Opole (średniowiecze)
Opole (łac. vicina) – wspólnota sąsiedzka, nazwa słowiańskiej wspólnoty rodowo-terytorialnej z okresu plemiennego[1], a później wraz z rozwojem feudalizmu najniższa jednostka administracyjno-podatkowa w Polsce średniowiecznej. Opola były podokręgami kasztelanii.
Spis treści |
[edytuj] Pochodzenie i znaczenie terminu
Opole to nazwa jednej z najstarszych jednostek terytorialnych Słowian. Były one tworzone jeszcze w czasach przedpaństwowych, od połowy pierwszego tysiąclecia. Termin ten określał lokalny związek osiedleńczy skupiony wokół pola uprawianego przez członków tej społeczności, która stanowiła podstawę ich bytu[2]. Organizacja opolna przetrwała do późnego średniowiecza, a swoim zasięgiem obejmowała cały obszar dawnej Polski. Najgęściej Opola występowały na terenie Wielkopolski. Bulla z 1136 roku wymienia wśród miejscowości należących do arcybiskupa w okolicach Żnina ludną wieś o nazwie Opole[3] Istnienie Opol na terenie Małopolski odnotowuje także Kodeks Dyplomatyczny Katedry krakowskiej. Przywilej Bolesława Wstydliwego dla benedyktynów w Sieciechowie głosi: "Sint eciam preter opolie et extra ipsius soluciones...".[4] Przykładowo od tego określenia pochodzą takie nazwy własne miejscowości takich jak miasto Opole w woj. opolskim, miasto Opole Lubelskie w woj. lubelskim, wieś Opole w woj. lubelskim, wieś Opole Świerczyna w województwie mazowieckim, wsie Stare Opole i Nowe Opole w województwie mazowieckim, wieś Opole w woj. łódzkim, region pod nazwą Opole na Ukrainie oraz inne nazwy geograficzne. Mieszkańców tych miejscowości zwano Opolanami.[potrzebne źródło]
[edytuj] Zasięg terytorium
Wspólnota terytorialna typu opolnego zajmowała obszar o różnej wielkości w zależności od gęstości zaludnienia i warunków fizjograficznych. Obszar pojedynczego opola zwykle nie przekraczał 250 km². Zdarzały się jednak znacznie większe jak np. jedno z opol leżące na ziemi sieradzko-łęczyckiej mające rozmiary 500 km²[5] W skład opola wchodziło od kilku do kilkunastu wsi wraz z przyległymi terenami[6] Obejmowało głównie chłopów (książęcych dziedziców) oraz drobnych rycerzy; poszczególne rodziny gospodarowały oddzielnie, jednak wspólnie korzystały m.in. z pastwisk, lasów i wód. Mieszkańców jednoczyły też obowiązki wobec władzy – zbiorowa odpowiedzialność za dostarczanie daniny na rzecz księcia.
W razie popełnienia zbrodni opole musiało ścigać winnego. Przestępcę skazywano lub wyganiano z granic opola.
Gdy wybuchła wojna, opola łączyły się ze sobą i razem wystawiały oddział do obrony swych terenów. Oddział ten jednak nie mógł być przyłączony do wojsk książęcych czy też innego władcy, gdyż był zobowiązany tylko do obrony własnego "terytorium".
Przypisy
- ↑ Henryk Łowmiański "Historia Polski", PWN, Warszawa 1964
- ↑ Praca zbiorowa "Kultura Polski średniowiecznej X-XIII w.", PIW, Warszawa 1985
- ↑ I. Zakrzewski, Franciszek Piekosiński, ”Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski” t. I-V, Poznań-Kraków 1877-1908
- ↑ Henryk Łowmiański, "Początki Polski. Z dziejów Słowian w I tysiącleciu",PWN, Warszawa 1970
- ↑ "Historia Polski", PWN, Warszawa 1964
- ↑ [1] Opole w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII
[edytuj] Linki zewnętrzne
Chlebowski Bronisław, Opole w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
