Opona Croya

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Opona Croya
Opona Croya
Autor Peter Heymans
Rok wykonania 1554
Technika wykonania gobelin
Rozmiar 432 lub 446 cm × 680 lub 690 cm cm
Muzeum Muzeum Pomorza w Greifswaldzie

Opona Croya – monumentalny gobelin powstały na zamówienie księcia pomorskiego Filipa I, będący manifestem wiary luterańskiej na Pomorzu Zachodnim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gobelin powstał w 1554 w Szczecinie[1]. Wykonawcą był nadworny tapiser księcia Barnima IX Pobożnego - Peter Heymans[1]. Układ kompozycyjny gobelinu oparto na grafice Łukasza Cranacha starszego: Wieczerza Ewangelików i potępienie papistów. Sugerowano się również wyglądem zaprojektowanych przez Cranacha ołtarzy w Wittenberdze i Weimarze. Autorem szkicu na podstawie którego powstał gobelin był najprawdopodobniej nadworny malarz Barnima IX Gabriel Glockendon[1]. Wizerunki osób przedstawionych na gobelinie mają charakter portretowy. Heymans przy tworzeniu wizerunków posiłkował się już istniejącymi bądź specjalnie w tym celu zamówionymi konterfektami, których kilku twórców jest znanych[2].

Do 1625 oponę przechowywano na zamku książęcym w Wołogoszczy, później w Słupsku, a od 1707 do chwili obecnej znajduje się na Uniwersytecie w Gryfii (obecnie Greifswald). Uniwersytet stał się właścicielem opony w 1684 na mocy zapisu testamentowego księcia Ernesta Bogusława von Croya. W XIX wieku opona była poddawana dwukrotnie pracom konserwatorskim. W czasie pierwszej renowacji (ok. 1810) na zniszczone fragmenty gobelinu naszyto łaty i pokryto je odpowiednimi malowidłami naśladującymi utracone fragmenty[1]. Podczas drugiej renowacji przeprowadzonej w latach 1891-93 w muzeum berlińskim usunięto łaty i zastąpiono je nowo utkanymi fragmentami, które nie były jednak identyczne z oryginalnymi (np. pojawiła się nowa tablica z wersetem z Biblii)[1].

Opona Croya, kopia, Muzeum Narodowe w Szczecinie

W połowie XIX wieku wykonano kopię gobelinu, która obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Wymiary gobelinu wynoszą: 680 cm długości i 432 cm wysokości[1] lub 690 cm i 446 cm[3]. Osnowa wykonana została z nitek lnianych, wątek z nici wełnianych, jedwabnych, srebrnych i złotych.

W centralnym miejscu gobelinu znajduje się wizerunek Marcina Lutra stojącego na ambonie. Głoszonemu przez niego kazaniu przysłuchuję się przedstawiciele książąt saskich (po lewej stronie) i pomorskich (po prawej).

Wśród książąt saskich widoczni są (poczynając od lewej): Fryderyk III Mądry, Małgorzata von Anhalt (druga żona Jana Stałego, widoczna tylko głowa), Jan Stały, Jan Fryderyk (przywódca Związku Szmalkaldzkiego , Jan Ernest (syn Jana Stałego), Sybilla von Jülich (żona Jana Fryderyka), Jan Fryderyk II (syn Jana Fryderyka), Filip Melanchton (widoczna tylko głowa), Jan Wilhelm, Jan Fryderyk (obaj synowie Jana Fryderyka).

Książęta pomorscy (Gryfici) reprezentowani są przez (postaci dorosłe, od lewej): Jerzego I (w momencie wykonania gobelinu nie żyjący już od ponad 20 lat), Barnima IX Pobożnego, Filipa I, Amalię księżnę Palatynatu (żonę Jerzego I), Annę brunszwicko-luneburska (żonę Barnima IX Pobożnego), Marię Saską (żonę Filipa I). Na pierwszym planie umieszczono pięcioro dzieci księcia Filipa I: Jana Fryderyka, Bogusława XIII, Ernesta Ludwika, Amelię i Barnima X Młodszego. Do grupy tej przynależy również, stojący między Barnimem IX Pobożnym a Filipem I, pomorski działacz reformacyjny Jana Bugenhagena (widoczna tylko głowa)[4].

Pierwowzory wyobrażeń Gryfitów[edytuj | edytuj kod]

Poszczególne postaci książąt i księżniczek pomorskich powstały na podstawie starszych lub specjalnie na użytek powstania gobelinu stworzonych przedstawień portretowych:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Encyklopedia Szczecina, tom I, hasło: Opona Croya; Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999 ISBN 83-873-41-45-2.
  2. Hellmut Hannes, Bildnisse der pommerschen Herzöge, [w:] Die Herzöge von Pommern. Zeugnisse der Herrschaft des Greifenhauses, red. Norbert Buske, Joachim Krüger, Ralf-Gunnar Werlich, Wien–Köln–Weimar 2012, s. 20.
  3. Croÿ-Teppich, Wissenschaftliche Sammlungen, Universität Greifswald.
  4. Hellmut Hannes, Bildnisse der pommerschen Herzöge, [w:] Die Herzöge von Pommern. Zeugnisse der Herrschaft des Greifenhauses, red. Norbert Buske, Joachim Krüger, Ralf-Gunnar Werlich, Wien–Köln–Weimar 2012, s. 20.
  5. Hellmut Hannes, Bildnisse der pommerschen Herzöge, [w:] Die Herzöge von Pommern. Zeugnisse der Herrschaft des Greifenhauses, red. Norbert Buske, Joachim Krüger, Ralf-Gunnar Werlich, Wien–Köln–Weimar 2012, s. 20, 21.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]