Orłosęp
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Orłosęp | |
| Gypaetus barbatus[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | szponiaste |
| Rodzina | jastrzębiowate |
| Podrodzina | orłosępy |
| Rodzaj | Gypaetus[2] Storr, 1784 |
| Gatunek | orłosęp |
| Synonimy | |
|
|
| Podgatunki | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Orłosęp[5], orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny jastrzębiowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Gypaetus[6]. Zamieszkuje w zależności od podgatunku:
- Gypaetus barbatus aureus – od Maghrebu i Półwyspu Iberyjskiego poprzez południową Europę, Azję Mniejszą, Egipt po Bliski Wschód. W XIX w. co najmniej raz lub dwa razy stwierdzony również w Polsce, przy południowej granicy kraju[7].
- Gypaetus barbatus barbatus – Mongolię i Chiny, Turkmenistan, Iran i Afganistan.
- Gypaetus barbatus meridionalis – południowo-zachodnią część Półwyspu Arabskiego oraz wschodnią i południową Afrykę.
- Cechy gatunku
- Samice większe od samców, lecz obie płci ubarwione jednakowo. Dorosłe osobniki mają woskówkę porośniętą czarnymi piórami, tworzącymi bródkę. Ciemne są również pióra na boku głowy w okolicy oka. Grzbiet i ogon czarnobrązowy z jasnymi kreskami. Reszta ciała biała, pokryta rdzawym nalotem, jedynie na piersi czarny znak przypominający literę "V". Rdzawe zabarwienie wywołane jest wydzieliną z gruczołu kuprowego, zatem natężenie nalotu jest zmienne. Podgatunek G. b. meridionalis różni się od G. b. barbatus nagim skokiem, brakiem czarnych piór wokół oka i czarnego znaku na piersi. Osobniki młodociane całe czarnobrązowe.
- Wymiary średnie
- dł. ciała 100-115 cm[8]
rozpiętość skrzydeł 265-280 cm[8]
masa ciała ok. 5–7 kg - Biotop
- Góry powyżej górnej granicy lasu.
- Gniazdo
- W niedostępnym miejscu na skalnej półce lub w jaskini. Może mieć do 2 m średnicy i 1 m metra wysokości. Zbudowane z gałęzi, wysłane wełną i pierzem.
- Jaja
- W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w grudniu–lutym (półkula północna) lub maju–lipcu (półkula południowa) 1–2 jaja[9] (jednak przeżywa tylko jedno pisklę).
- Wysiadywanie
- Jaja wysiadywane są przez okres około 55-60 dni przez obydwoje rodziców[9]. Pisklęta opuszczają gniazdo po 106–130 dniach. Dojrzałość płciową osiągają w wieku 7 lat; w niewoli dożywają 40 lat.
- Pożywienie
- Głównie padlina dużych ssaków. Kości zrzuca na skały, starając się je rozbić, podobnie robi z żółwiami. Niekiedy stara się strącić duże zwierzęta w przepaść.
- Ciekawostki
- Według legendy orłosęp jest odpowiedzialny za śmierć Ajschylosa, którego łysą głowę pomylił z kamieniem, chcąc rozbić na nim żółwia.
Galeria zdjęć [edytuj]
-
Głowa orłosępa
-
W locie
-
Młody orłosęp
-
Jajo Gypaetus barbatus aureus
-
Jajo Gypaetus barbatus hemachalanus
Przypisy
- ↑ Gypaetus barbatus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Gypaetus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 30 grudnia 2010]
- ↑ Bearded Vulture (Gypaetus barbatus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 30 grudnia 2010].
- ↑ Gypaetus barbatus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Accipitridae Vigors, 1824 - jastrzębiowate - Kites, Hawks and Eagles. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 6 listopada 2010].
- ↑ Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Accipitridae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.6. [dostęp 30 grudnia 2010].
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 210. ISBN 83-919626-1-X.
- ↑ 8,0 8,1 P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 96-97. ISBN 83-7311-341-X.
- ↑ 9,0 9,1 E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 1. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 143-145. ISBN 83-7227-891-1.
Zobacz też [edytuj]
