Orangutan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orangutan
Pongo
(Lacépède, 1799)
Samiec Pongo pygmaeus
Samiec Pongo pygmaeus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd małpy właściwe
Nadrodzina małpy wąskonose
Rodzina człowiekowate
Podrodzina orangowate
Rodzaj Pongo
Zasięg występowania
Mapa występowania
Borneo i Sumatra
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło orangutan w Wikisłowniku

Orangutan (Pongo) – rodzaj dużych małp człekokształtnych. Wyraz Orangutan jest wywodzony od malajskiego Orang Hutan oznaczającego człowiek leśny.

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Można je znaleźć jedynie w lasach deszczowych na Borneo i Sumatrze.

Orangutany są małpami nadrzewnymi, spędzającymi na drzewach niemal całe życie, poruszając się między koronami metodą brachiacji. Prowadzą dzienny tryb życia, w nocy przesypiają około 12 godzin. Grupy rodzinne tworzy samica.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Pongo abelii

Dwie małe, izolowane populacje na Borneo i Sumatrze, klasyfikowane niegdyś jako podgatunki, są obecnie dzielone na dwa gatunki: orangutana borneańskiego Pongo pygmaeus i orangutana sumatrzańskiego Pongo abelii (nieco mniejszego i jaśniejszego, z białymi włosami na talerzach policzkowych). Orangutana borneańskiego prymatolodzy dzielą na trzy podgatunki: orangutana sarawaskiego P. p. pygmaeus występującego w północno-zachodniej części wyspy, orangutana wschodnioborneańskiego P. p. morio spotykanego na północnym wschodzie (w malezyjskiej prowincji Sabah) i na wschodzie, oraz orangutana centralnoborneańskiego P. p. wurmbii żyjącego w centralnej i południowej części indonezyjskiej prowincji Kalimantan).

Rodzaj obejmuje również pięć wymarłych gatunków, żyjących w plejstocenie na obszarze dzisiejszych Chin, Wietnamu, Sumatry i Jawy: Pongo weidenreichi, Pongo palaeosumatrensis, Pongo javensis, Pongo duboisi i Pongo devosi[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Spędzają najwięcej czasu na drzewach spośród małp człekokształtnych. Orangutany są małpami o długich rękach (rozstaw ramion do 225 cm) i krótkich nogach. Włosy długie, czerwonawe, rzadziej brązowe. Twarz naga, u samców występują szerokie talerze policzkowe; uszy małe przylegające. Kciuk i paluch krótkie, pozostałe palce długie. Dymorfizm płciowy silnie zaznaczony. Samce są dwukrotnie większe od samic. Samice mogą dorastać do około 130 centymetrów i ważą około 45 kg, podczas gdy w pełni dojrzałe samce osiągają wysokość 180 centymetrów i ważą ponad 120 kg.[2]

Małpy te dożywają w stanie dzikim 35-40 lat, w niewoli do ponad 60 lat[3]. Ciąża trwa 260 – 270 dni, rodzi się z reguły jedno młode o masie urodzeniowej 1200 – 1600 g[3]. Matki opiekują się dziećmi przez 6 – 8 lat, dojrzałość płciowa jest osiągana w wieku 10 – 12 lat.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Jak inne małpy człekokształtne, orangutany są wysoce inteligentnymi zwierzętami. W połowie lat 90. XX wieku odkryto, że w jednej z populacji orangutanów osobniki regularnie posługują się narzędziami przy zdobywaniu pożywienia – odkrycia takiego dokonała wcześniej w latach 60. Jane Goodall, badając szympansy. Fakt ten został opisany w 2003 roku w periodyku Science. Orangutany są najmniej agresywnymi małpami i charakteryzują się przyjaznym nastawieniem. Notuje się również, że dzikie orangutany odwiedzają prowadzone przez ludzi ośrodki adaptacyjne dla osieroconych orangutanów, nawiązując z małymi kontakt i prawdopodobnie pomagając im w powrocie do życia w naturze.

Występują dwa rodzaje samców (tzw. bimorfizm): samce dominujące, posiadające talerze policzkowe, rodzaj skórnych, dyskowatych tworów oraz samce niższej rangi, bez takich talerzy. Samce dominujące obejmują w posiadanie rozległe rewiry; charakterystycznym głosem oznaczają posiadany teren i przyzywają samice, które zajmują na ich terenie własne, odrębne rewiry. Mają monopol na dostęp do samic ze swojego rewiru, jednak z uwagi na brak zorganizowanego stada i rozproszenie terytorialne osobników monopol ten jest nierzadko naruszany[4].

Młoda samica Pongo pygmaeus

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Orangutany żywią się głównie owocami, liśćmi, termitami i owadami oraz jajami ptaków.

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Orangutany są gatunkami zagrożonymi, przy czym P. abelii – krytycznie. Liczbę dziko żyjących orangutanów szacuje się na 45–69 tysięcy na Borneo (P. pygmaeus) i 7300 na Sumatrze (P. abelii)[5]. Niszczenie ich środowiska naturalnego przez wyręby i wypalanie lasów oraz działalność wydobywczą nasiliło się szczególnie w ciągu ostatniego dziesięciolecia. Większość z tych działań jest nielegalna, a dochodzi do niej w 37 z 41 parków narodowych, które oficjalnie są wyłączone z gospodarki leśnej i górnictwa[6]. Poważnym problemem jest także uprowadzanie małych na sprzedaż, co wiąże się zwykle z zabijaniem matek.

Badaczem szczególnie zasłużonym w ochronie gatunku jest Birute Galdikas.

Przypisy

  1. Terry Harrison, Changzhu Jin, Yingqi Zhang, Yuan Wang i Min Zhu. Fossil Pongo from the Early Pleistocene Gigantopithecus fauna of Chongzuo, Guangxi, southern China. „Quaternary International”, 2014. doi:10.1016/j.quaint.2014.01.013 (ang.). 
  2. Sumatran Orangutan Society. [dostęp 2007-04-01].
  3. 3,0 3,1 Dżungla. Warszawa: "Świat Książki", 1997, s. 60. ISBN 83-7129-804-8.
  4. Jerzy A. Kowalski: Homo eroticus. Opole: Wydawnictwo IBS, 2011, s. 19-20, seria: Eros i logos. ISBN 978-83-931776-0-8.
  5. Caldecott & Miles, 2005
  6. The Last Stand of the Orangutan – raport ONZ (format pdf)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]