Order Świętego Aleksandra Newskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Order Świętego Aleksandra Newskiego
Орден Святого Александра Невского
Awers
Awers orderu
Awers
Awers orderu
(wersja z lat 1820–1830)
Awers
Awers gwiazdy
Baretka
Baretka
Ustanowiono 1724
Dewiza ЗA TPYДЫ И OTEЧECTBO
(Za Pracę i Ojczyznę)

Order Świętego Aleksandra Newskiego (ros. Орден Святого Александра Невского) – do 1917 wysokie odznaczenie Imperium Rosyjskiego. W hierarchii carskich orderów znajdował się wraz z Orderem Świętej Katarzyny Męczennicy na drugim miejscu po Orderze Świętego Andrzeja Powołańca. Obecnie jest jednym z orderów domowych b. panującej dynastii Romanow.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Już w roku 1710 car Piotr I Wielki zapragnął rozwinąć kult św. księcia Aleksandra Newskiego i wzniósł w tym celu monastyr (Ławrę) pw. Aleksandra Newskiego w Sankt Petersburgu. W roku 1724 przeniesiono relikwie świętego z Władimira do nowej stolicy Rosji i car przy tej okazji ustanowił jednoklasowy order jego imienia, nie zdążył już jednak wydać statutów i przeprowadzić nadania nowego odznaczenia. Pierwszych nadań dokonała caryca Katarzyna I 26 maja 1725 roku, w dzień zaślubin swej córki Anny Pietrowny z holsztyńskim księciem Karolem Fryderykiem, który tego samego dnia ustanowił holsztyński (później carski) Order Świętej Anny. Order św. Aleksandra Newskiego otrzymał statuty dopiero w 1797 za panowania cara Pawła I, który mu przydzielił zaszczytne drugie miejsce w systemie orderów carskich. Posiadanie Orderu Świętego Aleksandra Newskiego lub Orderu Orła Białego było warunkiem nadania Orderu Świętego Andrzeja Powołańca. Kawalerowie tego odznaczenia nosili Order Świętego Aleksandra na szyi. Nadawany był zarówno za zasługi cywilne jak i wojskowe.

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Insygniami orderu są krzyż i gwiazda. Krzyż jest typu krzyża maltańskiego, wykonany w złocie i emaliowany na czerwono. Medalion środkowy awersu zawiera wizerunek świętego w złotej zbroi, na koniu, medalion rewersu to ukoronowany monogram Aleksandra Newskiego. Między ramionami krzyża znajdują się ukoronowane dwugłowe orły rosyjskie typu kolistego. W XVIII wieku zamiast emalii pokrywano krzyż czerwonym szkłem, orły miały rozpostarte skrzydła i trzymały w szponach wiązki błyskawic i wieńce laurowe. Gwiazda orderu jest srebrna i ośmiopromienna i posiada w środku okrągły medalion z (łacińskim) monogramem świętego S A (Sanctus Alexander), otoczony dewizą orderu ЗA TPYДЫ И OTEЧECTBO. Za zasługi wojskowe nadawano order ze złotymi mieczami, które na krzyżu były podkładane pod orły między jego ramionami, a na gwieździe w formie skrzyżowanej pod środkowym medalionem. Jako dowód wyjątkowej łaski cara order nadawany był z brylantami, którymi pokrywano orły krzyża i całą gwiazdę. Na krzyżu ozdabiano nimi orły oraz otoczkę medalionu środkowego. Order nadawano także niechrześcijanom, przy czym w medalionie awersu i gwiazdy umieszczano carskiego orła zamiast figury i monogramu św. Aleksandra. Noszony był na purpurowej wstędze z lewego ramienia na prawy bok. Świętem orderu był 30 sierpnia (starego stylu) – 11 września.

Pozbawiony carskich koron na orłach order był nadawany również przez rząd Aleksandra Kiereńskiego jako najwyższe odznaczenie państwowe.

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego.
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978
  • И. Г. Cпaccкий, Инocтpaнныe и pyccкиe opдeнa дo 1917 гoдa, Leningrad 1963