Order św. Stefana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Order Świętego Apostolskiego
Króla Węgier Stefana
Magyar királyi Szent Istvan lovagrend
═ ═
Węgierski Order Świętego Stefana
Magyar Szent István Rend
Awers
Awers Krzyża Komandorskiego
Awers
Awers orderu
Awers
Awers gwiazdy orderowej
Baretka
Baretka
Ustanowiono 6 maja 1764
2011 – wznowiony na Węgrzech
Dewiza PUBLICUM MERITORUM PRAEMIUM
(Nagroda Zasług Publicznych)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Order Świętego Apostolskiego Króla Węgier Stefana (łac. Ordo Sancti Stephani Regis Hungariae Apostolici, niem. Königlich Ungarischer Hoher Ritterorden vom heiligen Stephan, dem apostolischen König, węg. Magyar királyi Szent Istvan lovagrend) – odznaczenie za zasługi cywilne, nadawane przez Habsburgów jako królów Węgier w latach 17641918.

W 2011 r. został wznowiony pod nazwą Węgierski Order Świętego Stefana (węg. Magyar Szent István Rend) jako najwyższe wedle starszeństwa odznaczenie państwowe Węgier[1]. Węgierski Order Świętego Stefana nadaje węgierski prezydent.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Order został ustanowiony 6 maja 1764 przez cesarzową Marię Teresę w dzień koronacji jej najstarszego syna Józefa na króla Rzymian (Niemiec), jako cywilny odpowiednik wojennego Orderu Marii Teresy, oddany pod szczególną opiekę króla Stefana I Świętego, patrona Węgier.

Pierwsze statuty trójklasowego orderu ograniczyły ilość kawalerów do 20 posiadaczy Wielkiego Krzyża (Großkreuze, otrzymywali tytuł "rzeczywistych tajnych radców J.K.Apostolskiej Mości" i mieli prawo zwracać się do monarchy per "mój kuzynie"), 30 komandorów (Commandeure, z tytułem "zwyczajnych tajnych radców") i 50 kawalerów (Kleinkreuze), razem zatem 100 osób (nie licząc członków dynastii i cudzoziemców), co utrzymało się aż do upadku monarchii habsburskiej w 1918 roku. Wymogi wywodu szlachectwa były w pierwszych latach bardzo surowe: wymagano od kandydata czterech szlacheckich generacji po mieczu i po kądzieli, osiadłych na terenie Królestwa Węgier. Kawalerowie musieli być katolikami, ale nie przestrzegano tego przy nadaniach orderu cudzoziemcom. Do roku 1884 otrzymanie orderu przez nieutytułowanego szlachcica dawało mu prawo do godności barona, zaś baron zostawał hrabią.

Po upadku monarchii habsburskiej zaprzestano nadawania orderu do roku 1938 – został wtedy odnowiony przez regenta Horthyego, ale nadany tylko trzem osobom, m.in. ministrowi Pál Telekiemu (1940) i kardynałowi Serédiemu (1944).

Spośród Polaków Wielki Krzyż posiadali Aleksander Colonna-Walewski (nadanie z 1856, nr. 907), Agenor Romuald Gołuchowski (nadanie z 1860, nr. 952), Alfred Józef Potocki (nadanie z 1883, nr. 1238), Julian Dunajewski (nadanie z 1891, nr. 1323) i Agenor Maria Gołuchowski (nadanie z 1897, nr. 1434)[2].

W 2011 roku przywrócony jako najwyższy order Wegier[1].

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Insygnia orderu to oznaka, gwiazda dla I. klasy i kollana.. Oznaka to emaliowany na zielono krzyż typu krzyż Leopolda. Otoczony złotym obramowaniem medalion środkowy awersu zawiera historyczny herb Węgier z trzema wzgórzami i krzyżem patriarchalnym, z inicjałami założycielki "MT" po bokach, otoczony napisem PUBLICUM MERITORUM PRAEMIUM ("Nagroda Zasług Publicznych"). W medalionie rewersu znajduje się napis STO.ST.RI.AP. ("Sancto Stephano Regi Apostolum").

Zawieszką oznaki była korona królewska stylizowana w kształcie trapezu, w późniejszych latach upodobniono ją do znanej węgierskiej korony św. Stefana.

Gwiazda orderowa była srebrna, ośmiopromienna, często pokryta brylantami, z medalionem awersu oznaki w środku. Niesłychanie kosztowna kollana składała się z 25 złotych koron św. Stefana, 13 inicjałów "SS" ("Sanctus Stephanus") i 13 inicjałów "MT" ("Maria Teresa"). Wszystkie insygnia Wielkiego Krzyża podlegały zwrotowi do kancelarii orderu po śmierci posiadacza. Nie pojawiają się prawie nigdy na rynku numizmatycznym.

Order był noszony na zielonej wstędze z pojedynczym czerwonym paskiem w środku, I. klasa na Wielkiej Wstędze z prawego ramienia na lewy bok, II. na szyi, III. na lewej piersi na wstążeczce wiązanej w trójkąt według zwyczaju austriackiego.

Sposób noszenia Orderu Świętego Stefana
Divisa.Ord.RealeS.StefanoUngheria.png
1 – Krzyż Kawalerski (Mały), 2 – Krzyż Komandorski (Średni), 3 – Krzyż Wielki
Baretki orderu
Ord.S.Stef.Ungh..png
Krzyż Kawalerski
Ord.S.Stef.Ungh. - COM.png
Krzyż Komandorski
Ord.S.Stef.Ungh. - GC.png
Krzyż Wielki

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Świętego Stefana.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Kitüntetések (węg.). keh.hu. [dostęp 2014-02-05].
  2. Archive.is: Magyar Királyi Szent István Rend (węg.). [dostęp 2013-08-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Václav Měřička, Orden und Ehrenzeichen der Österreichisch-Ungarischen Monarchie, Wien 1974
  • Robert Freiherr von Procházka, Österreichisches Ordenshandbuch, 1–4, München 1979