Order Gwiazdy Karadziordzia
| Order Gwiazdy Karadźordźa Orden Karađorđeve zvezde |
|
 Baretka orderu cywilnego |
|
 Baretka orderu wojskowego |
|
| Ustanowiono | 1 stycznia 1904 |
Order Gwiazdy Karadźordźa (serb.-chorw. Orden Karađorđeve zvezde) − odznaczenie państwowe Królestwa Serbii i Jugosławii, nadawane w latach 1904−1945, obecnie order domowy dynastii Karadźordźewić.
Spis treści |
Historia i organizacja [edytuj]
Po morderstwie króla Aleksandra Obrenowicia, ostatniego ze swej dynastii, tron przejął w 1903 Piotr I Karadziordziewić, który z obrenowiciowskich odznaczeń przejął tylko Order św. Łazarza, Order Białego Orła i Order św. Sawy, nie potwierdzając związanych z tradycją rodzinną obalonej dynastii orderów Miłosza Wielkiego, Takowa i Natalii. Zamiast nich wprowadzono rok później, z datą ustanowienia 1 stycznia 1904 Gwiazdę Karadźordźa, nawiązującą swą nazwą do czynów przodka nowej dynastii, Karadźordźa Petrowicia. Order zajął po św. Łazarzu drugie miejsce w precedencji orderów serbskich i zachował je także później w czasach Królestwa SHS i Jugosławii.
Order był nadawany za "wybitne zasługi cywilne i wojskowe" i początkowo przeznaczony tylko dla poddanych serbskich, po zmianie statutów w roku 1906 udostępniono go również cudzoziemcom.
Order zorganizowano według znanego schematu Orderu Narodowego Legii Honorowej w klasach I−IV, od Wielkiego Krzyża do Krzyża Kawalerskiego, piątą klasę stanowił krzyż zasługi Gwiazdy Karadźordźa. Książęta krwi królewskiej otrzymywali Wielki Krzyż przy chrzcie, ale nosić go mogli dopiero od 18 roku życia. W czasie wojen bałkańskich dodano klasę wojskową z mieczami (sa mačevima).
Insygnia [edytuj]
Wbrew swej nazwie order bynajmniej nie miał formy gwiazdy: oznaka to tzw. krzyż Ruperta, a więc krzyż równoramienny, zbudowany na łukach, z rozszerzonymi zakończeniami zaokrąglonych ramion, emaliowany na biało, ze złotymi promieniami między ramionami. W medalionie awersu znajuje się biały krzyż serbski w czerwonym polu, otoczony napisem "Зa Веру и Cвoбoду − 1904" (Za wiarę i wolność − 1904). Na medalionie rewersu orderu znajduje się biały dwugłowy orzeł serbski, otoczony napisem "Пeтap I − 1904". Order cywilny noszono na czerwonej wstążce z obustronną białą bordiurą, klasę wojskową na czerwonej wstążce bez bordiury. Zawieszką była złota korona królewska. Gwiazda I i II klasy była srebrna, ośmiopromienna, z nałożoną na nią oznaką orderu.
Odznaczenie (trójklasowe) o identycznej nazwie i podobnym wyglądzie nadaje obecnie Republika Serbska (zob. Order Gwiazdy Karadziordzia).
Odznaczeni Wielkim Krzyżem z mieczami (lista niepełna) [edytuj]
1914−1918
- Albert I Koburg − król Belgów
- Ferdynand I Rumuński − król Rumunii
- Luigi Cadorna − generał włoski
- Louis Franchet d'Espérey − marszałek Francji
- Douglas Haig − generał brytyjski
- Joseph Joffre − marszałek Francji
- John Pershing − generał amerykański
- Philippe Pétain − marszałek Francji
- Maurice Sarrail − generał francuski
1941−1945
- Kragujevac − miasto
Bibliografia [edytuj]
- Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978
