Order Gwiazdy Karadziordzia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Order Gwiazdy Karadźordźa
Orden Karađorđeve zvezde
Baretka
Baretka orderu cywilnego
Baretka
Baretka orderu wojskowego
Ustanowiono 1 stycznia 1904

Order Gwiazdy Karadźordźa (serb.-chorw. Orden Karađorđeve zvezde) − odznaczenie państwowe Królestwa Serbii i Jugosławii, nadawane w latach 1904−1945, obecnie order domowy dynastii Karadźordźewić.

Historia i organizacja[edytuj | edytuj kod]

Po morderstwie króla Aleksandra Obrenowicia, ostatniego ze swej dynastii, tron przejął w 1903 Piotr I Karadziordziewić, który z obrenowiciowskich odznaczeń przejął tylko Order św. Łazarza, Order Białego Orła i Order św. Sawy, nie potwierdzając związanych z tradycją rodzinną obalonej dynastii orderów Miłosza Wielkiego, Takowa i Natalii. Zamiast nich wprowadzono rok później, z datą ustanowienia 1 stycznia 1904 Gwiazdę Karadźordźa, nawiązującą swą nazwą do czynów przodka nowej dynastii, Karadźordźa Petrowicia. Order zajął po św. Łazarzu drugie miejsce w precedencji orderów serbskich i zachował je także później w czasach Królestwa SHS i Jugosławii.

Order był nadawany za "wybitne zasługi cywilne i wojskowe" i początkowo przeznaczony tylko dla poddanych serbskich, po zmianie statutów w roku 1906 udostępniono go również cudzoziemcom.

Order zorganizowano według znanego schematu Orderu Narodowego Legii Honorowej w klasach I−IV, od Wielkiego Krzyża do Krzyża Kawalerskiego, piątą klasę stanowił krzyż zasługi Gwiazdy Karadźordźa. Książęta krwi królewskiej otrzymywali Wielki Krzyż przy chrzcie, ale nosić go mogli dopiero od 18 roku życia. W czasie wojen bałkańskich dodano klasę wojskową z mieczami (sa mačevima).

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Wbrew swej nazwie order bynajmniej nie miał formy gwiazdy: oznaka to tzw. krzyż Ruperta, a więc krzyż równoramienny, zbudowany na łukach, z rozszerzonymi zakończeniami zaokrąglonych ramion, emaliowany na biało, ze złotymi promieniami między ramionami. W medalionie awersu znajuje się biały krzyż serbski w czerwonym polu, otoczony napisem "Зa Веру и Cвoбoду − 1904" (Za wiarę i wolność − 1904). Na medalionie rewersu orderu znajduje się biały dwugłowy orzeł serbski, otoczony napisem "Пeтap I − 1904". Order cywilny noszono na czerwonej wstążce z obustronną białą bordiurą, klasę wojskową na czerwonej wstążce bez bordiury. Zawieszką była złota korona królewska. Gwiazda I i II klasy była srebrna, ośmiopromienna, z nałożoną na nią oznaką orderu.

Odznaczenie (trójklasowe) o identycznej nazwie i podobnym wyglądzie nadaje obecnie Republika Serbska (zob. Order Gwiazdy Karadziordzia).

Odznaczeni Wielkim Krzyżem z mieczami (lista niepełna)[edytuj | edytuj kod]

1914−1918
1941−1945
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Gwiazdy Karadziordzia.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978