Order Hohenzollernów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Order Rodu Hohenzollernów)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Domowy Hohenzollernów
Hausorden von Hohenzollern
Awers
Awers Krzyża Honorowego I klasy z mieczami
(książęcy)
Awers
Awers krzyża kawalerskiego
(królewski)
Awers
Awers królewskiego łańcucha
Ustanowiono 1842
Dewiza Für Treue und Verdienst
Za wierność i zasługę
Powiązane Order Bene Merenti Domu Panującego

Order Domowy Hohenzollernów, podzielony na Order Królewski Domowy Hohenzollernów i Order Książęcy Domowy Hohenzollernów (niem. Königlicher Hausorden von Hohenzollern i Fürstlich Hausorden von Hohenzollern), zwany także w skrócie: Order Hohenzollernów – wysokie odznaczenie cywilne i wojskowe Królestwa Prus do 1918 oraz Księstwa Hohenzollern-Sigmaringen do 1850. Dziś order domowy niegdyś panujących dynastii – zarówno linii królewskiej Hohenzollernów, jak i książęcej Hohenzollern-Sigmaringen.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Order został ustanowiony 5 grudnia 1842 jako trójklasowe odznaczenie przez przedstawicieli dwóch panujących wówczas w Szwabii, w państewkach Hechingen i Sigmaringen, książęcych linii rodu Hohenzollernów, bardzo daleko spokrewnionych z władcami Prus, i otrzymał nazwę Książęcy Order Domowy Hohenzollernów. Po cesji obu księstw na rzecz Prus 12 marca 1850 król Fryderyk Wilhelm IV przejął go 16 stycznia 1851 do systemu odznaczeń pruskich i stworzył niejako dwa "ordynki" orderu: królewski i książęcy.

W ordynku królewskim istniały dwie odmiany: wojskowa i cywilna, każda z czterema klasami:

  • Wielki Komandor (Großkomtur) z gwiazdą lub bez gwiazdy, siedem odmian krzyża
  • Komandor (Komtur) z gwiazdą lub bez gwiazdy, siedem odmian krzyża
  • Kawaler (Ritter), trzy odmiany krzyża
  • Właściciel (Inhaber), dwie odmiany krzyża

W ordynku książęcym istniały cztery klasy:

  • Krzyż Honorowy I klasy (Ehrenkreuz 1. Klasse)
  • Krzyż Honorowy II klasy (Ehrenkreuz 2. Klasse)
  • Krzyż Honorowy III klasy (Ehrenkreuz 3. Klasse)
  • Krzyż Honorowego Komandora (Ehrenkomturkreuz)

oraz dwa medale:

  • złoty
  • srebrny.

W czasach wojny order był nadawany wyłącznie oficerom, którzy odznaczyli się wyjątkową odwagą na polu bitwy. System II Rzeszy nie dopuszczał wielokrotnego nadawania tego samego odznaczenia, a więc oficer, który już posiadał Żelazny Krzyż I klasy, a nie miał jeszcze szans na uzyskanie Pour le Mérite, był wynagradzany nadaniem "Hohenzollerna". W czasie I wojny światowej otrzymało order 8291 osób.

Po upadku monarchii pruskiej order był nadal nadawany i Niemcom, i cudzoziemcom przez przebywającego na wygnaniu w Doorn b. cesarza Wilhelma II. Położyło temu kres rozporządzenie Adolfa Hitlera z 1936 r., które zabroniło nadawania wszelkich orderów byłych panujących dynastii niemieckich obywatelom Niemiec. Do śmierci cesarza w 1941 r. order otrzymywali tylko cudzoziemcy.

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

W ordynku królewskim istniały tzw. orły, odznaczenie cywilne nadawane przede wszystkim naukowcom, nauczycielom i artystom. Zamiast krzyża otrzymywali oni noszonego na szyi lub piersi emaliowanego na czarno orła pruskiego z pełnymi regaliami, z czarno-białą szachownicą herbu Hohenzollernów na piersi i z niebieskim medalionem z dewizą orderu Vom Fels zum Meer (symbolizującą drogę dziejową rodu od zamku na skale w Norymberdze do Bałtyku) pod głową orła.

Krzyże orderu nadawane za zasługi wojenne były białe z czarnym obramowaniem, w medalionie awersu znajdował się pruski orzeł z herbem Hohenzollernów, otoczony dewizą orderu, w medalionie rewersu inicjały królewskie FW IV, otoczone niebieskim paskiem z datą 16 stycznia 1851. W ordynku książęcym istniały tylko krzyże, identyczne jak królewskie, ale noszące napis Für Treue und Verdienst ("Za wierność i zasługi"). Krzyże obu ordynków były także nadawane z mieczami pod kółkiem zawieszki, z brylantami, z krzyżem Joannitów i z cyfrą lat służby. Ośmiopromienna srebrna gwiazda I i II klasy pokazywała awers krzyża orderowego z wieńcem laurowym podłożonym pod jego ramiona.

Order (II-IV klasa) był noszony na białej wstędze z bocznymi czarnymi paskami i dodatkowym czarnym paskiem w jej środku, zaś przy I klasie na łańcuchu, składającym się z herbów Hohenzollernów, herbów burgrabiów norymberskich i herbów dziedzicznych podkomorzych Świętego Cesarstwa.

Baretki Orderu Rodu Hohenzollernów
D-PRU Princely Hohenzollern Order BAR.svg

Order Książęcy
D-PRU Princely Hohenzollern Order swords BAR.svg

Order Książęcy z Mieczami
D-PRU Royal Hohenzollern Order swords war-ribbon BAR.svg
Order Królewski z Mieczami
na Wojennej Wstędze
 Zobacz też kategorię: Odznaczeni Orderem Hohenzollernów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gustav Adolph Ackermann, Ordensbuch sämmtlicher in Europa blühender und erloschener Orden, Annaberg 1855
  • Jörg Nimmergut, Orden & Ehrenzeichen 1800-1945, München 1979
  • Wiesław Bończa-Tomaszewski, Kodeks orderowy..., Warszawa 1939, s. 433-434
  • Andrzej Krupa (red.): Encyklopedia wojskowa. Dowódcy i ich armie, historia wojen i bitew, technika wojskowa. Tom 2 (N-Ź), Wydawn. Nauk. PWN, 2007, s. 66. ISBN 978-83-01-15175-1