Organizator jąderka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Organizator jąderka (NOR z ang. nucleolus organizer region), obszar jąderkotwórczy - to fragment genomu znajdujący się w przewężeniu wtórnym niektórych chromosomów. Zawiera on powtarzające się geny kodujące cząsteczki rRNA o stałych sedymentacji 5,8S, 18S i 28S, podzielone intronami. Po zakończeniu podziału komórkowego i odtworzeniu normalnej struktury jądra komórkowego, a więc w interfazie, NOR-y ulegają dekondensacji i tworzy się wokół nich jąderko. Organizatory pochodzące z różnych chromosomów mogą się łączyć, tworząc wspólne jąderko[1].

Każdy NOR zawiera około 80-100 powtórzeń. Liczba i rozmieszczenie NOR-ów na chromosomach jest charakterystyczne dla gatunku. U człowieka znajduje się ich 10 i obecne są na wszystkich krótkich ramionach chromosomów akrocentrycznych z wyjątkiem chromosomu Y[1]. U świni NOR-y występują w 2 parach autosomów dwuramiennych (na ramionach krótkich w pobliżu centromeru), u kury tylko w 1 parze autosomów, zaś u psa obszary te są obecne w 3 parach autosomów i chromosomie Y, w części terminalnej ramion długich itd.[2].

W obszarach NOR znajduje się kilka genów, w tym: RUNX2,[3] UBTF,[4] oraz APC[5].

Aktywne obszary jąderkotwórcze mogą być ujawnione za pomocą barwienia azotanem srebra. Pod wpływem jego działania w miejscach tych wytrąca się metaliczne srebro, co jest widoczne pod mikroskopem świetlnym w postaci ciemnych plam na chromosomach. Nazywane są one prążkami Ag-I lub Ag-NOR[6].

Odkrywcą organizatora jąderka jest Barbara McClintock, która opisała go po raz pierwszy u Zea mays w 1934[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 P. C. Winter, G. I. Hickey, H. L. Fletcher: Krótkie wykłady. Genetyka. PWN, 2005, s. 77-78.
  2. Krystyna M. Charon, Marek Świtoński: Genetyka Zwierząt. PWN, 2004, s. 29-31.
  3. D. W. Young, M. Q. Hassan, J. Pratap, M. Galindo, S. K. Zaidi, S. Lee, X. Yang, R. Xie, A. Javed, J. M. Underwood, P. Furcinitti, A. N. Imbalzano, S. Penman, J. A. Nickerson, M. A. Montecino, J. B. Lian, J. L. Stein, A. J. van Wijnen, G. S. Stein. Mitotic occupancy and lineage-specific transcriptional control of rRNA genes by Runx2. „Nature”. 445 (7126), s. 442–446, 2007. doi:10.1038/nature05473. 
  4. E. K. L. Chan, H. Imai, J. C. Hamel, E. M. Tan. Human autoantibody to RNA polymerase I transcription factor hUBF: molecular identity of nucleolus organizer region autoantigen NOR-90 and ribosomal RNA transcription upstream binding factor. „Journal of Experimental Medicine”. 174 (5), s. 1239–1244, 1991. 
  5. J. A. Tischfield, C. Shao. Somatic recombination redux. „Nature Genetics”. 33 (1), s. 5–6, 2003. doi:10.1038/ng0103-5. 
  6. Krystyna M. Charon, Marek Świtoński: Genetyka Zwierząt. PWN, 2004, s. 27.
  7. B. McClintock. „Zeitschrift fur Zellforschung und mikroskopische Anatomie”. 21 (2), s. 294–328, 1934. doi:10.1007/BF00374060.