Orla (województwo podlaskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orla
Herb
Herb Orli
Miejscowość
Miejscowość
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat bielski
Gmina Orla
Liczba ludności (2010-12-31) 908[1]
Strefa numeracyjna (+48) 85
Kod pocztowy 17-106
Tablice rejestracyjne BBI
SIMC 0038267
Położenie na mapie gminy Orla
Mapa lokalizacyjna gminy Orla
Orla
Orla
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Orla
Orla
Ziemia 52°42′23″N 23°19′59″E/52,706389 23,333056Na mapach: 52°42′23″N 23°19′59″E/52,706389 23,333056
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Orla (dodatkowa nazwa w języku białoruskim Орля) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie bielskim, w gminie Orla.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie białostockim.

Miejscowość jest siedzibą gminy Orla.

Orla stanowiła ośrodek dóbr Radziwiłłów.

Do roku 1941 około 75% mieszkańców stanowiła ludność żydowska, wymordowana następnie przez Niemców podczas Holocaustu[2]. Obecnie większość mieszkańców jest wyznania prawosławnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 1616 - w Orli są 93 do­my
  • 1618 - Krzysz­tof Piorun Ra­dzi­wiłł na­dał przy­wi­lej, w któ­rym zez­wo­lił lu­dziom wszel­kie­go sta­nu tak chrześ­ci­ja­nom wszel­kie­go na­bo­żę­stwa ia­ko i Ży­dom kup­com, rze­mieś­l­ni­kom, kra­ma­rzom, szyn­ka­rzom i ja­ką­kol­wiek pot­s­ci­we­go Po­wo­ła­nia y Kon­dy­cyi oso­bom fun­do­wać się i bu­do­wać. Po­wo­łał ra­dę miej­ską, zło­żo­ną z wój­ta, sześ­ciu ław­ni­ków i pi­sa­rza. Nakazał zbudować na rynku ratusz.
  • 1621-1634 - starostą orlańskim był arianin Stanisław Karosz
  • 1622 - książę Krzysztof II Radziwiłł kazał wznieść zbór kalwiński przy zamku w Orli.
  • 1626 - Janusz Radziwiłł przebywa w swojej rezydencji w Orli
  • 1643 - książę Janusz Radziwiłł odnowił przywilej na prawa miejskie Orli. Zmienił przy tym czas odbywania targów tygodniowych ze środy na niedzielę, zaznaczając, żeby nie targowano aż się odprawi nabożeństwo w zborze kalwińskim. Powołał również do życia straż miejską, uzbrojoną w halabardy albo dary oraz zalecił ogrodzenie całego miasta obronnym parkanem.
  • 1656 - podczas "Potopu" pułkownik wojsk litewskich Samuel Oskierka w drodze z Tykocina pustoszy należące do Radziwiłłów posiadłości wokół miasta
  • 1657 - przez miasto w drodze do Brześcia przechodzą wojska Jerzego Rakoczego. Ucieczka ludności.
  • 1660 - odnowiono ogrodzenie wokół dworu oraz bramę wjazdową i wyszlamowano sadzawki w ogrodzie włoskim. Zbudowano śluzę. W latach następnych prowadzono prace remontowe przy dworskiej kamienicy, domu ogrodnika oraz domu urzędniczym.
  • 1663 - Żydzi stanowią połowę 800-osobowej ludności miasta
  • 1694 - księż­na Ludwika Karolina Radziwiłł prze­ka­zała dob­ra or­lań­skie w zas­taw pod­skar­bie­mu i pi­sa­rzo­wi ziem­skie­mu Wiel­kie­go Księ­stwa Li­tew­skie­go Be­ne­dyk­to­wi Paw­ło­wi Sa­pie­sze z pałacem murowanym, z bu­dyn­ka­mi dwor­ne­mi i fol­war­cz­ne­mi i gu­mien­ne­mi (...) z mias­tecz­kiem Or­lem, z Miesz­cza­na­mi, Ży­da­mi i Oby­wa­te­la­mi wie­y­ski­mi, ze wsia­mi Bo­ia­ry i pod­da­ny­mi w nich miesz­ka­ją­cy­mi
  • 1699 - prawa do dóbr zostały przekazane na rzecz Ja­ku­ba Hen­ry­ka Fle­min­ga

XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 1808 - po traktacie w Tylży Podlasie zajmują w miejsce pruskich wojska rosyjskie
  • 1808 - ksią­żę Mi­chał Radziwiłł ostatecznie wy­ku­puje miasto z zas­ta­wu od Branickich
  • 1831 - książę Dominik Radziwiłł odwołuje za nadużycia administratora Mi­chała Gra­bow­skiego, który pełnił ten urząd od czasów Branickich. Nowym administratorem zostaje hrabia Wittgenstein.
  • 1834-1836 - rosyjscy zaborcy narzucają grekokatolikom (unitom) przyjęcie wiary prawosławnej. W cerkwiach niszczone są monstrancje i wprowadzane ikonostasy. Ze względu na przewagę liczebną Żydów w mieście, nie było w Orli buntów unickich wiernych, podobnych do tych, jakie miały miejsce w takich wsiach jak Stary Kornin, Nowe Berezowo, Czyże.
  • 1867 - miasto liczyło 1375 miesz­kań­ców, z czego 91% stanowili Żydzi.
  • 1870 - ukończenie budowy prawosławnej cerkwi cmentarnej pw. św. św. Cyryla i Metodego

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 1900 - Orla liczy już 4286 miesz­kań­ców. Ży­dów było 3678, czy­li po­nad 85%.
  • 1915 - w południowej części terenu dawnej cerkwi zamkowej św. Jana pochowano poległych w okolicach miasta żołnierzy rosyjskich i niemieckich. Zmuszanie przez Kozaków części ludności do wyjazdu do Rosji.
  • 1920 - wojna polsko-bolszewicka
  • 1921 - powrót części ludności po traktacie ryskim
  • 1921 - ludność miasta wy­no­si 1518 osób, z cze­go 1167 sta­no­wi­ą Ży­dzi
  • 1938 - pożar zniszczył 550 budynków miasta w rejonie ulic Narewskiej, Biel­skiej i 3 Ma­ja. Uszkodzona została synagoga. Spaliło się kil­ka ży­dow­skich do­mów mod­lit­wy, w tym dwa przy głów­nej sy­na­go­dze.
  • 1939-1941 - okupacja radziecka, wywózki na Syberię, rekwizycja gruntów cerkiewnych
  • 1941-1944 - okupacja niemiecka, stworzenie getta dla Żydów w rejonie ul. Koszelowskiej i Holokaust
  • 1979 - rozebranie zniszczonej cerkwi św. Michała i jej ponowna rekonstrukcja w 1981
  • 1996 - ukończenie budowy wodociągu w gminie

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Orli działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Ponadto na terenie wioski znajduje się katolicka kaplica dojazdowa pw. Matki Bożej Częstochowskiej, zbudowana w 1925.[3]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • H. Goworko: Orla i włość orlańska w XVI-XVIII wieku. Białystok: 1982.
  • A. Laszuk: Duża i średnia prywatna własność ziemska na Podlasiu w drugiej połowie XVII w.. Białystok: 1995.
  • E. Bagińska: Dobra Radziwiłłów linii birżańskiej na Podlasiu w XVII w..
  • T. Wiśniewski: Bożnice Białostocczyzny. Białystok: 1992.
  • Grzegorz Sosna, Fionik Doroteusz: Orla na Podlasiu: dzieje Cerkwi, miasta i okolic. Bielsk Podlaski – Ryboły – Białystok: 1997.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]