Orlando di Lasso

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orlando di Lasso, portret w posiadaniu Civico Museo Bibliografia Musicale, Bolonia.

Orlando di Lasso (Orlandus Lassus, Roland de Lassus, Roland Delattre) (ur. 1532, zm. 14 czerwca 1594) – jeden z najwybitniejszych kompozytorów późnego renesansu.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się pomiędzy 1530 a 1532 r. w Mons (prowincja Hainaut, północny zachód dzisiejszej Belgii). Najprawdopodobniej jego prawdziwym nazwiskiem był Roland de Lassus. O jego pochodzeniu i wychowaniu muzycznym nic nie wiadomo. W 1544 przyjęto go do chóru generała Ferdynanda Gonzagi. Wraz z nim wyjechał do Francji, a potem do Mantui, Palermo, Mediolanu i Neapolu, gdzie zaczął komponować villanelle. W 1551 otrzymał posadę organisty i maestro di cappella w kościele św. Jana na Lateranie. Trzy lata później, na wieść o chorobie rodziców, opuścił Rzym i udał się do Mons. W latach 1554-1556 uczył muzyki w domach zamożnych arystokratów w Antwerpii. Następnie podjął pracę w kapeli dworskiej książąt Wittelsbachów w Monachium. W 1563 został kapelmistrzem tegoż zespołu. Do połowy lat 70. bawarska kapela dworska należała do najlepszych i najliczniejszych tego rodzaju zespołów w Europie. Później jednak została radykalnie zmniejszona, ze względu na poważne zadłużenie monachijskiego dworu. Podczas wieloletniej służby na dworze, Orlando di Lasso odbywał liczne podróże po Europie, zdobył powszechne poważanie i szacunek wśród rodzin królewskich i książęcych. Cieszył się uznaniem nie tylko ze względu na swój wybitny talent, lecz także ze względu na kulturę osobistą, tolerancyjność, miłe usposobienie i duże poczucie humoru. Zmęczony przykrymi stosunkami na dworze oraz chorobą (najprawdopodobniej apopleksją) powołał w 1594 r. fundację dla ubogich w szpitalu Świętego Ducha w Monachium. Zmarł w czerwcu tego samego roku i został pochowany na cmentarzu franciszkanów w Monachium.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Orlando di Lasso był jednym z najpłodniejszych kompozytorów w historii muzyki. Jego dorobek przekracza 2000 dzieł. Komponował wyłącznie utwory wokalne, niektóre przeznaczał do wykonania z towarzyszeniem instrumentów. Tworzył głównie gatunki pieśniowe: villanelle, moreski, 3-8 głosowe canzony. Do charakterystycznych cech jego kompozycji należy stosowanie formy ronda, zestawienie odcinków w dwu- i trójmiarze, styl deklamacyjny oraz elementy ilustracyjne i onomatopeiczne. Jedną z najważniejszych form twórczości Orlanda di Lasso są 4-5 głosowe madrygały do tekstów świeckich, np. Petrarki, oraz religijnych. Formą stanowiącą, obok madrygału, największe osiągnięcie twórcze kompozytora, są 2-12 głosowe motety, których napisał ponad 1000. Bardzo ważną rolę odgrywa w nich chromatyka. Mają one tematykę religijną, a także świecką – panegiryczną, polityczną, humorystyczną. Niewielką grupę stanowią motety klasyczne, oparte na tekstach Wergiliusza, Horacego lub XVI-wiecznych humanistów. Specyficzny gatunek stanowią jednolite stylistycznie bicinia i tricinia, oparte na tekstach Ewangelii, psalmach, prozach maryjnych. Orlando di Lasso pisał też, choć w mniejszym zakresie, utwory cykliczne oparte na tekstach liturgicznych i biblijnych: msze, oficja, magnificaty, pasje, psalmy.

Orlando di Lasso jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli polifonii renesansowej. W swych kompozycjach perfekcyjnie łączy wszystkie środki powstałe w szkołach flamandzkich i włoskich.

Uważa się go także za inicjatora opery. Jako pierwszy wystawił w Monachium improwizowaną sztukę ze śpiewami, co później zainspirowało Jacopo Periego do napisania pierwszej opery "Dafne".

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Motety łacińskie

  • Alia est enim persona patris
  • Beati pacifici
  • Beati pauperes spiritu
  • Bestia curvafia pulices
  • Cum rides mihi
  • Da pacem Domine in diebus nostris
  • Data est de lachrymis
  • Dies enim sollemnis agitur
  • Domine, quando veneris.
  • Ecce panis angelorum.
  • Et tamen non tres aeterni
  • Gloria patri, et filio, et spiritui sancto
  • Haec est fides catholica
  • Lauda Sion salvatorem
  • Praesidium Sara
  • Pronuba Juno
  • Quicumque vult salvus esse
  • Quod non capis
  • Zachaee, festinans descende

Chanson francuskie

  • Lucescit jam o socii
  • Nunc bibamus non segniter
  • Voir est beaucoup.

Madrygały włoskie

  • A voi Guglielmo invitto
  • Ah dolce suon'
  • Al gran Guglielmo nostro
  • Ben convenne
  • Canzon se l'esser meco
  • Che più d'un giorno è la vita mortale
  • Come la notte ogni fiamella è viva
  • Come lume di notte in alcun porto
  • Dapoi che sotto'l ciel cosa non vidi
  • Deh perchè voglio anco di me dolermi
  • Di quà di là va le noiose piume
  • Di terrena armonia satia l'anima mia
  • Dunque fia ver dicea che mi convegna
  • La non vol esser più mia
  • Ma che morta
  • Madonna sa l'amor
  • Ove d'altra montagna. 6 Fragmenty
  • Ove le luci giro un tenebros' horrore
  • Pensier dicea ch'el cor
  • Si com' i fiori da l'ardente sole
  • Signor da l'alto throno
  • Solo n'andro
  • Spent' è d'amor

4 Pasje

  • Według św. Mateusza 1575
  • Według św. Marka 1582
  • Według św. Łukasza 1582
  • Według św. Jana 1580

Msze

  • Msze 1-9

Missa super: Ie menge poinct de porcq - La la maistre Pierre - Pilons pilons lorge - Frere Thibault - Le Berger et la Bergere - Ite rime dolenti - Scarco di doglia - Sidus ex claro - Credidi propter

  • Msze 10-17

Missa ad imitationem moduli: Doulce memoire - Puis que i'ay perdu - O passi sparsi - Iager - Missa De Feria - Missa Pro Defunctis - Missa ad imitationem moduli: Susanne un iour - Surge propera

  • Msze 18-23

Missa ad imitationem moduli: Tous les regretz - In te Domine speravi - Vinum bonum - Missa super: Il me suffit - Entre vous filles - Veni in hortum meum.

Dodatek: Cruxifixus der Messe "In te Domine speravi" z dodanym Sopranem - Sanctus I der Messe "Entre vous filles" - Hosanna z Mszy "Entre vous filles"

  • Msze 24-29

Missa super: Dittes Maistresse - Amar donna - Qual donna attende à gloriosa fama - In die tribulationis - Io son ferito ahi lasso - Missa pro Defunctis.

  • Msze 30-35

Missa super: Laudate Dominum - Quand'io penso al martire - Domine secundum actum meum - Locutus sum - Congratulamini mihi - Beatus qui intelligit

  • Msze 36-41

Missa super: Dixit Joseph - Bella Amfitrit'altera - Amor ecco colei - Certa fortiter - Ecce nunc benedicite - Deus in adiutorium.

  • Msze 42-48

Missa super: "Confundantur superbi" - Missa "De Feria in Quadragesima" - Missa "De Feria in Septimana Sancta" - Missa super "On me l'a dict" - Missa super "Je prens en gres" - Missa super "Si rore aenio" - Missa Paschalis

  • Msze 49-55

Missa super: Qui la dira - Domine Dominus noster - Je suis desheritee - Triste depart - Jesus ist ein süßer Nam' - Osculetur me - Missa Sesquialtera

  • Msze 56-63

Missa super: Benedicam Dominum - Rompi de l'empio cor - Or sus à coup - Se salamandre - Surrexit pastor bonus I - Si me tenez - Mon coeur se recommande à vous - Officium Mortuorum

  • Msze 64-70

Missa Cantorum - Missa super: Surrexit pastor bonus II - Ecce Maria - In principio - Deus misereatur - 6 Fragmente - Modellkompositionen Dittes maitresse (de Monte) - Domine, secundum actum meum (Iacquet) - Doulce memoire (Sandrin) - Ecce nunc benedicite (Daser) - Entre vous filles (Clemens non Papa) - Frere Thibault (Certon) - Il me suffit (Sermisy) - Io son ferito ahi lasso (Palestrina) - Ite rime dolenti (Cyprian de Rore) - Je prens en gre (Clemens non Papa) - Je suys desheritee (Lupi) - La, la, maistre Pierre - (Sermisy) - Le berger et la bergiere (Gombert) - On le m'a dict (Certon) - O passi sparsi (Festa) - Or sus à coup (Crecquillon) - Pilons pilons l'orge (Sermisy) - Puis que i'ay perdu (Lupi) - Qual donn' attend' a gloriosa fama (Cyprian de Rore) - Quand'io pens'al martire (Arcadelt) - Qui la dira (Willaert) - Rompi de l'empio cor (Willaert) - Scarco di doglia (Cyprian de Rore) - Se salamandre (Crecquillon) - Si me tenez (Crecquillon) - Si rore Aonio (Willaert) - Tous le regretz (Gombert) - Triste depart (Gombert) –

Magnificat:

  • Magnificat 1-24

8 utworów a’ 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) zu sechs Stimmen - 8 utworów a’ 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) na 5 głosów - 8 utworów a’ 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) na 4 głosy Orgel-Intavolierungen von Magnificat Octavi Toni a 6 und Magnificat Septimi Toni a 5

  • Magnificat 25-49

11 utworów a‘8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) zu 4 und 8 Stimmen - Magnificat Quarti Toni "Ancor che col partire" a 5 - Magnificat Primi Toni "Si par souhait" a 4 - Magnificat Secundi Toni "Il est jour" a 4 - Magnificat Secundi Toni "Quanto in mille anni il ciel" a 6 - Magnificat Primi Toni "Dessus le marché d'Arras" a 6 - Magnificat Primi Toni "Susanne un Iour" a6 - Magnificat Peregrini Toni "Deus in adjutorium meum intende" a 6 - Magnificat Secundi Toni "Ecco ch'io lasso il core" a 6 - Magnificat primi Toni "Omnis enim homo" a 6 - Magnificat Septimi Toni "Amor ecco collei" a 6 - Magnificat Quarti Toni "Quando io lieta sperai" a 6 - Magnificat Octavi Toni "Aria de un Sonetto" a 5 - Magnificat Tertii Toni "Mort et fortune" a 5 - Magnificat Secundi Toni "Mais qui pouroit estre celuj" a 6

  • Magnificat 50-70

Magnificat Secundi Toni "O s'io potessi" a 4 - 6 Magnificat a 5 - Magnificat Secundi Toni "Las, je n'iray plus" a 5 - Magnificat Secundi Toni "Tant vous ales doulce" a 6 - Magnificat Septimi Toni "Hélas, j'ai sans merci" a 5 - Magnificat Septimi Toni "S'io esca vivo" a 6 - 4 Magnificat a 4 und a 8 - Magnificat Quinti Toni "Omnis homo primum bonum vinum ponit" a 6 - Magnificat Sexti Toni a 5 - Magnificat Sexti Toni "Dies est laetitiae" a6 - Magnificat Octavi Toni "Benedicta es Regina coelorum" a 6 - Magnificat Secundi Toni "Praeter rerum seriem" a 6 - Magnificat Secundi Toni "Ultimi miei sospiri" a 6

  • Magnificat 71-92

10 Magnificat a 5 - Magnificat Sexti Toni "Dalle belle contrade" a 5 - Magnificat Septimi Toni "Recordare Jesu pie" a 6 - Magnificat Septimi Toni "Margott laboures les vignes" a 4 - Magnificat Octavi Toni "Alma real" a 5 - Magnificat Secundi Toni "O che vezzosa aurora" a 6 - Magnificat Septimi Toni "D'ogni gratia e d'amor" a 6 - Magnificat Perpulchrum Septimi Toni a 7 - Magnificat Tertii Toni "S'io credessi per morte essere scarco" a 4 - Magnificat Sexti Toni "Beau le cristal" a 4 - Magnificat Septimi Toni "Pange lingua" a 4 - Magnificat Primi Toni a 5 - Magnificat Septimi Toni " Vous perdes temps" a 5

  • Magnificat 93-110

Magnificat Octavi Toni "Vola, vola pensier" a 5 - 3 Magnificat na 5, 6 i 8 głosów Magnificat Septimi Toni "Erano capei d'oro" a 5 - Magnificat Secundi Toni a 6 - Magnificat Sexti Toni "Si vous estes ma mye" a 6 - Magnificat Secundi Toni "Memor esto verbi tui" a 6 - Magnificat Octavi Toni "Aurora lucis rutilat" a 10 - Magnificat Septimi Toni a 10 - 8 Magnificat a’ 4 i 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni).

  • Dodatek: Inne kompozycje

Alma real, se come fida stella (Cipriano de Rore) - Ancor che col partire Cipriano de Rore) - Aria d'un sonetto (Unbekannt) - Benedicta es, coelorum regina (Josquin) - Da le belle contrade (Cipriano de Rore) - D'ogni gratia e d'amor (Striggio) - Ecco ch'io lass'il core (Striggio) - Erano capei d'oro (Nanino) - Il est jour (Sermisy) - Mort et fortune (Gombert) - O che vezzosa aurora (Vecchi) - Omnis homo primum bonum vinum ponit (de Wert) - O s'io potessi, donna (Berchem) - Praeter rerum seriem (Josquin) - Quando io lieta sperai (de Rore) - Quant' in mille anni ciel (Nolleto) - S'io credessi per morte essere scaro (de Reulx) - Susanne on jour (Lupi) - Tant vous allez doux (Abran) - Ultimi miei sospiri (Verdelot) - Vergine bella (de Rore) - Vola, vola pensier, fuor del mio petto (Anonym) - Vous perdez temps (Sermisy) –

  • Hymn "Dies et laetitia / Hymnus "Pange lingua gloriosi"

Hymnarium (1580/81)

Christe redemptor omnium - Iste confessor - Jesu corona virginum - Conditor alme siderum - Christe redemptor omnium - Salvete flores martyrum - Hostes herodes impie - O lux beata Trinitas - Lucis creator optime - Ave maris stella - Audi benigne conditor - Ad preces nostra - Te lucis ante terminum - Vexilla regis prodeunt - Ad coenam agni providi - Jesu nostra redemptio - Veni creator spiritus - Pange lingua gloriosi - Ut queant laxis - Aurea luce et decore - Doctor egregie - Lauda mater Ecclesia - Petrus beatus catenarum - Quicumque Christum queritis - Tibi Christe splendor patris - Tristes erant apostoli - Deus tuorum militum - Rex gloriose martirum - Exultet coelum laudibus - Deus tuorum militum - Sanctorum meritis - Urbs beata Jerusalem - Psalm 113: In exitu Israel –

  • Dodatek

Haec dies, quam fecit Dominus - Te lucis ante terminum - Custodes hominum - Fortem virili pectore - Fit porta Christi pervia

Lectiones

  • 9 Lekcji / Hiob (ca 1558-1560) (Lectio prima - Lectio nona) –
  • 9 nowych Lekcji /Hiob (1580-1582) (Lectio prima - Lectio nona) –
  • 3 Lekcje "Matutinae de nativitate Christi" (Lectio prima - Lectio tertia)

Lagrime di San Pietro

Il magnanimo Pietro - Ma gli archi - Tre volte haveva - Qual a l'incontro - Giovanne donna - Cosi talhor - Ogni occhio del signor - Nessun fedel trovai - Chi ad una ad una - Come falda di neve - E non fu il pianto suo - Quel volto - Veduto il miser - E vago d'incontrar - Vattene vita va - O vita troppo rea - A quanti già felici - Non trovava mia fé - Queste opre e più - Negando il mio signor - Vide homo

Prophetiae Sibyllarum

Prolog: Carmina Chromatico quae audis modulata tenore... - Sibylla Persica: Virgine matre satus - Sibylla Libyca: Ecce dies venient - Sibylla Delphica: Non tarde veniet - Sibylla Cimmeria: In teneris annis - Sibylla Samia: Ecce dies, nigras quae tollet - Sibylla Cumana Iam mea certa manent - Sibylla Hellespontica: Dum meditor quondam vidi - Sibylla Phrygia: Ipsa deum vidi summum - Sibylla Europaea: Virginis aeternum veniet - Sibylla Tiburtina: Verax ipse deus dedit haec - Sibylla Erythraea: Cerno dei natum - Sibylla Agrippa: Summus erit sub carne satus

Lamentationes Jeremiae Prophetae

1. Lamentationes Hieremiae Prophetae à 5. Feria quinta in Coena Domini. Lamentatio prima primi diei: Incipit Lamentatio Jeremiae Prophetae / Quomodo sedet sola civitas plena populo! – Lamentatio secunda primi diei: Recordata est Jerusalem dierum afflictionis suae Lamentatio tertia primi diei: O vos omnes qui transitis per viam - Jerusalem, Jerusalem convertere - Feria sexta in Parasceve. Lamentatio prima secundi diei: De Lamentatione Jeremiae Prophetae / Cogitavit Dominus dissipare – Lamentatio secunda secundi diei: Cui comparabo te - Lamentatio tertia secundi diei: Ego vir videns paupertatem meam - Jerusalem, Jerusalem - Sabbato sancto. Lamentatio prima tertii diei De Lamentatione Jeremiae Prophetae / Misericordia Domini, quia non sumus consumpti – Lamentatio secunda tertii diei: Quomodo obscuratum est aurum – Lamentatio tertia tertii diei: Incipit Oratio Jeremiae Prophetae / Recordare, Dominmi, quid acciderit nobis - Jerusalem, Jerusalem –

Offcia i Proprium Missae

Vidi aquam - Asperges me (quarti und septimi toni) – Puer natus est nobis – Dies sanctificatus – Natus ante saecula – Viderunt omnes fines terrae – Resurrexi – Haec dies – Pascha nostrum (Alleluia und Communio) – Victimae paschali laudes – Spiritus Domini – Veni Sancte Spiritus (Alleluja i Sekwencja) – Factus est repente – Cibavit eos – Caro mea vere est cibus – Lauda Sion Salvatorem – Qui manducat carnem meam – Stabat Mater a 8 – Suscepimus, Deus – Alleluia (post partum virgo inviolata) – Responsum accipit Simeon – Lumen ad revelationem gentium – Dies irae a 4 – Dominus dixit ad me (Introitus und Alleluia) – In splendoribus sanctorum – Ecce advenit dominator – Vidimus stellam ejus (Alleluia und Communio) – Viri Galilaei – Ascendit Deus in jubilatione – Psallite Domino – Cibavit eos – Caro mea vere est cibus – Qui manducat carnem meam – Lauda Sion Salvatorem a 6 – Resurrexi – Haec dies – Pascha nostrum (Alleluia und Communio) – Introduxit vos Dominus – Angelus Domini – Victimae paschali laudes – Surrexit Dominus – Aqua sapientiae – Surrexit Dominus – Si consurrexistis – Esto mihi in Deum – Manducaverunt, et saturati – Benedicite Dominum – Alleluia (Sancte Michael Archangele) – Benedicite omnes Angeli

Śpiewy, Responsoria i muzyka do mszy

I: Nunc dimittis: 13 utworów

II: Benedictus Dominus Israel: 3 utwory Psalmus poenitentialis "Miserere mei Deus a 9"

III: Responsoria. 24 utwory (Responsoria pro Triduo Sacro in Nocturno II et III, quatuor vocum) Amicus meus osculi – Judas mercator pessimus – Unus ex discipulis – Eram quasi agnus – Una hora non potuistis – Seniores populi consilium – Tamquam ad latronem – Tenebrae factae sunt – Animam meam dilectam – Tradiderunt me in manus – Jesum tradidit impius – Caligaverunt oculi mei – Recessit pastor noster – O vos omnes – Ecce quomodo moritur – Astiterunt reges terrae – Aestimatus sum – Sepulto domino signatum - (Invitatorium et Responsorium in die Sancto Paschae, sex vocum): Invitatorium, Surrexit Dominus vere - Responsorium, Dum transisset Sabathum - (Responsoria in Nativitate Domini, quinque vocum): Hodie nobis caelorum - Hodie nobis de caelo – Quem vidistis, pastores - (Responsorium in exequiis, quatuor vocum): Libera me Domini de morte –

IV: Antyfony. 14 utworów (Antiphonae septem ad Vesperas Corpori Christi, sex vocum) Sacerdos in aeternum – Miserator Dominus – Calicem salutaris – Sicut novellae – Qui pacem ponit - (2 Antiphonae ad Magnificat): O quam suavis – O sacrum convivium - (Antiphonae septem ad Vesperas Sancti Michaelis, quaturo vocum): Dum sacrum mysterium – Stetit Angelus juxta aram templi – Dum praeliaretur Michael Archangelus – Archangele Michael, constitui – Angeli Domini – Angeli, Archangeli, Throni et Dominationes – Princeps gloriosissime-

V: Utwory niepewnego pochodzenia Benedictus Dominus Deus Israel a 5 (Sexti toni), In manus tuas a 5, Christe qui lux es et dies a6, Nunc dimittis a6 (Sexti toni)

Litanie, Falsibordoni i utwory mszalne

I: 12 Litaniae Beatae Mariae Virginis (Litaniae Lauretanae) na 4 lub 1 głos II: Litaniae Deiparae Beatae Mariae Virginis ex Sacra Scriptura depromptae na 4 głosy III: 3 Litaniae omnium Sanctorum na 4, 5 i 7 głosów IV: 23 Falsibordoni na 4 i 5 głosów V: Psalmus in Falsoborne (In exitu Israel de Egypto) na 6 głosów VI: 3 Deus in adjutorium na 4 głosy VII: Responsiones in Missa Post Misereatur; Ante Evangelium; Ad Praefationem; Post Pater noster; Post Ite missa est

7 Psalmów z Motetami "Laudes Domini"

Primus Psalmus (Psalm 6): Domine, ne in furore ... miserere mei – Secundus Psalmus (Psalm 32/31): Beati quorum remissae sunt – Tertius Psalmus (Psalm 38/37): Domine, ne in furore ... quoniam – Quartus Psalmus (Psalm 51/50): Miserere mei, Deus – Quintus Psalmus (Psalm 102/101): Domine, exaudi, orationem meam, et clamor – Sextus Psalmus (Psalm 130/129): De profundis clamavo ad te, Domine – Septimus Psalmus (Psalm 143/142): Domine, exaudi orationem meam; auribus –

Motety Laudes Domini

Prima pars: Laudate Dominum, de caelis – Secunda pars Laudate Dominum, de terra – Tertia pars: Juvenes et virgines – Quarta pars: Laudate eum in virtutibus

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]