Orlica (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orlica
Orlica pospolita
Orlica pospolita
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo naczyniowe
Klad monilofity
Klasa paprocie
Rząd paprotkowce
Rodzina Dennstaedtiaceae
Rodzaj orlica
Nazwa systematyczna
Pteridium Gled. ex Scop.
Fl. Carniol. 169. 15 Jun-21 Jul 1760

Orlica (Pteridium Gled. ex Scop.) – rodzaj paproci należących do rodziny Dennstaedtiaceae Lotsy. Gatunkiem typowym jest Pteridium aquilinum (L.) Kuhn[2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Orlica Pteridium jest izolowanym, wyraźnie wyodrębniającym się rodzajem, jednak jego wewnętrzna taksonomia jest skomplikowana, trudna i kontrowersyjna[3].

Do przyczyn kłopotów należy fenotypowa plastyczność roślin z tego rodzaju, co oznacza wpływ czynników środowiskowych na cechy diagnostyczne analizowane w opisach taksonomicznych. Między taksonami w miarę dobrze wyodrębnionymi znajduje się szereg takich, które mają cechy pośrednie. W efekcie istnieje bardzo mało cech diagnostycznych użytecznych przy wyodrębnianiu taksonów niższej rangi[3]. Pierwszy nowoczesny przegląd systematyczny rodzaju sporządził Tryon w 1941 roku. Analizując zestaw cech morfologicznych uznał rodzaj za monotypowy i wyodrębnił w ramach gatunku Pteridium aquilinum dwa podgatunki (aquilinum i caudatum) z 12 odmianami. Później kolejni taksonomowie wyróżniali nowe gatunki, podgatunki i odmiany, a inni je odrzucali. Obszerne opracowania systematyczne rodzaju, bazujące na analizie cech morfologicznych i biochemicznych oraz sekwencjonowania genomu chloroplastowego, opublikowane zostały w pierwszych latach XXI wieku. Analizy genomów wykazały m.in., że morfotypy w obrębie poszczególnych grup zasięgowych (odpowiadających kontynentom) są bliżej spokrewnione od podobnych fenotypowo form z innych kontynentów[3].

Wg opracowań taksonomicznych Thomsona z pierwszej dekady XXI wieku w obrębie rodzaju wyróżnia się 4 gatunki, 2 diploidalne i 2 allotetraploidalne. Diploidalne gatunki to występujący głównie na półkuli północnej Pteridium aquilinum z 11 podgatunkami oraz P. esculentum (w ujęciu Tryona podgatunek P. aquilinum caudatum) o zasięgu głównie na półkuli południowej z 2 podgatunkami. Tetraploidy to P. caudatum ze Ameryki Środkowej i Południowej oraz P. semihastatum z południowo-wschodniej Azji i Australii[3]. W innych ujęciach podgatunki P. aquilinum i P. esculentum podnosi się do rangi gatunków[4].

Synonimy taksonomiczne[2]

Filix C. G. Ludwig, Filix-foemina Hill ex Farwell, Ornithopteris (J. G. Agardh) J. Smith

Homonimy taksonomiczne[2]

Pteridium (Kuetzing) J. G. Agardh = Membranoptera Stackhouse, Pteridium Rafinesque = Pteris L.

Gatunek we florze Polski[5]
Inne gatunki[3][4] 

Przypisy

  1. Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns (ang.). Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2009-11-13].
  2. 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 R.H. Marrs, A.S. Watt. Biological Flora of the British Isles: Pteridium aquilinum (L.) Kuhn. „Journal of Ecology”. 94, s. 1272–1321, 2006. 
  4. 4,0 4,1 Pteridium (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2012-06-10].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.