Orlik pospolity
| Orlik pospolity | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Rząd | jaskrowce |
| Rodzina | jaskrowate |
| Rodzaj | orlik |
| Gatunek | orlik pospolity |
| Nazwa systematyczna | |
| Aquilegia vulgaris L. Sp. pl. 1:533. 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Orlik pospolity (Aquilegia vulgaris L.) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych. Pochodzi z Europy i z Afryki Północnej[2]. Występuje również w stanie dzikim w Polsce, jest niezbyt pospolity[3]. Rośnie na rozproszonych stanowiskach zarówno na niżu, jak i w górach, najwyżej sięga w Tatrach[4]. Pochodzi też od niego wiele mieszańców uprawianych jako rośliny ozdobne[2].
Spis treści |
Morfologia[edytuj]
- Łodyga
- Wysokość do 1 m, najczęściej osiąga od 30 do 60 cm. Pod ziemią roślina posiada krótkie i grube kłącze.
- Liście
- Podwójnie trójsieczne, na długich ogonkach lub trójwrębne, brzegiem karbowane.
- Kwiaty
- Fioletowe, (bardzo rzadko w naturze białe lub różowe – oddzielne podgatunki) osadzone są na długich szypułkach, z właściwą dla orlików hakowato zagiętą ostrogą. Okwiat złożony z pięciu części bezostrogowych i pięciu zaopatrzonych w ostrogi. Wewnątrz kwiatu 5-6 owłosionych słupków i liczne, również owłosione pręciki.
Biologia i ekologia[edytuj]
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie między majem a lipcem, kwiaty zapylane są przeważnie przez trzmiele[4]. Siedlisko: widne lasy liściaste i niezbyt wilgotne zarośla. Dobrze czuje się na glebach żyznych. Lubi stanowiska półcieniste lub słoneczne. Cała roślina jest lekko trująca. Przy doustnym spożyciu powoduje odurzenie, omdlenia, zwężenie źrenic, biegunkę i trudności w oddychaniu[5].
Zagrożenia i ochrona[edytuj]
Roślina objęta ochroną gatunkową. Z powodu swoich ładnych kwiatów bywa zrywany i przesadzany do ogródków przydomowych[4]. Wiele jego stanowisk znajduje się w parkach narodowych, gdzie są dobrze chronione.
Zastosowanie[edytuj]
- Roślina ozdobna – świetnie nadaje się na kwiat cięty czy bylinę rabatową. W ogrodach rzadko jednak uprawia się typową formę gatunku, zazwyczaj uprawiane są jego kultywary i mieszańce o kwiatach w kolorze białym, różowym, karmazynowym, purpurowym[6]
- Orlik jest naturalnym repelentem – skutecznie odstrasza ślimaki od obgryzania roślin rosnących w jego sąsiedztwie.
- Roślina lecznicza: Ziele orlika – Herba Aquilegiae zawiera alkaloidy (magnoflorynę) oraz kumarynę i glikozyd nitrylowy. Dawniej był wykorzystywany w lecznictwie ludowym, obecnie tylko w homeopatii.
Uprawa[edytuj]
Uprawiany jest głównie ze względu na ładne kwiaty. Po przekwitnięciu staje się nieozdobny, dlatego też uprawia się go zazwyczaj w towarzystwie innych roślin. Jest łatwy w uprawie. Jest całkowicie mrozoodporny, najlepiej rośnie na lekkiej, przepuszczalnej i próchnicznej glebie i na stanowisku słonecznym[6]. Uprawia się go przez podział lub z nasion wysiewanych jesienią lub wiosną[6]. Jeżeli chcemy otrzymać osobniki o tych samych cechach co odmiana, należy rozmnażać przez podział rozrośniętych kęp.
Ciekawostki[edytuj]
- Nazwa łacińska wzięła się od słowa aquila – orzeł, ponieważ ostroga orlika przypomina szpon orła.
- Kiedyś robiono z tej rośliny płyn ściągający.
- Według mowy kwiatów orlik oznacza odmienne nastroje.
Galeria[edytuj]
-
Orlik o różowych kwiatach
-
Kwiat
-
Odmiana o pełnych kwiatach
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
- ↑ 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-25].
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
