Orlik pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Orlik pospolity
Aquilegia vulgaris - Harilik kurekell.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj orlik
Gatunek orlik pospolity
Nazwa systematyczna
Aquilegia vulgaris L.
Sp. pl. 1:533. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Trzmiel podczas zapylania kwiatu orlika pospolitego

Orlik pospolity (Aquilegia vulgaris L.) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych. Pochodzi z Europy i z Afryki Północnej[2]. Występuje również w stanie dzikim w Polsce, jest niezbyt pospolity[3]. Rośnie na rozproszonych stanowiskach zarówno na niżu, jak i w górach, najwyżej sięga w Tatrach[4]. Pochodzi też od niego wiele mieszańców uprawianych jako rośliny ozdobne[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wysokość do 1 m, najczęściej osiąga od 30 do 60 cm. Pod ziemią roślina posiada krótkie i grube kłącze.
Liście
Podwójnie trójsieczne, na długich ogonkach lub trójwrębne, brzegiem karbowane.
Kwiaty
Fioletowe, (bardzo rzadko w naturze białe lub różowe – oddzielne podgatunki) osadzone są na długich szypułkach, z właściwą dla orlików hakowato zagiętą ostrogą. Okwiat złożony z pięciu części bezostrogowych i pięciu zaopatrzonych w ostrogi. Wewnątrz kwiatu 5-6 owłosionych słupków i liczne, również owłosione pręciki.
Owoc
Mający długość ok. 3 cm mieszek z dzióbkiem, zawierający czarne i lśniące nasiona.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie między majem a lipcem, kwiaty zapylane są przeważnie przez trzmiele[4]. Siedlisko: widne lasy liściaste i niezbyt wilgotne zarośla. Dobrze czuje się na glebach żyznych. Lubi stanowiska półcieniste lub słoneczne. Cała roślina jest lekko trująca. Przy doustnym spożyciu powoduje odurzenie, omdlenia, zwężenie źrenic, biegunkę i trudności w oddychaniu[5].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta ochroną gatunkową. Z powodu swoich ładnych kwiatów bywa zrywany i przesadzany do ogródków przydomowych[4]. Wiele jego stanowisk znajduje się w parkach narodowych, gdzie są dobrze chronione.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina ozdobna – świetnie nadaje się na kwiat cięty czy bylinę rabatową. W ogrodach rzadko jednak uprawia się typową formę gatunku, zazwyczaj uprawiane są jego kultywary i mieszańce o kwiatach w kolorze białym, różowym, karmazynowym, purpurowym[6]
  • Orlik jest naturalnym repelentem – skutecznie odstrasza ślimaki od obgryzania roślin rosnących w jego sąsiedztwie.
  • Roślina lecznicza: Ziele orlika – Herba Aquilegiae zawiera alkaloidy (magnoflorynę) oraz kumarynę i glikozyd nitrylowy. Dawniej był wykorzystywany w lecznictwie ludowym, obecnie tylko w homeopatii.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Uprawiany jest głównie ze względu na ładne kwiaty. Po przekwitnięciu staje się nieozdobny, dlatego też uprawia się go zazwyczaj w towarzystwie innych roślin. Jest łatwy w uprawie. Jest całkowicie mrozoodporny, najlepiej rośnie na lekkiej, przepuszczalnej i próchnicznej glebie i na stanowisku słonecznym[6]. Uprawia się go przez podział lub z nasion wysiewanych jesienią lub wiosną[6]. Jeżeli chcemy otrzymać osobniki o tych samych cechach co odmiana, należy rozmnażać przez podział rozrośniętych kęp.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Nazwa łacińska wzięła się od słowa aquilaorzeł, ponieważ ostroga orlika przypomina szpon orła.
  • Kiedyś robiono z tej rośliny płyn ściągający.
  • Według mowy kwiatów orlik oznacza odmienne nastroje.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-25].
  3. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. 4,0 4,1 4,2 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  5. Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  6. 6,0 6,1 6,2 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.