Orzech ziemny
.jpg&filetimestamp=20081018105638)
Orzech ziemny, orzech arachidowy, fistaszki, orzacha (Arachis hypogaea L.) – gatunek roślin z rodziny bobowatych. Nie występuje w naturze, jedynie w uprawie[2]. Jest często uprawiany w krajach tropikalnych i subtropikalnych. We florze Polski efemerofit[3].
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Jednoroczna roślina o wysokości do 50 (70) cm.
- Liście
- Pierzastozłożone z dwóch par owalnych listków.
- Kwiaty
- Motylkowe, żółte. Górne kwiaty są płone i tylko z dolnych powstają nasiona.
- Owoce
- Strąk z bruzdowaną, włóknistą okrywą, zawierające 1-4 nasiona, tzw. orzeszki ziemne (orzeszki arachidowe, fistaszki), które są źródłem oleju arachidowego.
[edytuj] Biologia i ekologia
Roślina jednoroczna. Nazwa orzech ziemny pochodzi stąd, że owoce (strąki z nasionami) dojrzewają w ziemi. Szypułka kwiatu (część osi kwiatowej leżąca poniżej słupka) po ich przekwitnięciu wydłuża się i kieruje do dołu, wpychając do ziemi strąk. Dojrzewa on tu na głębokości ok. 5-8 cm, ale nie rozpada się na części ani się nie otwiera. Orzech ziemny jest więc przykładem rośliny geokarpicznej.
[edytuj] Zastosowanie
- Roślina uprawna: główni producenci to Indie, Chiny, Nigeria i USA. W Europie orzeszki ziemne uprawiane są na Półwyspie Bałkańskim, we Włoszech, Francji.
- Sztuka kulinarna: świeże nasiona są zjadane jako warzywo, a prażone lub solone są popularną przekąską. Wartości odżywcze orzechów ziemnych (prażone na oleju, bez soli):
- wartość energetyczna w 100 g – 581 kcal
- woda – 1,95 g
- białko – 26,35 g
- tłuszcze – 49,30 g
- węglowodany – 18,92 g (w tym błonnik – 6,9 g)
- wapń – 88 mg
- magnez – 185 mg
- fosfor – 517 mg
- żelazo – 1,83 mg
- sód – 6 mg
- cynk – 6,63 mg
- miedź – 1,300 mg
- mangan – 2,062 mg
- selen – 7,5 mcg
- witamina B1 – 0,253 mg
- witamina B2 – 0,108 mg
- witamina B3 – 14,277 mg
- witamina E – 6,91 mg
- cholina – 55,0 mg
- kwas foliowy – 126 mg
W orzeszkach arachidowych poddanych działaniu pleśni (A. flavus) mogą powstawać silnie toksyczne aflatoksyny. Nie zaleca się spożywania nieświeżych orzeszków, gdyż może to szkodzić, zwłaszcza wątrobie.
- Olej z orzeszków ziemnych jest pachnący,smaczny i dorównuje wartością oliwie z oliwek. Używa się go do wytwarzania margaryny, kosmetyków.
- Z odtłuszczonej mączki wytwarzanej z nasion wytwarza się pieczywo dla chorych na cukrzycę.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-22].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
[edytuj] Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
