Osiedle Tysiąclecia (Katowice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

 

Herb Katowic Osiedle Tysiąclecia
dzielnica Katowic
Osiedle Tysiąclecia collage.jpg
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Uzdrowienia Chorych, bloki na osiedlu, Rondo Henryka Sławika z charakterystycznym napisem, Kukurydze, staw Maroko
Miasto Katowice
Status dzielnica
Zespół dzielnic północne
Powierzchnia 1,88[1] km²
Wysokość 265-300[2] m n.p.m.
Ludność (2007)
 • liczba ludności
 • gęstość

23 501[1]
12 480[1] os./km²
Strefa numeracyjna 0-32
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na planie Katowic
Położenie na planie Katowic
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
Osiedle Tysiąclecia
Osiedle Tysiąclecia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Osiedle Tysiąclecia
Osiedle Tysiąclecia
Ziemia 50°16′45″N 18°58′24″E/50,279167 18,973333
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Osiedle Tysiąclecia (Osiedle im. Tysiąclecia Państwa Polskiego[3][4], potocznie Tauzen[5]) − osiedle mieszkaniowe oraz dzielnica Katowic, położona w północno-zachodniej części miasta, w zespole dzielnic północnych, między Dębem, Załężem i miastem Chorzowem, na terenie historycznej gminy Dąb oraz wschodniej części Klimzowca.

Obszar dzielnicy zamieszkany był już od XVII w., kiedy to nad nad rzeką Rawą powstała kolonia Sośnina. W XIX w. przy ul. Chorzowskiej wybudowano przysiółek Dębu – Bederowiec, natomiast w latach 50. XX w., na obszarze Górnego Tysiąclecia kolonia domków fińskich w ówczesnym Klimzowcu. W ich miejscu, w 1961 rozpoczęto budowę nowego osiedla, nazwanego w ramach obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego. Zaprojektowane zostało ono przez czterech architektów: Henryka Buszko, Aleksandra Frantę, Mariana Dziewońskiego i Tadeusza Szewczyka, z czego dwaj pierwsi sprawowali nadzór nad budową.

Dzielnica ma głównie mieszkaniowy charakter. Jest ona bardzo dobrze skomunikowana dzięki Drogowej Trasie Średnicowej i drodze krajowej nr 79 (ulicy Chorzowskiej, w tym linii tramwajowej znajdującej się równolegle do ulicy), biegnących po zewnętrznej stronie Osiedla Tysiąclecia. Dzielnica ma powierzchnię 1,88 km² (1,14% powierzchni miasta) i liczyła w 2007 23 501 mieszkańców (7,4% ludności Katowic).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Tablica wjazdowa na granicy Katowic (Osiedla Tysiąclecia) i Chorzowa na ul. Chorzowskiej
Mapa ogólnogeograficzna dzielnicy

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Tysiąclecia jest jedną z dzielnic Katowic (nr 9), znajdującą się w grupie dzielnic północnych. Graniczy ona od wschodu z Dębem, od południa z Załężem, a od zachodu i północy z miastem Chorzowem (z dzielnicą Klimzowiec oraz Parkiem Śląskim). Historycznie Osiedle Tysiąclecia położone jest na obszarze dawnej gminy Dąb (Dolne i część Górnego Tysiąclecia) oraz wschodniej części Klimzowca (Górne Tysiąclecie)[6].

Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Osiedle Tysiąclecia znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), będącym częścią krainy geograficznej Wyżyna Śląska, w podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska[7].

Granica dzielnicy biegnie[8]:

  • od północy – wzdłuż ulicy Chorzowskiej (granica miasta),
  • od wschodu – wzdłuż granicy gruntów, będących własnością Spółdzielni Mieszkaniowej Piast na zachód od ulicy Brackiej do Rawy,
  • od południa – wzdłuż środka koryta Rawy,
  • od zachodu – wzdłuż ul. Gałeczki (granica miasta).

Geologia i gleby[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Tysiąclecia położone jest w niecce górnośląskiej, będąca północną częścią dużej struktury geologicznej śląsko-morawskiej, która wypełnia utwory pochodzące z górnego karbonu, zwłaszcza osady węglonośne warstw rudzkich (westfal A), leżące w obrębie struktur paleozoicznych wyżyn środkowopolskich. Pod serią osadową niecki górnośląskiej występują skały krystaliczne powstałe w prekambrze. Nad nimi zalegają diabazy przykryte osadami lądowymi o miąższości 100 m, składające się głównie z piaskowców i zlepieńców. Nad nimi znajduje się 200-metrowa warstwa wczesnokambryjska (drobnoziarnisty piaskowiec oraz mułowiec), przykryte piaskowcami ze wczesnego dewonu. Warstwy te wraz z osadami karbońskimi przykryte są w południowej części przez utwory czwartorzędowe, głównie pochodzenia polodowcowego, powstałe w czasie zlodowacenia południowopolskiego. Składają się na nie gliny zwałowe, ich zwietrzeliny oraz piaski i żwiry lodowcowe, a w południowej części również osady rzeczne[9][10][11][12]. Dużą część warstwy osadowej stanowią grunty nasypowe pochodzenia antropogenicznego o średniej miąższości do 2 metrów (na Tysiącleciu Dolnym powyżej 5 metrów, a na Górnym powyżej 6 metrów)[13].

Zapadlisko górnośląskie charakteryzuje się słabo rozwiniętą tektoniką fałdową, przy czym na obszarze Katowic (w tym Osiedla Tysiąclecia) warstwy leżą poziomo, co spowodowane jest występowaniem w podłożu niecki sztywnego masywu krystalicznego (bloku górnośląskiego). Mimo licznych naturalnych uskoków przechodzących przez nieckę, warstwy pod Osiedlem Tysiąclecia nie są nim przecięte[11][10]. Teren ten jest natomiast bardzo zniekształcony na wskutek działalności górniczej i przed budową osiedla posiadał V kategorię szkód górniczych ze względu na liczne nierówności i uskoki, a także znajdujące się pod ziemią kopalniane korytarze, co przyczyniło się w dużej mierze do ostatecznego kształtu osiedla[14].

Gleby na terenie Osiedla Tysiąclecia uległy silnej antropopresji wskutek rozwoju osadnictwa, przez co znaczny jest tu udział gleb inicjalnych. Występują tu głównie gleby antropogeniczne, wytworzone z glin zwałowych. Gleby na terenie dzielnicy posiadają IV klasę bonitacyjną. Są one skażone metalami ciężkimi (ołowiem, kadmem i cynkiem), których źródłem są zanieczyszczenia przemysłowe i powstające ze spalania węgla w okolicznych dzielnicach[15][16].

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Blok przy ul. Bolesława Chrobrego 31 – jeden z najwyżej położonych budynków w dzielnicy, na wysokości prawie 300 m n.p.m.
Skarpa w pobliżu ul. Bolesława Chrobrego, powstała na wskutek budownictwa mieszkaniowego
Rawa na granicy Os. Tysiąclecia i Załęża na wysokości stawu Maroko
Staw Maroko od strony zachodniej

Według jednostek morfologicznych znaczna większość Osiedla Tysiąclecia położona jest na Wzgórzach Chorzowskich, które tworzą szereg falistych, zaokrąglonych lub spłaszczonych wzniesień, które na terenie osiedla dochodzą do 299 m n.p.m. Stok Wzgórz Chorzowskich ciągnie się wzdłuż ulicy Chorzowskiej do doliny Rawy. Jest on rozcięty obniżeniami dolinnymi. Spłaszczenia wzgórz zbudowane są ze skał karbońskich, częściowo przykryte cienką warstwą pochodzącą z plejstocenu[17][2].

Najwyższy punkt dzielnicy znajduje się w pobliżu budynku przy ul. Bolesława Chrobrego 31 (na wysokości południowej pętli tramwajowej przy Parku Śląskim), dochodzący do 299 m n.p.m. Na południowy-wschód od tego miejsca znajduje się drugie co do wielkości wzgórze, na którym wznoszą się Kukurydze. Tam wysokość dochodzi do ponad 290 m n.p.m.[18]

Obszar dzielnicy obniża się w kierunku południowo-zachodnim i południowym. Południowa część, ciągnąca się wzdłuż doliny Rawy oraz Parku Bederowiec, położona jest w Obniżeniu Rawy. Jest ono głęboko wcięte (ponad 100 m) w utwory karbońskie i stanowi dno doliny wraz z terasą plejstoceńską. Lustro stawu Maroko jest położone na wysokości 264,9 m n.p.m., natomiast poziom Rawy na wysokości granicy Dębu, Osiedla Tysiąclecia i Załęża wynosi 264,7 m n.p.m. Różnica wysokości między najwyższym i najniższym punktem w dzielnicy wynosi prawie 35 m[2][18]

Powierzchnia dzielnicy jest mocno przekształcona na wskutek działalności człowieka, zwłaszcza w formie nasypów dróg komunikacyjnych oraz przekształceń, zwłaszcza w wyniku budownictwa mieszkaniowego. Na zmianę rzeźby terenu na Osiedlu Tysiąclecia istotną rolę odgrywają procesy niwelacji, sedymentacji oraz osiadania różnych materiałów[17][2].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Warunku klimatyczne Osiedla Tysiąclecia w niewielkim stopniu różnią się od klimatu dla całych Katowic. Jest on modyfikowany zarówno przez czynniki klimatotwórcze jak i lokalne, a także przez działalność człowieka (np. efekt miejskiej wyspy ciepła)[19]. Na klimat dzielnicy w większym znaczeniu mają wpływy oceaniczne z przewagą nad wpływami kontynentalnymi oraz sporadycznie docierające tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską masy powietrza zwrotnikowego[19].

Średnia roczna temperatura w Katowicach w wieloleciu 1961-2005 wynosiła 8,1 °C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (17,8 °C), a najchłodniejszym styczeń (-2,2 °C). Średnie roczne usłonecznienie w wieloleciu 1966-2005 wynosiło 1 474 godziny. Średnia roczna suma opadów w skali roku w wieloleciu 1951-2005 wynosiła 713,8 mm. Średni czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 60-70 dni, a okres wegetacyjny trwa średnio 200-220 dni. W ciągu roku przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, a najrzadziej wieje z północy. Średnia prędkość wiatru wynosi 2,4 m/s[19].

Hydrografia i hydrogeologia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia Osiedla Tysiąclecia położona jest w całości w lewym dorzeczu Wisły, w zlewni Rawy. Rzeka ta, będąca dopływem Czarnej Przemszy, na terenie osiedla biegnie z zachodu na wschód. Ma w całości uregulowany przebieg i jest obwałowana. Stanowi odbiornik oczyszczonych i surowych ścieków oraz wód opadowych. W latach 1992-2002 udział wód obcych (ścieków komunalnych i przemysłowych) wynosił około 70%, co powodowało głębokie zaburzenia naturalnego przepływu wody. Poziom wód gruntowych w dolinie rzeki jest niski, przy czym wody te na obszarze dzielnicy mogą występować na bardzo zmiennych głębokościach z powodu zróżnicowania podłoża oraz skanalizowania dzielnicy i uszczelnienia koryta Rawy[20][21].

Na obszarze dzielnicy największym zbiornikiem wodnym jest staw Maroko, który powstał w wyrobisku poprzemysłowym zalanym wodą. Powierzchnia stawu wynosi 8,4 ha, a średnia głębokość 1,3 m. Akwen ten stanowi ostoję dla wielu gatunków roślin i zwierząt, jest także obiektem rekreacyjnym. Na zachód od stawu znajduje się podmokły teren, który porastają szuwary trzcinowe. Obydwa obszary stanowiły dawny użytek ekologiczny Stawy na Tysiącleciu[22].

Osiedle Tysiąclecia położone jest w obrębie śląsko-krakowskiego regionu hydrogeologicznego. Utwory wodonośne występują tu we wszystkich warstwach stratygraficznych, lecz ich znaczenie jest uzależnione od czynników geologicznych, hydrogeologicznych oraz wpływu człowieka. Większe kompleksy występują w dolinie Rawy i Kłodnicy. Osiedle Tysiąclecia położone jest w obrębie Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 329 Bytom, mający charakter krasowo-szczelinowy, lecz nie posiada on na terenie dzielnicy zasobów użytkowych[23][10].

Przyroda i ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Fragment zieleni urządzonej na osiedlu
Grupa gołębi skalnych w pobliżu Osiedla Tysiąclecia
Rondo Karola Stryi

Obszar dzielnicy mimo dużej gęstości zaludnienia charakteryzuje się dużym udziałem terenów zielonych, zwłaszcza dzięki sąsiedztwu dwóch dużych kompleksów zielonych – dawnego użytku ekologicznego Stawy na Tysiącleciu (od 2012 wschodnia część stanowi Park Bederowiec) wraz z kompleksem leśnym (w południowej i południowo-zachodniej części dzielnicy) oraz Parku Śląskiemu (poza granicami miasta; na północ od osiedla). Główne formy zieleni na terenie Osiedla Tysiąclecia to zieleń urządzona i osiedlowa. Charakterystycznym elementem dzielnicy jest brak ogródków działkowych[24][12].

Dawny użytek ekologiczny Stawy na Tysiącleciu stanowi ostoję dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Występują tu zwłaszcza płazy (np. kumak nizinny, traszka zwyczajna i żaba jeziorkowa, a także są tu jedne z ostatnich w Katowicach ostoi zaskrońca). W trzcinowisku w zachodniej części obszaru żyją piżmaki, kokoszki zwyczajne, kaczki krzyżówki, łyski oraz rokitniczki. W mieszkaniowej części osiedla żyją typowe gatunki synantropijne, takie jak gołąb skalny, wróbel zwyczajny, sierpówka, jerzyk zwyczajny, kawka zwyczajna, sroka zwyczajna i kos zwyczajny. Na Osiedlu Tysiąclecia występują zbiorowiska leśne, łąkowe, wodne i nadwodne. Duży wpływ na skład gatunkowy roślin miała działalność człowieka, przez co występuje tu też roślinność synantropijna oraz ruderalna[25][26].

Na Osiedlu występują następujące place oraz obszary zieleni urządzonej[27][28]:

  • Park Bederowiec – plac obejmujący staw Maroko wraz z najbliższym otoczeniem, położony na Tysiącleciu Dolnym, w pobliżu ul. Piastów oraz św. Jana Pawła II;
  • Skwer Tadeusza Jasińskiego − plac położony w ciągu ul. Bolesława Krzywoustego;
  • Skwer Jeńców Ostaszkowa − plac w rejonie ulic Chorzowskiej, Ułańskiej i Bolesława Chrobrego;
  • Skwer Tadeusza Jasińskiego − plac położony w ciągu ul. Bolesława Krzywoustego;
  • Skwer Jeńców Ostaszkowa − plac w rejonie ulic Chorzowskiej, Ułańskiej i Bolesława Chrobrego;
  • Skwer Józefa Kidonia − plac na rogu ul. Chorzowskiej i ul. Bolesława Chrobrego;
  • Skwer Męczenników Oświęcimskich − plac u zbiegu ul. Mieszka I i ul. Jana Pawła II, w rejonie ronda marszałka Konstantego Wolnego;
  • Skwer Romualda Mielczarskiego – plac położony przy ul. Piastów;
  • Skwer Roberta Oszka − plac położony pomiędzy ulicami Mieszka I oraz Piastów, na wysokości ronda Karola Stryji;
  • Skwer Piastów Śląskich − plac pomiędzy ul. Chorzowską i ul. księcia Henryka Brodatego;
  • Plac Podwyższenia Krzyża − plac przy ul. Mieszka I, pomiędzy kościołem Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Boskiej Uzdrowienia Chorych a terenem cmentarza;
  • Plac Ronalda Reagana − plac przy ul. Bolesława Krzywoustego;
  • Pętla Tysiąclecie − plac obejmujący teren pętli autobusowej, położonej w ciągu ul. Tysiąclecia;
  • Skwer Piotra Urbańczyka − plac w rejonie alei Księżnej Jadwigi Śląskiej;
  • Skwer Wychowanków Janusza Korczaka − plac położony przy ciągu pieszo-rowerowym, pomiędzy budynkiem Szkoły Podstawowej nr 66 a budynkiem przy ul. Piastów 10.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed powstaniem osiedla[edytuj | edytuj kod]

Fragment mapy z 1926, przedstawiający obszar obecnego Osiedla Tysiąclecia. Na obszarze dzielnicy znajdowały się wtedy m.in. osady Bederowiec oraz Sośnina, a także Szosa Królewsko-Hucka (obecnie ul. Chorzowska) oraz linia tramwajowa

Początki osadnictwa na obszarze Osiedla Tysiąclecia datuje się na XVII w., kiedy to na obszarze obecnego Tysiąclecia Dolnego (ówcześnie terenu gminy Dąb) powstała kolonia Sośnina. W tej kolonii wydobywano rudę żelaza dla kuźnic załęskich. Wraz z zamknięciem kuźnic w okolicach XVIII w. osada stała się typowo rolnicza[29].

Dalszy rozwój osadniczy na terenie dzielnicy zaznacza się w pierwszej połowie XIX w., kiedy to w 1826 na terenie Dębu powstała kolonia Bederowiec, założona przez proboszcza parafii chorzowskiej księdza Józefa Bedera. Osada ta podlegała do 1924 Królewskiej Hucie. Pierwotnie miała charakter rolniczy, a pod koniec XIX w. znajdowały się tu dwa duże zakłady parowe – stolarnia mechaniczna i młyn. W 1890 przysiółek liczył 250 mieszkańców[30][31]. Na zachód od Górnego Tysiąclecia, w połowie XIX w. na terenie zakupionych przez władze terenów młynarza Klimzy powstał Klimzowiec, będący kolonią Dolnych Hajduk[32]. 25 listopada 1898 wzdłuż obecnej ul. Chorzowskiej uruchomiono wąskotorową linię tramwajową na trasie Katowice Rynek – Dąb – Królewska Huta[33].

W 1924 Bederowiec i Sośninę włączono do Katowic, natomiast do 1968 wschodnia część Klimzowca pozostała na terenie obecnego Chorzowa. W okresie wielkiego kryzysu w latach 20. i 30. XX w. na obszarze Bederowca powstawały prymitywne baraki dla bezrobotnych i bezdomnych. Z racji braku elektryczności i kanalizacji Bederowiec nazywano m.in. Marokiem i Egiptem[30]. Po II wojnie światowej, w latach 1947-1950 na terenie ogródków działkowych w Klimzowcu (obecnie część Górnego Tysiąclecia) dla górników kopalni Prezydent w Chorzowie powstało osiedle domów fińskich[32].

Geneza, projekt i budowa osiedla[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze budynki na osiedlu (przy ul. Bolesława Chrobrego; pośrodku i z lewej strony zdjęcia), wybudowane w latach 60. XX w.

Obszar osiedla przed budową stanowiły głównie pola uprawne, a także pozostałości po zabudowie gospodarczej majątku ziemskiego oraz osiedle zamieszkane przez biednych mieszkańców miasta. Obszar był też zniekształcony przez szkody górnicze oraz utrzymywało się tutaj silnie zanieczyszczone powietrze. Jego atutem było natomiast jego bardzo dobre skomunikowanie[34].

Decyzję o budowie nowego osiedla dla 20 tysięcy osób na pograniczu Katowic i Chorzowa podjęło 7 lipca 1959 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. W późniejszym czasie docelowa liczba mieszkańców wzrosła do 30 tysięcy. Projekt osiedla miał być wybrany w konkursie, a ówczesny wojewoda Jerzy Ziętek zaznaczył, że to osiedle powinno mieć wzorcowe rozwiązania ekonomiczne, techniczne i przestrzenne. Do konkursu wysłano trzy prace, z czego wybrano pracę Henryka Buszko, Aleksandra Franty, Mariana Dziewońskiego i Tadeusza Szewczyka z Wojewódzkiej Pracowni Projektów Budownictwa Ogólnego w Katowicach. Nadzór nad budową osiedla kierowali dwaj pierwsi architekci[34][35].

Lokalizacja i ogólny charakter osiedla ukształtowały następujące czynniki[35][36]:

  • przeludnienie istniejącej tkanki mieszkaniowej;
  • konieczność budowy nowego osiedla w centralnej części konurbacji górnośląskiej w celu obalenia mitu o deglomeracji regionu – nowe osiedla w w czasach PRL-u budowano głównie w zewnętrznej części aglomeracji, jak np. Tychy i Pyskowice;
  • szkody górnicze – wymusiły one budowę osiedla w dwóch grupach zabudowy;
  • zanieczyszczenie powietrza – po opracowaniu studium warunków klimatycznych wymusiło to postawienie zabudowy wysokiej i punktowej w celu wyeliminowania zjawiska zastoin zagazowanego powietrza, a także inne rozwiązania architektoniczne, w tym ukierunkowanie dłuższych ścian na linii północ-południe oraz rezygnacja z funkcji mieszkalnej na najniższym poziomie wysokości osiedla[34].

Pierwotny projekt z okresu 1956-1959 zakładał budowę osiedla o powierzchni 145 hektarów, a docelowo miało w nim zamieszkać 45 tysięcy mieszkańców. Osiedle to miało się składać z pięciu jednostek urbanistycznych – Osiedla Dolnego, Centrum Usług, Osiedla Centralnego, Osiedla Górnego i Osiedla Zachodniego. Wśród nich planowano zlokalizowanie również trzech ośrodków usługowych i trzech centrów edukacyjnych. Osiedle te m.in. ze względu na sąsiedztwo ówczesnego Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku zaprojektowano jako miasto w mieście[4][3][37][35].

Ze względu na liczne uskoki i nierówności spowodowane szkodami górniczymi obszar osiedla poddano ekspertyzie Instytutu Organizacji i Mechanizacji Budownictwa, w wyniku której pozwolono na budowę 12-kondygnacyjnych budynków, które podwyższono na podstawie opinii Ministerstwa Gospodarki Komunalnej o dwie kondygnacje[35].

Budowę osiedla rozpoczęto w 1961. Najwcześniej rozpoczęto budowę niskich budynków Osiedla Dolnego (w miejscu Bederowca i Sośniny), a później również wybudowano czternastokondygnacyjne budynki mieszkalne na około 25 tysięcy osób (łącznie z niską zabudową), dwie szkoły podstawowe, cztery przedszkola, żłobek, Dom Studenta oraz pawilony handlowe. Pierwsze mieszkania na osiedlu oddano do użytku w 1964[3][38][39].

Rozbudowa Osiedla posuwała się w kierunku północno-zachodnim. W środkowej części osiedla powstało Centrum Usług z pawilonami handlowymi, a dalej Osiedle Górne, które zostało do 1982 rozbudowane o część Klimzowca (w miejscu domków fińskich), włączoną do Katowic w 1968[38][35].

Dalszy rozwój osiedla[edytuj | edytuj kod]

Budynek przy ul. Piastów 12, powstały w 2006
Pierwszy budynek kompleksu Nowe Tysiąclecie w budowie (listopad 2014)

Pierwotne osiedle, ukończone w 1982, było w późniejszym czasie stale zagęszczane przez nową zabudowę, która w różnym stopniu nawiązuje architektonicznie do reszty osiedla. W połowie lat osiemdziesiątych XX w. w centralnej części osiedla rozpoczęto budowę pięciu nowych budynków mieszkalnych na około 4 tysięcy mieszkańców – Kukurydz, które są jednymi z największych budynków mieszkalnych w Katowicach[38].

Według pierwotnych zamiarów na osiedlu nie miało być żadnego kościoła rzymskokatolickiego, dlatego też mieszkańcy przy wsparciu ówczesnego arcybiskupa Karola Wojtyły przez kilkanaście lat zabiegali o budowę kościoła. Ostatecznie, pod budowę kościoła wybrano teren przy Osiedlu Dolnym. Główny architekci osiedla pod koniec lat 70. XX w. rozpoczęli prace projektowe nad kościołem Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Uzdrowienia Chorych[34]. 13 grudnia 1981 roku biskup Herbert Bednorz poświęcił kościół, natomiast 14 września 1991 został on konsekrowany przez biskupa Damiana Zimonia[40].

W 1983 biskup Herbert Bednorz postanowił na Osiedlu Górnym utworzyć nową parafię. Budowę kościoła parafialnego (formalnie jako kaplica) rozpoczęto 13 czerwca 1984. Parafia ta została erygowana 1 września 1985, a jej patronką została Matka Boska Piekarska. Kościół parafialny został konsekrowany 17 grudnia 1990 przez biskupa Damiana Zimonia[41].

Dalsza rozbudowa osiedla nastąpiła w XXI wieku. W 2006 przy ulicy Piastów 12 powstał czternastokondygnacyjny budynek mieszkalny, natomiast w latach 2006-2009 przy ulicy Bolesława Krzywoustego 2, 4 i 6 krakowski deweloper Activ Investment wybudował dwa czternastokondygnacyjne apartamentowce Parkowa Strona Miasta wraz z parkingami podziemnymi i punktami usługowymi[14][42][43].

We wrześniu 2011 wzdłuż ulicy Chorzowskiej rozpoczęła się budowa zespołu budynków mieszkalnych Cztery Wieże. Realizacja ta przebiega etapami – pierwszą z nich oddano do użytku w pierwszym kwartale 2014, a cały kompleks ma być gotowy do 2016. Docelowo składać się ma z 348 lokali mieszkalnych, a także z placówkami usługowymi w przyziemiu. Przy ul. Tysiąclecia w październiku 2013 rozpoczęła się budowa zespołu budynków mieszkalnych Nowe Tysiąclecie, które docelowo ma składać się z pięciu 11- i 17-kondygnacyjnych budynków z 573 lokalami mieszkalnymi. Ta inwestycja w całości ma być ukończona w 2020[44][45][46][47][48].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Obszar dzielnicy przed wybudowaniem Osiedla Tysiąclecia stanowiły głównie obszary rolne i leśne, stąd też nie był on gęsto zaludniony. Na tych terenach przed budową osiedla znajdowały się trzy osady: Bederowiec, Sośnina (obydwa w dawnej gminie Dąb) oraz Klimzowiec (osiedle domów fińskich). Pierwotne plany przewidywały, że Osiedle Tysiąclecia zamieszka docelowo nawet 45 tysięcy mieszkańców na 145 hektarach, lecz późniejsze założenia zakładały budowę osiedla przeznaczonego na 20 tysięcy osób, a docelowo do 30 tysięcy mieszkańców[35][34].

Na Osiedlu Tysiąclecia w 1988 mieszkało łącznie 27 620 osób. Wtedy to w strukturze ludności dominowały osoby w wieku 30-44 i 45-59 lat. W późniejszym okresie następował spadek liczby ludności – w 1997 dzielnica liczyła około 25 400 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosiła 13 370 osób/km². W 2007 osiedle zamieszkiwało 23 501 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 12 480 osób/km², co oznaczało, że osiedle to było najgęściej zaludnioną dzielnicą Katowic (prawie siedmiokrotnie większa gęstość od średniej dla całych Katowic, która w 2007 wynosiła 1 916 osób/km²). Dominowały osoby w wieku 60 i więcej oraz 45-59, przez co osiedle te charakteryzuje się jednym z najwyższych udziałów liczby osób w wieku poprodukcyjnym spośród wszystkich dzielnic Katowic[49][1][50][51].

Według prognoz w wariancie pesymistycznym w 2020 na Osiedlu Tysiąclecia ma mieszkać 20 724, a w 2030 17 710 osób. W wariancie optymistycznym liczba ludności ma wynieść w 2020 20 978, a w 2030 18 248 osób. W prognozie uwzględniającej saldo migracji szacuje się wzrost liczby osób w dzielnicy wynikający zwłaszcza z nowych inwestycji w budownictwo mieszkaniowe, lecz w późniejszych latach prognozuje się spadek liczby mieszkańców faktycznie zamieszkałej. Według tej prognozy w 2020 liczba ludności osiedla ma wynieść 27 922 osób, a w 2030 25 346[52][53].

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Spółdzielni Mieszkaniowej Piast

Pierwotnie tereny dzielnicy były częścią Dębu oraz Klimzowca. W 1991 w Katowicach utworzono 22 Pomocnicze Jednostki Samorządowe. Na podstawie Uchwały nr XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 Osiedle Tysiąclecia jest statutową dzielnicą w zespole dzielnic północnych i stanowi jednostkę pomocniczą nr 9[8]. Uchwała wytyczyła równocześnie jej dokładne granice[8]. Znowelizowana ustawa z 2001 o samorządzie gminnym daje możliwość uzyskania statutu i powołania Rady Jednostki Pomocniczej. Wg stanu z listopada 2014 dzielnica nie posiada Rady Jednostki Pomocniczej[54].

W wyborach do Rady Miasta Katowic osiedle należy do okręgu nr 4 (Osiedle Tysiąclecia, Dąb, Załęże, Osiedle Witosa, Załęska Hałda-Brynów). W latach 2010–2014 okręg ten miał 6 przedstawicieli w Radzie Miasta[55].

Znaczna część Osiedla Tysiąclecia jest zarządzana przez Spółdzielnię Mieszkaniową Piast. Spółdzielnia ta powstała 14 czerwca 1983, przejmując w zarząd osiedle od Spółdzielni Mieszkaniowej Górnik, która zarządzała kilkoma osiedlami na terenie Katowic. Pierwsze działania spółdzielni po powstaniu były nakierowane na usuwaniu wad technologicznych powstałych podczas budowy obiektów. Prócz remontów wybudowano infrastrukturę towarzyszącą, w tym kompleksy zieleni urządzonej[56].

Siedziba Spółdzielni Mieszkaniowej Piast znajduje się przy ul. Zawiszy Czarnego 8, w sąsiedztwie Kukurydz. Wg stanu z 2010 zarządza ona łącznie 56 budynkami mieszkalnymi (w tym 43 na terenie dzielnicy; łącznie 8 071 lokali mieszkalnych), a także Spółdzielczym Ośrodkiem Kultury, znajdującym się w siedzibie spółdzielni. Osiedle te posiada dwie administracje[56]:

  1. Tysiąclecie Dolne – 26 budynków mieszkalnych (łącznie 4 412 mieszkań) i 11 pawilonów handlowo-usługowych (144 lokale usługowe),
  2. Tysiąclecie Górne – 17 budynków mieszkalnych (łącznie 3 400 mieszkań) i 3 pawilony handlowo-usługowe (122 lokale usługowe).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Pawilon handlowo-usługowy przy ul. Bolesława Chrobrego
Targowisko przy ul. Chrobrego

Działalność gospodarcza dzielnicy, z racji jej wybitnie mieszkaniowego charakteru, ogranicza się głównie do handlu i usług skierowanych na zaspokajanie potrzeb mieszkańców. Już przy jego planowaniu zdecydowano o budowie czterech ośrodków usługowych. W latach 60. na Osiedlu Dolnym powstały trzy pawilony handlowo-usługowe, składające się z dziesięciu sklepów (w tym zakład fotograficzny, krawiec oraz gabinet kosmetyczny), dwóch barów mlecznych, kawiarni i restauracji Adria. Między Tysiącleciem Dolnym i Górnym zlokalizowano Centrum Usług, w którym działał m.in. sklep obuwniczy, sklep rybny, księgarnia oraz kawiarnia. Pawilony usługowo-handlowe powstały również na Tysiącleciu Górnym[57].

Na Osiedlu Tysiąclecia znajdują się trzy ośrodki usługowe o zasięgu lokalnym, których stopień zagospodarowania jest zróżnicowany w zależności od wielkości obsługiwanego obszaru. Mają one formę kompozycji rozproszonych placówek swobodne powiązanych z zielenią. Są to[58][59]:

  • Osiedle Dolne (rejon ul. Krzywoustego, Piastów i Mieszka I; 8 018 mieszkańców w promieniu 500 m) – usługi: handel, przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, dom kultury, biblioteka, kościół, zieleń i obiekty rekreacyjne oraz przystanki komunikacji miejskiej,
  • Osiedle Centralne (ul. Zawiszy Czarnego i Chrobrego; 9 006 mieszkańców w promieniu 500 m) – usługi: handel, przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, dom kultury, biblioteka, kościół, zieleń i obiekty rekreacyjne oraz przystanki komunikacji miejskiej,
  • Osiedle Górne (ul. Ułańska i Tysiąclecia; 6 465 mieszkańców w promieniu 500 m) – usługi: handel, kościół, zieleń i obiekty rekreacyjne oraz przystanki komunikacji miejskiej.

Ze względu na mieszkaniowy charakter Osiedla Tysiąclecia występuje tu duża sieć sklepów różnych branż, głównie małe sklepy należące do osób prywatnych oraz dyskonty. Spośród sklepów dyskontowych i supermarketów, według stanu z listopada 2014 na terenie dzielnicy zlokalizowane są następujące obiekty[60][61][62][63][64]:

  • Aldi (ul. Ułańska 6),
  • Biedronka (ul. Zawiszy Czarnego 8),
  • FRAC (2 sklepy: ul. Zawiszy Czarnego 8 i ul. Zawiszy Czarnego 16),
  • Lidl (ul. Chrobrego 3),
  • Tesco (ul. Tysiąclecia 12).

Infrastruktura techniczna[edytuj | edytuj kod]

Oczyszczalnia ścieków Klimzowiec

Głównymi źródłami wody dla mieszkańców dzielnicy są ujęcia powierzchniowe na Wiśle (Jezioro Goczałkowickie) i Sole (Jezioro Czanieckie). Woda ze Stacji Uzdatniania Wody jest rozprowadzana poprzez wodociągi magistralne oraz rozdzielcze. W pobliżu Osiedla Tysiąclecia przebiega rurociąg przesyłowy magistrali zachodniej DN 1400, która łączy zbiornik wyrównawczy Murcki ze zbiornikiem Bytków. Zaopatrzeniem wody zajmuje się Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów oraz Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach[65][66].

Sieć kanalizacyjna jest zarządzana przez Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach. Dolne Tysiąclecie jest położone w zlewni oczyszczalni ścieków Centrum-Gigablok, do której dociera kanalizacja ogólnospławna, natomiast Tysiąclecie Górne znajduje się w dorzeczu oczyszczalni Klimzowiec, której wschodnia część znajduje się w południowo-zachodniej części dzielnicy. Zachodnia część oczyszczalni jest położona w Chorzowie, gdzie następuje proces mechanicznego oczyszczania ścieków, natomiast po stronie Katowic następuje biologiczny proces usuwania odpadów. Oczyszczalnia, której początki sięgają lat międzywojennych, jest jedną z największych oczyszczalni w Polsce, która obsługuje około 200 tysięcy mieszkańców[67][68][66].

Zaopatrzenie w energię elektryczną mieszkańców Osiedla Tysiąclecia odbywa się poprzez sieć wysokiego napięcia 110 kV, łączącą ją z pobliskimi elektrowniami. Przy ul. Tysiąclecia zlokalizowana jest stacja elektroenergetyczna Klimzowiec o poziomie transformacji wynoszącej 110/6 kV. Sieć energetyczna na terenie dzielnicy zarządzana jest przez Górnośląski Zakład Energetyczny S.A. w Gliwicach. Średnie zużycie energii elektrycznej na jedno gospodarstwo domowe w Katowicach wynosiło w 2006 865,7 kWh[69].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Aleja Księznej Jadwigi Śląskiej - jeden z głównych traktów pieszo-rowerowych na osiedlu

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Układ komunikacyjny wewnątrz Osiedla Tysiąclecia stanowią ulice będące obwodnicami dla Osiedla Dolnego i Górnego, a pomiędzy nimi znajdują się ronda, natomiast wewnątrz tych układów przeważają ciągi pieszo-rowerowe[14]. W Osiedlu Dolnym do głównych ciągów komunikacyjnych należy ul. Piastów oraz Tysiąclecia. Ta druga prowadzi dalej od ronda Henryka Sławika przy ul. Chorzowskiej na wysokości Żyrafy do Chorzowa (Klimzowca), gdzie łączy się z aleją Wojska Polskiego. W Górnym Tysiącleciu inne główne ciągi to ul. Bolesława Chrobrego oraz Ułańska. Główne trakty pieszo-rowerowe na Tysiącleciu Dolnym to al. Bolesława Krzywoustego, natomiast na Tysiącleciu Górnym al. Księżnej Jadwigi Śląskiej oraz al. Księcia Henryka Pobożnego[70][71][2].

Osiedle Tysiąclecia w Katowicach jest bardzo dobrze skomunikowane z resztą regionu. Otaczają ją dwie ważne dla konurbacji górnośląskiej arterie komunikacyjne: Drogowa Trasa Średnicowa (Trasa Nikodema i Józefa Reńców; w pobliżu południowej granicy osiedla) i droga krajowa nr 79 (ul. Chorzowska; północna granica dzielnicy). Drogi te są połączone z i ul. Bracką i Bocheńskiego i dalej na południe z autostradą A4 w duży węzeł drogowy[70].

W powiązaniach wewnątrzmiejskich Osiedle Tysiąclecia ma bardzo dobre połączenia ze Śródmieściem (wzdłuż ul. Chorzowskiej i trasy Nikodema i Józefa Reńców), a także z ościennymi dzielnicami oraz wzdłuż głównych dróg z m.in. z Bogucicami, Koszutką, Giszowcem i Szopienicami-Burowcem[70].

Komunikacja publiczna[edytuj | edytuj kod]

Autobus linii 51 na rondzie Sybiraków
Konstal 105Na na linii tramwajowej wzdłuż ul. Chorzowskiej

Komunikacja publiczna na obszarze dzielnicy funkcjonuje w formie tramwajów i autobusów. Brak jest natomiast komunikacji kolejowej. Linie tramwajowe są obsługiwane przez KZK GOP, natomiast autobusy przez KZK GOP oraz MZKP Tarnowskie Góry. Na terenie dzielnicy według stanu z listopada 2014 znajduje się 13 przystanków komunikacji publicznej, z czego 2 to przystanki tramwajowe, 1 przystanek tramwajowo-autobusowy, a 10 to przystanki autobusowe (w tym przystanek przy pętli na Tysiącleciu Górnym). Linie autobusowe kursują na głównych trasach osiedla, natomiast linia tramwajowa biegnie równolegle do ulicy Chorzowskiej, na wydzielonym torowisku. Według stanu z listopada 2014 główne ciągi komunikacji miejskiej w dzielnicy to[72]:

  • ul. Chorzowska – na wysokości przystanku WPKiW Śląski Ogród Zoologiczny kursuje 5 linii autobusowych KZK GOP (6, 830, 840, 830N i 840N), jedna MZKP TG (820) oraz 6 linii tramwajowych KZK GOP (0, 6, 11, 19, 23 i 33); ciąg ten ma charakter głownie ponadmiejski, skąd główne kierunki połączeń to Śródmieście Katowic, Chorzów, Bytom, Tarnowskie Góry i Gliwice,
  • ul. św. Jana Pawła II, Piastów, Mieszka I i Tysiąclecia (Tysiąclecie Dolne) – na wysokości przystanku Osiedle Tysiąclecia Zawiszy Czarnego 9 linii autobusowych KZK GOP (linie: 7, 23, 51, 109, 138, 238, 673, 674 i 7N); głównie linie wewnątrzmiejskie,
  • ul. Tysiąclecia, Ułańska i Bolesława Chrobrego (Tysiąclecia Górne) – na wysokości przystanku Osiedle Tysiąclecia Pętla 7 linii KZK GOP i jedna linia bezpłatna (linie: 23, 51, 138, 165, 238, 673, 674 i S-10); głównie linie wewnątrzmiejskie.

Początki komunikacji tramwajowej na terenie dzielnicy sięgają długo przed budową osiedla, tj. końca XIX wieku. Wtedy to o koncesję na budowę wąskotorowej linii tramwaju parowego na trasie Królewska Huta – Dąb – Katowice – WełnowiecHuta Laura wystąpiła berlińska spółka Kramer & Co., którą uzyskała 23 marca 1896. W tym samym roku wybudowano odcinek Katowice (na wysokości obecnego ronda Jerzego Ziętka) – Wełnowiec – Huta Laura, natomiast dwa lata później rozpoczęto budowę linii tramwajowej Katowice (Rynek) – Dąb – Królewska Huta, którą ukończono w sierpniu, a uruchomiono 25 listopada 1898. Trasa na terenie Osiedla Tysiąclecia aż do 1940 pozostała wąskotorowa, kiedy to na odcinku Katowice Rynek – Dąb – Chorzów Rynek oddano do użytku trasę normalnotorową[33].

Po 1989 rozpoczęto prace modernizacyjne sieci tramwajowej na terenie dzielnicy, głównie w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej. Wśród zadań modernizacyjnych planowano przebudowę trasy na odcinku Wesołe MiasteczkoStadion Śląski (zadanie nr 1). Prace budowlane rozpoczęły się pod koniec marca 2013, a ruch po nowych torach w obydwu kierunkach trwa od sierpnia 2014. Planowany termin zakończenia wszystkich prac to styczeń 2015[73].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Niskie bloki przy al. Bolesława Krzywoustego na Tysiącleciu Dolnym
Wysokie bloki przy ul. Ułańskiej na Tysiącleciu Górnym
Kościół pw. Matki Bożej Piekarskiej

Opis architektoniczny osiedla[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Tysiąclecia składa się z wysokich (14-, 19- i 24-kondygnacyjnych) bloków mieszkalnych mierzących po kilkadziesiąt metrów wysokości oraz niższych budynków powstałych w pierwszej fazie budowy osiedla (na tzw. Dolnym Tysiącleciu; budynki 5-kondygnacyjne). Wg stanu z 2010 najwyższymi budynkami na tym osiedlu były Kukurydze – mierzące po 87 metrów (25 pięter), będące również najwyższymi budynkami mieszkalnymi w Polsce wybudowanymi poza Warszawą. Z racji młodego wieku osiedla brak jest tutaj obiektów historycznych oraz zabytkowych[37][74][75].

Osiedle Tysiąclecia, powstałe w latach 1961-1982 oraz później rozbudowane, zostało zaprojektowane przez czterech architektów: Henryka Buszko, Aleksandra Franty, Mariana Dziewońskiego i Tadeusza Szewczyka. W 2006 na osiedlu znajdywały się 43 budynki mieszkalne zarządzane przez Spółdzielnię Mieszkaniową Piast, 3 budynki Spółdzielni Mieszkaniowej Wspólna Praca, natomiast resztę stanowiły wspólnoty mieszkaniowe. Całe osiedle wchodzi w skład dwóch głównych grup: Osiedla Dolnego i Górnego, pomiędzy którymi powstała w późniejszym czasie nowsza zabudowa, tj. Kukurydze oraz budowane Cztery Wieże i Nowe Tysiąclecie[14]. Udział powierzchni zabudowanej w powierzchni terenu całej dzielnicy wynosi 18%, wskaźnik intensywności zabudowy (netto) – 0,87 WIZ; średnia ważona liczby kondygnacji to 4,83[76].

Układ ten charakteryzuje się wewnętrznym systemem komunikacyjnym, które stanowią obwodnice dla Osiedla Dolnego i Górnego, a pomiędzy nimi zaprojektowano ronda[14]. Układ bloków ze względu na tektonikę i ukształtowanie terenu jest niejednolity i dostosowany do specyfiki terenu - bloki przy ul. Mieszka I są rozmieszczone w układzie grzebieniowym, a przy ul. Tysiąclecia w układzie gniazdowym. Budynki są rozmieszczone w dużej odległości od siebie (nie mniejszej niż 50 metrów), a wnętrze osiedla ma swobodno-parkowy układ[77].

Nowa zabudowa osiedla wzbudza krytykę ze względu na zaburzenie dotychczasowego układu architektonicznego oraz urbanistycznego dzielnicy. Z tego powodu jeden z architektów osiedla, Aleksander Franta, wytoczył w 2007 rozprawę w sądzie przeciwko gminie Katowice za naruszenie praw autorskich przy wydaniu pozwolenia na budowę nowych obiektów. Osiedle według autora stanowi utwór architektoniczno-urbanistyczny w rozumieniu prawa autorskiego, a zatem z zasady ochrony integralności utworu wynika zakaz wnoszenia do niego zmian przez właścicieli nieruchomości bez zgody twórcy. Urząd Miasta stał natomiast na stanowisku, że z prawa nie wynika obowiązek sprawdzania, czy projekt budowlany nie narusza praw autorskich[78].

W celu uporządkowania zaburzonego przez nową zabudowę układu osiedla 22 czerwca 2011 Rada Miasta Katowice uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, obejmujący teren Osiedla Tysiąclecia oraz północny fragment Załęża. Plan ten ma chronić tereny miejskie oraz spółdzielni mieszkaniowej przed nowymi inwestycjami mieszkaniowymi w obrębie dzielnicy[79][80].

Charakterystycznym elementem dzielnicy są dwa kościoły zaprojektowane przez architektów, którzy zaprojektowali całe osiedle: Henryk Buszko i Aleksandra Franta. Są to:

Pomniki i tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Osiedla Tysiąclecia znajdują się następujące miejsca pamięci[83]:

  • tablica poświęcona księdzu biskupowi Herbertowi Bednorzowi (w kościele pw. Matki Boskiej Piekarskiej przy ul. Ułańskiej 13),
  • miejsce pamięci z ziemią z pól bitewnych i miejsc martyrologii narodu polskiego (w budynku ZSZ im. R. Mielczarskiego przy al. Krzywoustego 13),
  • tablica upamiętniająca Romualda Mielczarskiego – działacza ruchu spółdzielczego (w budynku ZSZ im. R. Mielczarskiego przy al. Krzywoustego 13).

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Młodzieżowy Dom Kultury na Tysiącleciu Dolnym

Pierwsze obiekty kulturalne na terenie dzielnicy powstały wraz z budową południowej części osiedla. Ulokowano wówczas w budynkach mieszkalnych świetlice, kluby osiedlowe oraz filie Miejskiej Biblioteki Publicznej. W pierwotnym projekcie planowano również budowę centralnego ośrodka kultury z kinem i biblioteką, a w późniejszym czasie również centrum kulturalno-wychowawczego[38].

W Osiedlu Tysiąclecia funkcjonuje Spółdzielczy Ośrodek Kultury, który jest administrowany przez SM Piast. Swoją siedzibę placówka ma przy ul. Zawiszy Czarnego 8. Prowadzi on 16 sekcji (w tym kursy językowe oraz zajęcia dla dzieci i osób starszych), a w budynku są prowadzone dodatkowo inne zajęcia z zakresu kultury, sportu i rekreacji. Od 12 czerwca 2007 na Tysiącleciu Dolnym, przy ul. Tysiąclecia 5 działa filia Młodzieżowego Domu Kultury. W placówce trwają zajęcia dla dzieci i młodzieży głównie o tematyce muzyczno-tanecznej. Swoją siedzibę ma tutaj Zespół Pieśni i Tańca Tysiąclatki, który funkcjonuje na osiedlu od 1973. W zespole prowadzone są zajęcia z folkloru polskiego i zagranicznego oraz z innych form tańca[84][85][86].

W dzielnicy mieszczą się dwie filie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach. Na Dolnym Tysiącleciu, przy ul. Piastów 20, znajduje się Filia nr 12. W bibliotece tej znajduje się wypożyczalnia dla dzieci i dorosłych, a także stanowisko komputerowe z programami multimedialnymi. Biblioteka wydaje swoją gazetę – BiblioZetka-Strefa 14. Łączne zbiory biblioteki to około 46 900 woluminów. Druga filia (nr 25) zlokalizowana jest na Górnym Tysiącleciu, przy ul. Chrobrego 2. W niej również znajduje się wypożyczalnia dla dzieci i dorosłych oraz komputery z programami multimedialnymi. Biblioteka ta także wydaje swoją gazetę – FLESZ 25. Łączne zbiory tej biblioteki to 35 480 woluminów[87].

Na osiedlu rozgrywa się główna akcja nakręconego w 2006 filmu Czeka na nas świat[34].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Miejskie Przedszkole nr 34 im. Jasia i Małgosi
Miejskie Przedszkole nr 57 im. Krasnala Hałabały
Szkoła Podstawowa nr 59 im. Jana Matejki
Szkoła Podstawowa nr 66 im. Janusza Korczaka
Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 3
Siedziba Zespołu Szkół Plastycznych oraz Państwowej Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej II stopnia

Potrzeby edukacyjne osiedla według pierwotnego projektu miały być zapewnione w trzech strefach szkolnych. Przewidziano wówczas budowę pięciu szkół podstawowych o 24 salach lekcyjnych każda, ośmiu przedszkoli oraz pięciu żłobków. Wraz z budową Osiedla Dolnego oddano do użytku żłobek dla 80 dzieci, cztery przedszkola dla 120 dzieci każde, dwie szkoły podstawowe dla 960 dzieci każda oraz Dom Studenta z 224 mieszkaniami[38]. Potrzeby oraz oferta edukacyjna na Osiedlu Tysiąclecia z biegiem czasu ulegały zmianom. Według stanu z grudnia 2014 na terenie dzielnicy znajdują się następujące placówki edukacyjne:

  • Żłobki[71]:
    1. Żłobek Miejski w Katowicach. Oddział (ul. Tysiąclecia 45);
    2. Żłobek EPIONKOWO (Zawiszy Czarnego 7a),
  • Przedszkola[88][71]:
    1. Miejskie Przedszkole nr 21 im. Wesołej Ludwiczki (ul. Tysiąclecia 27);
    2. Miejskie Przedszkole nr 25 im. Króla Maciusia I (ul. Mieszka I 13);
    3. Miejskie Przedszkole nr 34 im. Jasia i Małgosi (ul. Tysiąclecia 84a);
    4. Miejskie Przedszkole nr 57 im. Krasnala Hałabały (ul. Piastów 13);
    5. Miejskie Przedszkole nr 90 im. Wróbelka Elemelka (ul. Bolesława Chrobrego 39);
    6. Madzik Place Kindergarten (ul. Zawiszy Czarnego 8);
    7. Prywatne Przedszkole im. Papy Smerfa (al. Bolesława Krzywoustego 6);
    8. Przedszkole EPIONKOWO (Zawiszy Czarnego 7a);
    9. Specjalistyczne Niepubliczne Przedszkole Edukacyjno-Rehabilitacyjne (ul. Ułańska 5),
  • Szkoły podstawowe:
    1. Szkoła Podstawowa nr 59 im. Jana Matejki (ul. Bolesława Chrobrego 5) – publiczna szkoła podstawowa na Górnym Tysiącleciu, której budowę rozpoczęto w 1974, a otwarto 1 września 1977. W pierwszym roku działalności uczęszczało do niego 866 uczniów w 28 oddziałach. Z racji ciągle wzrastających potrzeb edukacyjnych osiedla część pomieszczeń w pawilonie przy ul. Ułańskiej zaadaptowano pod szkołę. Stopniowe zmniejszanie się problemu zatłoczonej szkoły spowodowało otwarcie w 1983 nieistniejącej obecnie Szkoły Podstawowej nr 63 przy ul. Bolesława Chrobrego 4 (obecnie placówka WSZOP). W roku 2008/2009 szkoła liczyła 380 uczniów w 18 oddziałach, a pracowało w niej 36 nauczycieli[89];
    2. Szkoła Podstawowa nr 66 im. Janusza Korczaka (ul. Bolesława Krzywoustego 7) – publiczna szkoła podstawowa funkcjonująca na Dolnym Tysiącleciu od 1968. Szkoła posiada 21 sal lekcyjnych oraz dwie sale gimnastyczne. W roku szkolnym 2014/2015 funkcjonowało 13 oddziałów średnio po 24 uczniów, a także odziały dla dzieci niepełnosprawnych[90],
  • Zespoły szkół:
    1. Zespół Szkół Integracyjnych nr 1 im. Roberta Oszka (al. Bolesława Krzywoustego 11) – powstało w 2006 wyniku połączenia zespołu szkół ze Szkołą Podstawową nr 58 w po przeniesieniu siedziby zespołu z Załęskiej Hałdy (z budynku przy ul. Bocheńskiego 149) do siedziby szkoły nr 58 i likwidacji Szkoły Podstawowej nr 25. Na zespół składają się następujące placówki[91]:
      • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 58 im. Marii Dąbrowskiej – szkoła publiczna, która została zainaugurowana 21 sierpnia 1976. W pierwszym roku działalności naukę odbywało około 1 700 uczniów w 46 oddziałach. W roku 2014/2015 w szkoła posiadała 18 oddziałów;
      • Gimnazjum Integracyjne nr 36 im. Roberta Oszka – gimnazjum publiczne powstałe 1 września 2003. W roku szkolnym 2014/2015 szkoła posiadała 9 oddziałów,
    2. Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 3 (ul. Bolesława Chrobrego 4)[92]:
      • Gimnazjum nr 8 im. Królowej Jadwigi;
      • IX Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Integracyjnymi im. Henryka Sienkiewicza – liceum publiczne powstałe w 1955 jako Liceum Ogólnokształcące TPD przy Szkole Podstawowej nr 9 w Koszutce. Szkoła ta od 1986 swoją siedzibę miała przy al. Bolesława Krzywoustego 9 na Tysiącleciu Dolnym. Od 1995 patronem szkoły jest Henryk Sienkiewicz, natomiast od 1 września 2012 szkoła ta funkcjonuje w obecnej siedzibie. W roku szkolnym 2014/2015 posiadała ona 4 oddziały,
    3. Zespół Szkół Plastycznych (ul. Ułańska 7a)[93]:
      • Liceum Plastyczne;
      • Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych,
    4. Zespół Szkół Zawodowych im. Romualda Mielczarskiego (al. Bolesława Krzywoustego 13)[94]:
      • Technikum nr 13;
      • Technikum Uzupełniające nr 16 dla Dorosłych;
      • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 8;
      • Szkoła Policealna nr 10 dla Dorosłych;
      • Szkoła Policealna nr 3,
  • Szkoły muzyczne:
    1. Państwowa Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna II stopnia im. Karola Szymanowskiego (ul. Ułańska 7b) – szkoła łącząca kształcenie muzyczne z ogólnokształcącym, której początki sięgają 1937 jako dwuletnie Liceum Muzyczne. Stanowi ona placówkę Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych w Katowicach. Swoją obecną siedzibę szkoła ma wraz z Zespołem Szkół Plastycznych od 1999[95],
  • Szkoły wyższe:
    1. Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy (al. Bolesława Krzywoustego 9; budynek TŚ.9) – utworzona w 2002 niepubliczna uczelnia wyższa o charakterze humanistyczno-technicznym, specjalizująca się w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy[96].

Ochrona zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Podstacja Wojewódzkiego Pogotowia Ratunkowego przy ul. Tysiąclecia

Na Osiedlu Tysiąclecia według stanu z grudnia 2014 znajdują się następujące placówki opieki zdrowotnej[71][97][98]:

  • NZOZ Poradnia Medycyny Ogólnej MEDICO (ul. Zawiszy Czarnego 9),
  • NZOZ EPIONE. Przychodnia nr 3 (ul. Zawiszy Czarnego 7a) – przychodnia, posiadająca poradnie podstawowej opieki zdrowotnej dla dzieci i dorosłych, poradnie specjalistyczne (w tym m.in. chirurgia, dermatologia i okulistyka), a także pracownie specjalistyczne i laboratorium,
  • Wojewódzkie Pogotowie Ratunkowe w Katowicach. Podstacja Pogotowia Ratunkowego Katowice Tysiąclecie (ul. Tysiąclecia 88b).

Poza tym, w dzielnicy funkcjonuje 9 gabinetów stomatologicznych (głównie na Osiedlu Dolnym oraz części centralnej), a także 7 aptek.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Uzdrowienia Chorych

Największą grupą wyznaniową na Osiedlu Tysiąclecia są chrześcijanie obrządku rzymskokatolickiego. Na obszarze dzielnicy funkcjonują dwie parafie, które przynależą do dekanatu Katowice-Załęże. Są to:

  • Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Uzdrowienia Chorych (ul. Mieszka I 6) – obejmuje swoim zasięgiem Tysiąclecie Dolne oraz Centralne i liczyła w 2014 około 17 100 wiernych. Wraz z budową osiedla parafianie z Tysiąclecia Dolnego uczęszczali do kościoła parafialnego św. Jana i Pawła Męczenników w Dębie. W 1976 roku wydano zgodę na budwę kościoła, którego poświęcenie odbyło się 13 grudnia 1981, a 14 września 1991 roku biskup Damian Zimoń konsekrował świątynię[99][40].
  • Parafia Matki Boskiej Piekarskiej – obejmuje swoim zasięgiem Tysiąclecie Górne i liczyła w 2014 około 7 000 wiernych. Początki parafii sięgają 1983, kiedy to biskup Herbert Bednorz postanowił na Osiedlu Górnym utworzyć nową parafię. Budowę kościoła parafialnego (formalnie jako kaplica) rozpoczęto 13 czerwca 1984. Parafia ta została erygowana 1 września 1985, a kościół parafialny konsekrowany 17 grudnia 1990 przez biskupa Damiana Zimonia[100][41].

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Kompleks sportowy przy ZSO nr 3
Plac zabaw na osiedlu

Charakter mieszkaniowy dzielnicy sprawił, że rozwinęła się tu aktywność sportowo-rekreacyjna, związana zwłaszcza obecnością terenów zielonych, a także istniejącą infrastrukturą sportowo-rekracyjną. Jednym z głównych ośrodków oferujących zajęcia sportowo-rekreacyjne w dzielnicy jest Spółdzielczy Ośrodek Kultury, działający przy ul. Bolesława Chrobrego. Prowadzone są tam zajęcia zarówno przez instruktorów SOK, jak i prywatnych najemców. W ośrodku odbywają się zajęcia fitness i pilates, a także zajęcia sportowo-rekreacyjne dla osób starszych. Działa tu również gabinet rehabilitacji i fizjoterapii. Na Osiedlu Tysiąclecia według stanu z czerwca 2013 funkcjonują następujące kluby sportowe oraz stowarzyszenia o charakterze sportowo-rekreacyjnym[101]:

  • Śląski Klub Kyokushin Karate (ul. Tysiąclecia 92) – klub prowadzący zajęcia karate Kyokushin dla różnych grup wiekowych w Spółdzielczym Ośrodku Kultury[102],
  • Środowiskowy Klub Wodniacko-Wędkarski Maroko (ul. Piastów 17) – klub skupiający żeglarzy, wędkarzy i innych miłośników sportów wodnych, działający przy stawie Maroko od 1995. Prowadzi on działalność sportowo-rekreacyjną dla dzieci i dorosłych, a także szkolenia żeglarskie. Początki działalności żeglarskiej nad stawem mają miejsce w latach 80. XX w., kiedy to powstał pomysł przekształcenia stawu w ośrodek rekreacyjny pod patronatem kopalni węgla kamiennego Gottwald[22],
  • Uczniowski Klub Sportowy Carramba Katowice przy SP nr 66 (ul. Tysiąclecia 88) – klub gimnastyki artystycznej dla dziewcząt[103].

Na obszarze dzielnicy, wg stanu z 2013 znajdują się następujące obiekty sportowo-rekreacyjne[101]:

  • basen szkolny z funkcją ogólnodostępności w Zespole Szkół Plastycznych (ul. Ułańska 7a) – kryta pływalnia miejska o długości 25 m,
  • boisko do koszykówki (ul. Piastów),
  • Strefa Aktywności Rodzinnej (ul. Tysiąclecia, al. Księżnej Jadwigi),
  • baseny szkoleniowo-rekreacyjne, boiska przyszkolne oraz place zabaw.

Bazę tę uzupełniają obiekty sportowo-rekreacyjne położone w sąsiedztwie dzielnicy, zwłaszcza w Parku Śląskim, gdzie znajduje się m.in. Wojewódzki Ośrodek Kultury i Sportu Stadion Śląski wraz z całym zapleczem sportowym.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Studium... 2012 ↓, s. 3.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2014-04-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 Szaraniec 1996 ↓, s. 186.
  4. 4,0 4,1 Moskal 1993 ↓, s. 53.
  5. Katowice: Osiedle Tysiąclecia ma swoją piękną nazwę. A nie Tauzen (pol.). katowice.naszemiasto.pl, 2011-10-13. [dostęp 2014-12-03].
  6. Szaraniec 1996 ↓, s. 84.
  7. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43.
  8. 8,0 8,1 8,2 Uchwała NR XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 r.. [dostęp 2014-04-04].
  9. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 16-23.
  10. 10,0 10,1 10,2 Centralna Baza Danych Geologicznych. Geoportal (pol.). Państwowy Instytut Geologiczny. [dostęp 2014-07-21].
  11. 11,0 11,1 Nita 2008 ↓, s. 16.
  12. 12,0 12,1 Pszczółka i Pszczółka 2011 ↓, s. 9.
  13. Pszczółka i Pszczółka 2011 ↓, s. 10.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Komar 2012 ↓, s. 17.
  15. Studium... 2012 ↓, s. 32-33.
  16. Fajer 2008 ↓, s. 119-130.
  17. 17,0 17,1 Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 43-44.
  18. 18,0 18,1 18,2 Internetowe mapy Systemu Informacji Przestrzennej Katowic (pol.). mapserver.um.katowice.pl. [dostęp 2014-04-08].
  19. 19,0 19,1 19,2 Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 52-54.
  20. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 54-57.
  21. Pszczółka i Pszczółka 2011 ↓, s. 11.
  22. 22,0 22,1 Środowiskowy Klub Wodniacko-Wędkarski "Maroko": Staw "Maroko" kiedyś i dziś... (pol.). www.skww-maroko.pl. [dostęp 2014-11-10].
  23. Absalon, Czaja i Jankowski 2012 ↓, s. 61-63.
  24. Studium... 2012 ↓, s. I.11.
  25. Pszczółka i Pszczółka 2011 ↓, s. 12.
  26. Tokarska-Guzik, Rostański i Kupka 2002 ↓, s. 35.
  27. Urząd Miasta Katowice: Place i ulice Katowic (pol.). www.old.katowice.eu. [dostęp 2014-10-31].
  28. Rada Miasta Katowice: UCHWAŁA NR XXX/689/12 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie nadania nazwy placowi położonemu na terenie miasta Katowice "Park Bederowiec" (pol.). 2012-12-19. [dostęp 2014-12-03].
  29. Szaraniec 1996 ↓, s. 228.
  30. 30,0 30,1 Szaraniec 1996 ↓, s. 60.
  31. Szaraniec 1996 ↓, s. 85.
  32. 32,0 32,1 Szaraniec 1996 ↓, s. 125.
  33. 33,0 33,1 Nadolski 2012 ↓, s. 707-710.
  34. 34,0 34,1 34,2 34,3 34,4 34,5 Sobczyk 2011 ↓.
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 35,5 Komar 2012 ↓, s. 16.
  36. Komar 2012 ↓, s. 20.
  37. 37,0 37,1 Chojecka 2004 ↓, s. 461.
  38. 38,0 38,1 38,2 38,3 38,4 Szaraniec 1996 ↓, s. 187.
  39. Moskal 1993 ↓, s. 53-54.
  40. 40,0 40,1 Parafia Tysiąclecie Dolne: Historia Kościoła (pol.). www.parafiatd.archidiecezja.katowice.pl. [dostęp 2014-12-02].
  41. 41,0 41,1 Historia. Tak to się wszystko zaczęło (pol.). www.mbpiekarska.pl. [dostęp 2014-12-02].
  42. Parkowa Strona Miasta (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2014-11-18].
  43. Piastów 12 (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2014-11-18].
  44. 44,0 44,1 Activ Investment: 4 Wieże (pol.). [dostęp 2014-11-25].
  45. 45,0 45,1 Nowe Tysiąclecie (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2014-12-01].
  46. Cztery Wieże (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2014-12-01].
  47. Katowice: trwa budowa osiedla Nowe Tysiąclecie (pol.). www.dziennikzachodni.pl, 2014-04-08. [dostęp 2014-12-01].
  48. Przemysław Jedlecki: Na Osiedlu Tysiąclecia stają Cztery Wieże. Odwiedziliśmy plac budowy (pol.). katowice.gazeta.pl, 2014-04-29. [dostęp 2014-12-01].
  49. Dzielnice Katowic (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2014-06-18].
  50. Studium... 2012 ↓, s. 46.
  51. Studium... 2012 ↓, s. MI.21.
  52. Studium... 2012 ↓, s. Z I.13 1/2.
  53. Studium... 2012 ↓, s. Z I.14 1/1.
  54. Urząd Miasta Katowice: Jednostki pomocnicze (pol.). bip.um.katowice.pl, 2014-06-06. [dostęp 2014-06-06].
  55. Biuletyn Informacji Publicznej. Urząd Miasta Katowice. Radni VI kadencji. [dostęp 2014-06-06].
  56. 56,0 56,1 56,2 Spółdzielnia Mieszkaniowa "PIAST" (pol.). [dostęp 2014-11-25].
  57. Szaraniec 1996 ↓, s. 186-187.
  58. Liczba ludności wg stanu z 2007.
  59. Studium... 2012 ↓, s. 62.
  60. ALDI Polska: Wyszukiwanie sklepu (pol.). www.aldi.pl. [dostęp 2014-11-28].
  61. Jeronimo Martins Polska S.A.: Nasze sklepy (pol.). www.biedronka.pl. [dostęp 2014-11-28].
  62. FRAC DELIKATESY: NASZE SKLEPY (pol.). www.frac.pl. [dostęp 2014-11-28].
  63. Lidl: Wyszukiwarka sklepów (pol.). www.lidl.pl. [dostęp 2014-11-28].
  64. Tesco: Sklepy, Stacje paliw, Centra handlowe. Tesco Katowice, ul. Tysiąclecia 12 (pol.). www.tesco.pl. [dostęp 2014-11-28].
  65. Raport... 2005 ↓, s. 74-75.
  66. 66,0 66,1 Studium... 2012 ↓, s. 87-88.
  67. Chorzowsko-Świętochłowickie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o.: Oczyszczalnia ścieków Klimzowiec (pol.). www.chspwik.pl. [dostęp 2014-11-28].
  68. Raport... 2005 ↓, s. 77-78.
  69. Studium... 2012 ↓, s. 84.
  70. 70,0 70,1 70,2 Studium... 2012 ↓, s. 75-76.
  71. 71,0 71,1 71,2 71,3 Mapy Google (pol.). maps.google.pl. [dostęp 2014-11-28].
  72. KZK GOP. Rozkłady jazdy (pol.). [dostęp 2014-09-23].
  73. Tramwaje Śląskie S.A.: Zadanie nr 1. „Modernizacja torowiska tramwajowego w Katowicach od Wesołego Miasteczka do pętli Zachodniej przy Stadionie Śląskim”. (pol.). www.tram-silesia.pl. [dostęp 2014-11-29].
  74. Raport... 2005 ↓, s. 15.
  75. Studium... 2012 ↓, s. Z I.9 9-35/36.
  76. Raport... 2005 ↓, s. 10.
  77. Komar 2012 ↓, s. 20-23.
  78. Projektant osiedla Tysiąclecia pozwał miasto do sądu (pol.). katowice.naszemiasto.pl, 2007-09. [dostęp 2014-12-16].
  79. Justyna Przybytek: Spóźniony ratunek dla osiedla Tysiąclecia. Radni uchwalili plan (pol.). katowice.naszemiasto.pl, 2011-07-16. [dostęp 2014-12-01].
  80. Rada Miasta Katowice. UCHWAŁA NR XI/184/11 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach. , 2011-06-22 (pol.). 
  81. Activ Investment: ul. Krzywoustego (pol.). www.activ-investment.eu. [dostęp 2014-11-25].
  82. Jako "+ 1" traktowana jest dodatkowa kondygnacja techniczna, niezamieszkana, o szerokości korytarza i szybów wind. Znajduje się ona w centralnej części każdego z budynków.
  83. Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach: Ewidencja miejsc pamięci województwa śląskiego: miasto Katowice (pol.). www.katowice.uw.gov.pl. [dostęp 2014-04-08].
  84. Spółdzielnia Mieszkaniowa Piast: SPÓŁDZIELCZY OŚRODEK KULTURY (pol.). smpiast.pl. [dostęp 2014-12-01].
  85. MDK TYSIĄCLECIE (pol.). www.mdktysiaclecie.pl. [dostęp 2014-12-01].
  86. Zespół Pieśni i Tańca "Tysiąclatki" (pol.). www.mdktysiaclecie.pl. [dostęp 2014-12-01].
  87. Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach: FILIE MIEJSKIEJ BIBLIOTEKI PUBLICZNEJ. FILIA NR 14, FILIA NR 25 (pol.). www.mbp.katowice.pl. [dostęp 2014-12-01].
  88. Kuratorium Oświaty w Katowicach: Baza szkół i placówek oświatowych (pol.). app.kuratorium.katowice.pl. [dostęp 2014-12-01].
  89. Szkoła Podstawowa 59 w Katowicach: Historia SP 59 (pol.). www.sp59.katowice.pl. [dostęp 2014-12-01].
  90. Szkoła Podstawowa nr 66 w Katowicach (pol.). www.sp66.1000lecie.pl. [dostęp 2014-12-01].
  91. Zespół Szkół Integracyjnych nr 1 im. Roberta Oszka w Katowicach (pol.). www.zsi1katowice.pl. [dostęp 2014-12-01].
  92. ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 3 W KATOWICACH (pol.). zso3.katowice.pl. [dostęp 2014-12-01].
  93. Zespół Szkół Plastycznych w Katowicach (pol.). www.plastyk.katowice.pl. [dostęp 2014-12-01].
  94. ZSZ im. R Mielczarskiego w Katowicach (pol.). www.mielczarskizsz.internetdsl.pl. [dostęp 2014-12-01].
  95. Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. Wojciecha Kilara: O szkole (pol.). 2st.zpsm.edu.pl. [dostęp 2014-12-01].
  96. Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach (pol.). www.wszop.edu.pl. [dostęp 2014-12-01].
  97. EPIONE: Przychodnia nr 3, Katowice – Osiedle Tysiąclecia (pol.). epione.pl. [dostęp 2014-12-02].
  98. Wojewódzkie Pogotowie Ratunkowe w Katowicach: Jednostki terenowe (pol.). www.wpr.pl. [dostęp 2014-12-02].
  99. KATOWICE-OSIEDLE TYSIĄCLECIA, Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Uzdrowienia Chorych (pol.). www.nmpwelnowiec.katowice.opoka.org.pl. [dostęp 2014-12-02].
  100. KATOWICE-OSIEDLE TYSIĄCLECIA, Matki Bożej Piekarskiej (pol.). www.nmpwelnowiec.katowice.opoka.org.pl. [dostęp 2014-12-02].
  101. 101,0 101,1 Strategia rozwoju sportu Miasta Katowice do 2022 roku. Załącznik do Uchwały Nr XLIII/1016/13 Rady Miasta Katowice z dnia 18 grudnia 2013 r.. . Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  102. POLISH KYOKUSHIN UNION (pol.). [dostęp 2014-12-03].
  103. Carramba (pol.). [dostęp 2014-12-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Damian Absalon, Stanisław Czaja, Andrzej T. Jankowski: Środowisko geograficzne. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 43-78. ISBN 978-83-8772-724-6.
  2. Ewa Chojecka (red.): Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku. Katowice: Muzeum Śląskie, 2004. ISBN 83-87455-77-6.
  3. Maria Fajer: Gleby na obszarze Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  4. Beata Komar. Analiza historyczna rozwoju osiedli mieszkaniowych na podstawie wybranych przykładów: Grünau w Lipsku i im. Tysiąclecia w Katowicach na tle wzorcowych koncepcji mieszkalnictwa XX wieku. „Architecturae et Artibus”. 4, 2012. Białystok. ISSN 2080-9638 (pol.). 
  5. Jerzy Moskal: ...Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 53-54. ISBN 83-85831-35-5.
  6. Przemysław Nadolski: Transport. W: Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.): Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. T. 1. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 703-717.
  7. Jerzy Nita: Budowa geologiczna obszaru Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W: Renata Dulias, Adam Hibszer (red.): Górnośląski Związek Metropolitalny. Zarys geograficzny. Sosnowiec: Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Katowicki, 2008, s. 119-130. ISBN 978-83-61695-00-4.
  8. Patrycja Pszczółka, Jacek Pszczółka. Prognoza oddziaływania na środowisko miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach. , 2011. Katowice. Firma Projektowa Bogacz (pol.). 
  9. Prezydent Miasta Katowice. Raport o stanie miasta Katowice. , 2005. Katowice. Urząd Miasta Katowice (pol.). 
  10. Iwona Sobczyk: Zielone konie na osiedlu marzeń (pol.). katowice.gazeta.pl, 2011. [dostęp 2014-11-19].
  11. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego. , 2012. Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja. Miasto Katowice (pol.). 
  12. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996. ISBN 83-905115-0-9.
  13. Barbara Tokarska-Guzik, Adam Rostański, Roman Kupka: Katowice. Przyroda miasta. Katowice: Wydawnictwo KUBAJAK, 2002. ISBN 83-87971-49-9.
  14. Uchwała Nr XI/184/11 RM Katowice z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach. . Dz. U. Woj. Śląskiego nr 2011.205.3639 (pol.).