Osios Lukas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Klasztory Dafni, Osios Lukas i Nea Moni na Chiosa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Osiosloukas2.JPG
Kraj  Grecja
Typ kulturowe
Spełniane kryterium I, IV
Charakterystyka #537
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1990
na 14. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Grecji
Mapa lokalizacyjna Grecji
Osios Lukas
Osios Lukas
Ziemia 38°23′43,7″N 22°44′48,0″E/38,395472 22,746667Na mapach: 38°23′43,7″N 22°44′48,0″E/38,395472 22,746667
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Osios Lukas (gr. Μονή Οσίου Λουκά) – prawosławny klasztor położony w pobliżu miasta Distomo, w greckiej prefekturze Beocja. W 1990 roku klasztor został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Zdobiące go mozaiki zaliczane są do największych arcydzieł średniowiecza.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Klasztor Osios Lukas położony jest na stokach górskiego masywu Helikon. Został założony na początku X wieku przez pustelnika, bł. Łukasza ze Stiri. Jego relikwie do dziś przechowywane są w klasztornej świątyni. Bł. Łukasz, który zm. 7 lutego 953 roku, przepowiedział podbój Krety przez cesarza Romana. Choć prawdopodobnie miał na myśli panującego wówczas Romana I Lekapena, wyspa została odbita z rąk muzułmanów przez Nicefora Fokasa, który wówczas jeszcze służył cesarzowi Romanowi II. Za jego panowania, w latach 959-963, wzniesiono stojący do dziś kościół Theotokos (Panajia).

Główny kościół klasztorny, katholikon, powstał w 1011 roku w wyniku rozbudowy wcześniejszego kościoła z 944 roku. Grób bł. Łukasza początkowo mieścił się w krypcie, ale w następnych latach został przeniesiony do łącznika pomiędzy dwoma kościołami. Wierzono, iż relikwie wydzielają myron, wonny olej mający cudowną moc uzdrowicielską. Do klasztoru przybywali pielgrzymi, którzy, licząc na uzdrowienie, spali w pobliżu grobu bł. Łukasza. W czasie panowania tureckiego klasztor był areną zaciekłych walk, których pamiątką są dzieła stojące na dziedzińcu.

Theotokos[edytuj | edytuj kod]

Kościół Theotokos ("Bogurodzicy", czyli Matki Boskiej) jest najstarszą budowlą w kompleksie klasztornym. Powstał wkrótce po śmierci bł. Łukasza. Jest jedynym zachowanym do dziś w niezmienionej formie kościołem kontynentalnej Grecji wzniesionym w X wieku. We wnętrzu uwagę zwracają dwie kolumny korynckie oraz mozaikowa posadzka. Proroctwo bł. Łukasza o odbiciu Krety z rąk muzułmanów jest upamiętnione poprzez wizerunek Jozue na zewnętrznej ścianie świątyni.

W łączniku pomiędzy świątyniami znajduje się obecnie grób bł. Łukasza. Mozaiki wokół grobu przedstawiają samego błogosławionego, a także igumena Filotheosa.

Chrystus obmywający stopy apostołom

Katholikon[edytuj | edytuj kod]

Główny kościół klasztorny poświęcony samemu bł. Łukaszowi został wzniesiony w 1011 roku. Świątynia stworzyła wzorzec kościoła na planie ośmiobocznym, często wykorzystywany w późniejszym czasie na terenie całego Cesarstwa Bizantyjskiego m.in. w Dafni i Mistrze. Mury wykonane z cegły i kamienia wieńczy proporcjonalna kopuła. We wnętrzu, ze ścianami pokrytymi czerwono-szaro-zielonym marmurem kontrastują złociste mozaiki na wysokim sklepieniu.

Oryginalne mozaiki zostały częściowo uszkodzone przez trzęsienie ziemi w 1659 roku. Po kataklizmie niektóre ich fragmenty, w tym mozaiki w kopule przedstawiające Chrystusa Pantokratora, zostały zastąpione freskami. Nie zachowały się także mozaiki przedstawiające archaniołów pierwotnie umieszczone pomiędzy górnymi oknami.

W narteksie zachowały się cenne mozaiki przedstawiające Zmartwychwstanie oraz Niewiernego Tomasza. Dzieło przedstawiające Chrystusa obmywającego stopy apostołom na złotym tle z XI wieku należy do najcenniejszych. Uwagę zwracają twarze apostołów wyrażające najrozmaitsze uczucia, od onieśmielenia po zaskoczenie. Mozaika wzorowana jest na wcześniejszych pracach z VI wieku. Podobną dynamiką odznacza się Chrzest Chrystusa umieszczony wysoko na północno-zachodnim pendentywie środkowej kopuły. Mozaika przedstawia nagiego Chrystusa stojącego pośród skłębionej wody, sięgającego po krzyż. Iluzję głębi uzyskano dzięki kątowi, pod jakim patrzy się na mozaikę, oraz wklęsłości powierzchni. Sceny na pozostałych pendentywach przedstawiają Ofiarowanie Jezusa w Świątyni, z Dzieciątkiem wyciągającym ręce do starca Symeona, oraz Boże Narodzenie, na którym wizerunki radujących się aniołów niemal zupełnie przyćmiewają pasterzy. W apsydzie zachowała się mozaika przedstawiająca Matkę Boską z Dzieciątkiem pochodząca sprzed trzęsienia ziemi.

Oryginalne freski z XI wieku zachowały się jedynie w sklepionych pomieszczeniach narożnych na przecięciu naw. Gra kolorów i odcieni najwyraźniej widoczna jest na malowidle Chrystus zdążający na chrzest.

Krypta katholikónu powstała w X wieku. Jest pozostałością pierwotnego kościoła. Znajduje się tutaj sarkofag, w którym początkowo pochowano szczątki bł. Łukasza. Kryptę zdobią freski, spośród których wyróżnia się malowidło przedstawiające Zdjęcie z krzyża.

W dawnym refektarzu wchodzącym położonym na terenie kompleksu klasztornego znajduje się obecnie muzeum rzeźby bizantyjskiej.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]