Osobowość paranoiczna
|
|||
|
|||
|
|||
|
|||
| MedlinePlus | 000938 | ||
| MeSH | D010260 | ||
Osobowość paranoiczna - zaburzenie osobowości, w którym występuje chłód emocjonalny, wycofywanie się z kontaktów z innymi, wrogość, nadmierna podejrzliwość, nadmierna wrażliwość na lekceważenie i krytykę, niezdolność do wybaczania urazy.
Spis treści |
[edytuj] Kryteria diagnostyczne (objawy)
[edytuj] Kryteria diagnostyczne ICD-10
- wrażliwość na niepowodzenia i odrzucenie
- tendencja przeżywania długotrwale przykrości
- podejrzliwość, ujmowanie obojętnych działań otoczenia jako wrogich lub pogardliwych
- sztywne poczucie własnych praw
- podejrzenia dotyczące wierności (partnerów i przyjaciół)
- przecenianie własnego znaczenia
- pochłonięcie wyjaśnieniami wydarzeń
[edytuj] Kryteria diagnostyczne DSM-IV
- pozbawiona wystarczających podstaw podejrzliwość, że inni nas wykorzystują, krzywdzą lub oszukują,
- zaabsorbowanie bezpodstawnymi wątpliwościami co do lojalności przyjaciół lub wspólników i co do tego, czy są oni godni zaufania
- niechęć do zwierzania się innym, spowodowana nieuzasadnionym lękiem, że informacje te zostaną użyte przeciw nam w złych intencjach
- odczytywanie ukrytych, poniżających lub groźnych znaczeń z niezłośliwych uwag lub zdarzeń
- ciągłe noszenie urazów, czyli niewybaczanie zniewag, krzywd lub afrontów
- dostrzeganie ataków na nasz charakter czy reputację, które zwykle nie są widoczne dla innych, oraz szybkie reagowanie na nie gniewem lub przechodzeniem do kontrataku
- powtarzające się nieusprawiedliwione podejrzenia dotyczące wierności współmałżonka lub partnera seksualnego
[edytuj] Atrybuty osobowości paranoicznej
Atrybuty te charakteryzują funkcjonowanie osobowości paranoicznej:
- czynności ekspresyjne - obronna;
- funkcjonowanie interpersonalne - prowokacyjna;
- styl poznawczy - podejrzliwy;
- obraz ja - nienaruszalne;
- reprezentacje obiektów - niezmienne;
- główny mechanizm obronny - projekcja;
- organizacja morfologiczna - nieelastyczna;
- nastrój/temperament - gniewny.
[edytuj] Odmiany osobowości paranoicznej według DSM-IV
- fanatyczna (z cechami osobowości narcystycznej),
- zrzędliwa (z cechami osobowości negatywistycznej),
- wyizolowana (z cechami osobowości unikającej),
- zatwardziała (z cechami osobowości kompulsyjnej),
- złośliwa (z cechami osobowości sadystycznej).
[edytuj] Cechy związane z osobowością paranoiczną według Blaney
- nieufność,
- podejrzliwość,
- czujność,
- cynizm
- rywalizacyjność (porównywanie się z innymi),
- poczucie krzywdy,
- zazdrość,
- nadwrażliwość na krytykę,
- przepełnienie złością,
- mściwość,
- ostrożność,
- niezachwiane przekonania,
- zazwyczaj brak poczucia humoru,
- dychotomiczne myślenie,
- samowystarczalność,
- zadufanie,
- przekonanie o własnej wyższości,
- usprawiedliwienie samego siebie.
[edytuj] Etiologia osobowości paranoicznej (wybrane poglądy)
Freud: Pierwotnie paranoja była obroną przed nieświadomymi pragnieniami homoseksualnymi a jej głównym mechanizmem była projekcja. Później badacz zmienił pogląd i uznał, iż jej przyczyną jest pragnienie uznania pocieszenia ze strony rodzica tej samej płci (mylone z homoseksualnością).
Ferenczi: Charakter paranoiczny wyrasta z sadyzmu analnego związany jest z obroną własnej autonomii skojarzonej z treningiem czystości.
Kernberg: Dominuje mechanizm rozszczepienia-"ja"dobre-"inni"złe-stąd tez osoba funkcjonująca na takim poziomie doświadcza ciągłych zmian emocji. Reprezentacja siebie i innych jest całkowicie podzielona na dobre i złe. Nie ma nic pośrodku oraz nie ma możliwości posiadania obydwu atrybutów: dobra i zła. Charakterystyczny jest mechanizm projekcji nawiązując do projekcji można zauważyć iż negatywne uczucia wewnątrz "ja" spostrzegane są jako pochodzące z zewnątrz. Ponieważ ich źródłem jest sam człowiek-nie można się ich pozbyć uciekając przed nimi. Skłonność do ksobnej rekonstrukcji rzeczywistości.
McWilliams: Duże znaczenie odgrywa krytyka i ośmieszanie, pełnienie funkcji kozła ofiarnego, obarczanie cechami, do których rodzina nie chce się przyznać.
Seaters: pragnienie odwetu
Cameron: krzywdzone dziecko staje się potem nadmiernie wyczulone na sygnały wrogości, pogardy, krytyki, oskarżeń.
Sullivan: Dwa czynniki powodujące rozwój paranoicznej osobowości: a)silne poczucie zagrożenia spowodowane jakimś defektem-rzeczywistym bądź urojeniowymi b)rzutowanie winy za ów defekt na innych ludzi. Mechanizm stanowią: doznane krzywdy oraz silne poczucie niepewności lub/oraz poczucie niższości. Podstawowymi strategiami działania w kontaktach interpersonalnych osoby paranoicznej są: autonomia, kontrola i racjonalność.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- A. Jakubik - Zaburzenia osobowości
- T. Millon - Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie
- L. Cierpiałkowska - Psychologia zaburzeń osobowości
|
|||||
