Osobowość paranoiczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Osobowość paranoiczna
ICD-10 F60.0
Paranoiczne zaburzenie osobowości
DSM-IV 301.0
MedlinePlus 000938
MeSH D010260

Osobowość paranoicznazaburzenie osobowości, w którym występuje chłód emocjonalny, wycofywanie się z kontaktów z innymi, wrogość, nadmierna podejrzliwość, nadmierna wrażliwość na lekceważenie i krytykę, niezdolność do wybaczania urazy.

Kryteria diagnostyczne (objawy)[edytuj | edytuj kod]

Kryteria diagnostyczne ICD-10[edytuj | edytuj kod]

  • wrażliwość na niepowodzenia i odrzucenie
  • tendencja długotrwałego przeżywania przykrości
  • podejrzliwość, ujmowanie obojętnych działań otoczenia jako wrogich lub pogardliwych
  • sztywne poczucie własnych praw
  • podejrzenia dotyczące wierności (partnerów i przyjaciół)
  • przecenianie własnego znaczenia
  • pochłonięcie wyjaśnieniami wydarzeń

Kryteria diagnostyczne DSM-IV[edytuj | edytuj kod]

  • pozbawiona wystarczających podstaw podejrzliwość, że inni nas wykorzystują, krzywdzą lub oszukują,
  • zaabsorbowanie bezpodstawnymi wątpliwościami co do lojalności przyjaciół lub wspólników i co do tego, czy są oni godni zaufania
  • niechęć do zwierzania się innym, spowodowana nieuzasadnionym lękiem, że informacje te zostaną użyte przeciw nam w złych intencjach
  • odczytywanie ukrytych, poniżających lub groźnych znaczeń z niezłośliwych uwag lub zdarzeń
  • ciągłe noszenie urazów, czyli niewybaczanie zniewag, krzywd lub afrontów
  • dostrzeganie ataków na nasz charakter czy reputację, które zwykle nie są widoczne dla innych, oraz szybkie reagowanie na nie gniewem lub przechodzeniem do kontrataku
  • powtarzające się nieusprawiedliwione podejrzenia dotyczące wierności współmałżonka lub partnera seksualnego

Atrybuty osobowości paranoicznej[edytuj | edytuj kod]

Atrybuty te charakteryzują funkcjonowanie osobowości paranoicznej:

Odmiany osobowości paranoicznej według DSM-IV[edytuj | edytuj kod]

  • fanatyczna (z cechami osobowości narcystycznej),
  • zrzędliwa (z cechami osobowości negatywistycznej),
  • wyizolowana (z cechami osobowości unikającej),
  • zatwardziała (z cechami osobowości kompulsyjnej),
  • złośliwa (z cechami osobowości sadystycznej).

Cechy związane z osobowością paranoiczną według Blaney[edytuj | edytuj kod]

  • nieufność,
  • podejrzliwość,
  • czujność,
  • cynizm
  • rywalizacyjność (porównywanie się z innymi),
  • poczucie krzywdy,
  • zazdrość,
  • nadwrażliwość na krytykę,
  • przepełnienie złością,
  • mściwość,
  • ostrożność,
  • niezachwiane przekonania,
  • zazwyczaj brak poczucia humoru,
  • dychotomiczne myślenie,
  • samowystarczalność,
  • zadufanie,
  • przekonanie o własnej wyższości,
  • usprawiedliwienie samego siebie.

Etiologia osobowości paranoicznej (wybrane poglądy)[edytuj | edytuj kod]

Freud: Pierwotnie paranoja była obroną przed nieświadomymi pragnieniami homoseksualnymi a jej głównym mechanizmem była projekcja. Później badacz zmienił pogląd i uznał, iż jej przyczyną jest pragnienie uznania pocieszenia ze strony rodzica tej samej płci (mylone z homoseksualnością).

Ferenczi: Charakter paranoiczny wyrasta z sadyzmu analnego związany jest z obroną własnej autonomii skojarzonej z treningiem czystości.

Kernberg: Dominuje mechanizm rozszczepienia-"ja"dobre-"inni"złe-stąd tez osoba funkcjonująca na takim poziomie doświadcza ciągłych zmian emocji. Reprezentacja siebie i innych jest całkowicie podzielona na dobre i złe. Nie ma nic pośrodku oraz nie ma możliwości posiadania obydwu atrybutów: dobra i zła. Charakterystyczny jest mechanizm projekcji nawiązując do projekcji można zauważyć iż negatywne uczucia wewnątrz "ja" spostrzegane są jako pochodzące z zewnątrz. Ponieważ ich źródłem jest sam człowiek-nie można się ich pozbyć uciekając przed nimi. Skłonność do ksobnej rekonstrukcji rzeczywistości.

McWilliams: Duże znaczenie odgrywa krytyka i ośmieszanie, pełnienie funkcji kozła ofiarnego, obarczanie cechami, do których rodzina nie chce się przyznać.

Seaters: pragnienie odwetu

Cameron: krzywdzone dziecko staje się potem nadmiernie wyczulone na sygnały wrogości, pogardy, krytyki, oskarżeń.

Sullivan: Dwa czynniki powodujące rozwój paranoicznej osobowości: a)silne poczucie zagrożenia spowodowane jakimś defektem-rzeczywistym bądź urojeniowymi b)rzutowanie winy za ów defekt na innych ludzi. Mechanizm stanowią: doznane krzywdy oraz silne poczucie niepewności lub/oraz poczucie niższości. Podstawowymi strategiami działania w kontaktach interpersonalnych osoby paranoicznej są: autonomia, kontrola i racjonalność.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. A. Jakubik - Zaburzenia osobowości
  2. T. Millon - Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie
  3. L. Cierpiałkowska - Psychologia zaburzeń osobowości

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.