Osowa (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Gdańska Osowa
osiedle Gdańska
Miasto Gdańsk
Status osiedle
W granicach Gdańska 1 stycznia 1973[1]
Powierzchnia 14,13 km²
Ludność (2011)
 • liczba ludności
 • gęstość

13 245[2]
937[2] os./km²
Strefa numeracyjna 0-58
Kod pocztowy 80-299
Położenie na planie Gdańska
Położenie na planie Gdańska
brak współrzędnych
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Osowa (dawniej Osowa Góra, kaszb. Òsowô, niem. Espenkrug)[3]osiedle administracyjne w Gdańsku, położone w północno-zachodniej części miasta.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Osowa na mapie z 1901
Dworzec Gdańsk Osowa

Nazwę "Osowa" napotykamy już w 1659 w brzmieniu Espenkrug (Osowa Karczma). Owa karczma znajdowała się wśród drzew osik, zwanych niegdyś "osami" – stąd przydawka "osowa". Inne określenie miejsca, od którego wywodzi się dzisiejsza Osowa to "Osowa Góra" (po kaszubsku – Osowo Góra). To określenie z kolei nawiązuje do "górzystego" krajobrazu terenów otaczających Osowę. Z czasem, najprawdopodobniej ze względu na niewygodę posługiwania się dwuczęściową nazwą miejscowości, drugi jej człon uległ zanikowi i pozostała przydawka "Osowa". W takiej postaci nazwa utrwaliła się w dokumentach urzędowych.

Interesującym przejawem lokalnego folkloru jest, funkcjonujące w potocznym języku mieszkańców Osowej, kilka form odmiany nazwy osiedla. Jedni jadą "do Osowej" inni "do Osowy", a część osób "na Osowę". Część mieszkańców skłonna jest uważać, że mieszka "w Osowej" a inni, że "w Osowie" (odmiana rzeczownikowa i przymiotnikowa). W "Wykazie urzędowych nazw miejscowości w Polsce" (Warszawa 1981) figuruje tylko jedna odmiana "w Osowej" i taka obowiązuje w urzędach.

Położenie geograficzno-administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Szeregowa zabudowa Osowej
Centrum Handlowe Osowa
Ulica Wodnika

Osowa jest północnym krańcem Gdańska. Na północy graniczy z Gdynią i Sopotem natomiast na zachodzie z terenami gminy Żukowo. Południowa część osiedla graniczy z Barniewicami i Klukowem. Ciekawostką jest, że na terenie Osowy istnieje osiedle-enklawa Wysoka należąca administracyjnie do Gdyni.

Osowa leży na zachód od Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i na wschód od dwóch jezior: Jezioro Wysockie i Jezioro Osowskie. Jej teren jest równinny, wysokość nad poziomem morza to ok. 140 m (stąd różnice temperatur w stosunku do dzielnic przybrzeżnych).

Ciekawostką jest klimat różniący się od tego panującego w dzielnicach tzw. dolnego tarasu. Amplituda roczna temperatur różni się o ok. 4 stopnie Celsjusza w stosunku do temperatur w dolnych częściach miasta. Zimy są mroźniejsze, a lato cieplejsze.[potrzebne źródło]

Zabudowę stanowią głównie domy jednorodzinne oraz zabudowy szeregowe. W nowszej części dzielnicy dominują niskie zabudowy blokowe.

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Morfogenetycznie Osowa zajmuje jednak znacznie mniejszą powierzchnię i obejmuje tereny nad jeziorem Osowskim.

Dzisiejsza dzielnica w zdecydowanej większości należy historycznie do Wysokiej, jednakże od czasu przyłączenia tych terenów w granice administracyjne miasta nazwą Wysoka zaczęto nieprawidłowo określać skrawek należący do Gdyni. W potocznym języku część należąca do Gdańska stała się Osową.

Zarówno Osowa, jak i Wysoka, należą do okręgu historycznego Wyżyny[1].

Kalendarium Osowej[edytuj | edytuj kod]

  • 1220 – pierwsza wzmianka o istnieniu wsi Barniewice, należącej do księcia Świętopełka i podarowanej przezeń opactwu oliwskiemu;
  • 1245 – papież Innocenty IV zatwierdza posiadłości klasztorne cystersów; wśród 35 miejscowości, wymienionych w dokumentach znalazła się wieś Wissoka, rozciągająca się na terytorium dzisiejszej Osowy;
  • 1268 – według niektórych źródeł dopiero wówczas Wissoka przechodzi w ręce cystersów w wyniku wymiany ziem z Zakonem krzyżackim;
  • do 1772 – Wissoka (zwana w późniejszym czasie kolejno: Wyszoka, Wysoka, Widtstock, Wittstock) wraz z częścią Jeziora Wysockiego znajduje się w posiadaniu oliwskich cystersów;
  • 1763 – po raz pierwszy w dokumentach klasztornych pojawia się nazwa "Osowa" jako część nazwy karczmy (niem: Espenkrug , czyli Osowa Karczma), znajdującej się w pobliżu Wysokiej, stojącej przy wschodnim krańcu Jeziora Osowskiego;
  • 1772 – wynikiem I rozbioru Polski okolica przechodzi pod administrację zaboru pruskiego (Królestwo Prus)
  • 1783 – upaństwowienie i parcelacja ziemi klasztornej; Dawid Lietzau dzierżawcą Wysokiej, która wówczas liczy 80 mieszkańców;
  • 1830 – właścicielem Wysokiej jest rajca gdański, Fryderyk Wilhelm von Frantzius
  • 1861 – Wysoka odziedziczona przez Karola Eilharda
  • 1867 – Wysoka liczy już 10 budynków mieszkalnych i 136 mieszkańców, natomiast wieś Osowa – 16 domów i 153 mieszkańców
  • po 1918 – wyznaczono obszar Wolnego Miasta Gdańsk, Wysoka znalazła się poza nim, wracając w granice Polski, tuż za ówczesną linią graniczną;
  • 1919 – na terenie Osowej powstaje pierwsza – jednoklasowa szkoła podstawowa, której siedziba znajduje się przy ul. Kielnieńskiej na terenie dzisiejszej hali sportowej;
  • 20 listopada 1921 – uruchomiono linię kolejową Gdynia – Kokoszki (linia kolejowa nr 235), a wraz z nią stacyjkę w Osowej (tereny dzisiejszej ul. Nowej i Komandorskiej);
  • 9 listopada 1930 – zostaje oddana do eksploatacji nowa linia kolejowa tzw. magistrala węglowa i odcinek Osowa – Owczarnia oraz nowa stacja "Osowa", zlokalizowana w innym miejscu niż poprzednia – nad jeziorem Wysockim;
  • 1939 – do szkoły w Osowej uczęszcza już ok. 100 uczniów
  • 4 września 1939 – stanowiska obronne wokół Osowej opuściły nieliczne polskie pododdziały rezerwowe z formacji Obrony Narodowej, wycofując się w kierunku Chwaszczyna i Wielkiego Kacka, ówczesna wieś znalazła się pod okupacją niemiecką[4], z rąk Niemców giną nauczyciele, a szkoła zostaje spalona;
  • marzec 1945 – po uporczywych walkach na przedpolach Gdyni Osowa została opanowana przez wojska radzieckie i następnie przywrócona w granice powojennej Polski;
  • 1947 – rozpoczyna się budowa nowej szkoły przy ul. Juraty;
  • 5 marca 1948 – rozpoczyna działalność siedmioklasowa szkoła podstawowa, do której uczęszcza ok. 100 uczniów i uczy w niej 3 nauczycieli; w szkole mieści się siedziba tzw. Uniwersytetu Powszechnego, Koła Gospodyń Wiejskich, chóru, prowadzone są kursy kształceniowe dla dorosłych, odbywają się pokazy kina objazdowego; kierownikiem szkoły zostaje Władysław Raatz;
  • 1973 – włączenie terenów wsi Wysoka, Osowa oraz części Barniewic do Gdańska;
  • 1976 – powstaje Przesypownia Cementu, pierwszy "większy" zakład pracy w Osowej.
  • 1 września 1976 – nowy rok szkolny uczniowie osowskiej szkoły rozpoczynają z nowym dyrektorem: Krystyną Andersohn
  • 1979 – powstaje jedna z najstarszych, "rdzennych" spółdzielni mieszkaniowych Osowej – LWSM "Osowa", która obejmuje obszar 24 ha w granicach ulic: Sołdka, Szalupowej, Balcerskiego, Zatokowej, Wendy, Korsarzy, Siedleckiego i Barniewickiej;
  • po 1980 – działalność rozpoczyna SMLW im. Obrońców Wybrzeża (tzw. spółdzielnia wojskowa), której tereny obejmują ulice: Kielnieńska, Komety, Herkulesa, Bliźniąt, Feniksa, Perseusza, Cefeusza, Wodnika, Wegi, Jednorożca, Kasjopei, Syriusza, Bereniki;
  • 14 września 1980 – pierwsza msza św. w Osowej – odprawiona przy drewnianym ołtarzu, na ściernisku przez ks. Henryka Bietzke – proboszcza parafii Chrystusa Zbawiciela; kilka miesięcy później przy ul. Pegaza powstaje kaplica parafialna;
  • 14 września 1983 – ks. bp Marian Przykucki wmurowuje kamień węgielny pod budowę kościoła w parafii Chrystusa Zbawiciela;
  • 15 marca 1986 – uroczyste, oficjalne otwarcie nowej szkoły – Zespołu Kształcenia i Wychowania nr 12 przy ul. Siedleckiego 14;
  • 1 września 1990 – Urszula Szarmach nowym dyrektorem ZKiW nr 12 w Osowej;
  • 15 czerwca 1992 – abp Metropolita Gdański, Tadeusz Gocłowski dokonuje uroczystej konsekracji świątyni, ołtarza i dzwonów oraz święci pomieszczenia biblioteki, salek katechetycznych i biura parafialnego parafii Chrystusa Zbawiciela w Gdańsku-Osowie;
  • 1993 – rozpoczyna się proces przewłaszczania terenów i nieruchomości, należących do spółdzielni mieszkaniowych oraz uporządkowywania infrastruktury i przekazywania jej gminie;
  • 1995 – powstaje Pomorskie Centrum Hurtowe Rënk;
  • 1998 – Przychodnia Rejonowa w Osowej rozpoczyna działalność w nowym budynku;
  • listopad 1998 – otwarcie Centrum Handlowego Osowa;
  • 1999 – do Osowej po sześcioletniej przerwie wraca Komisariat Policji;
  • maj 2000 – Ks. dr Wiesław Szlachetka zostaje proboszczem parafii pod wezwaniem św. Polikarpa Biskupa i Męczennika – nowej parafii w Gdańsku-Osowej;
  • 2000 – w Osowej powstaje Rada Przyjaciół Harcerstwa, której założycielem jest Mieczysław Czajkowski;
  • listopad 2001 – abp Metropolita Gdański, Tadeusz Gocłowski dokonuje poświęcenia kaplicy parafialnej przy ul.Wodnika;
  • styczeń 2002 – prywatyzacja Przychodni Rejonowej w Osowej – powstaje Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Nadmorskie Centrum Medyczne";
  • 2003 – otwarcie hurtowni Selgros Cash and Carry;
  • 1 września 2004 – otwarcie nowego budynku gimnazjum przy ul. Wodnika 57.
    • Zespół Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego nr 7 zostaje rozwiązany. Funkcjonują dwie placówki oświatowe: Szkoła Podstawowa Nr 81 im. prof. Michała Siedleckiego, której dyrektorem zostaje mgr inż. Mariola Cyranek; oraz Gimnazjum nr 33, którego dyrektorem jest mgr Marzena Majerowska.
  • 1 września 2005 – zostaje oddany do użytku kompleks sportowy przy gimnazjum: boiska, duża sala gimnastyczna z zespołem mniejszych sal;
  • 2009 – otwarcie salonu Black Red White;
  • 2010 – utworzenie XXIV Liceum Ogólnokształcącego, mieszczącego się wraz z Gimnazjum nr 33 przy ulicy Wodnika 57, tworząc Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2;
  • 2011 – w grudniu zostaje otwarty pierwszy Orlik w Osowej. Póki co są kłopoty z jego użytkowaniem.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Osowę przebiega obwodnica Trójmiasta będąca częścią drogi ekspresowej S6. Obwodnicę równolegle przecina droga wojewódzka nr 218. Łączy ona osiedle z główną arterią komunikacyjną Trójmiasta. Osiedle jest połączone z resztą miasta przy pomocy miejskich linii autobusowych i jednej linii centrum handlowego[5].

W Osowie znajduje się stacja kolejowa Gdańsk Osowa położona na linii kolejowej nr 201 Bydgoszcz-Kościerzyna-Gdynia. Odbywa się na niej ruch towarowy i pasażerski.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Jednostki morfogenetyczne Gdańska
  2. 2,0 2,1 Podział administracyjny Gdańska - Gdańsk - oficjalna strona miasta
  3. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
  4. następnie została zaanektowana do III Rzeszy Niemieckiej
  5. Jak do nas trafić?. chosowa.pl.