Ostróżka wyniosła

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ostróżka wyniosła
Ostróżka wyniosła w Tatrach
Ostróżka wyniosła w Tatrach
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj ostróżka
Gatunek ostróżka wyniosła
Nazwa systematyczna
Delphinium elatum L.[2]
Sp. Pl. 1: 531. 1753
Synonimy

Delphinium hybridum L.,
Delphinium tiroliense A. Kern. ex Dalla Torre[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Odmiana ogrodowa
Odmiana ogrodowa

Ostróżka wyniosła, ostróżka ogrodowa (Delphinium elatum L.) – gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Występuje w środkowej, wschodniej i południowej Europie oraz w Azji (Syberia, Azja Środkowa, Chiny, Mongolia). Jest też powszechnie uprawiany[3]. W Polsce rośnie w Sudetach, Tatrach i w Bieszczadach[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona i nierozgałęziona. Osiąga wysokość do 1,5 (2) m. Jest naga, albo porośnięta prostymi włoskami, częściowo gruczołowatymi[4].
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe, liście duże, nagie lub słabo owłosione z długimi i grubymi ogonkami. Są głęboko 5-7 klapowe. Ich listki są 3–wrębne, ząbkowane. Unerwienie liści wyraźnie promieniste[4].
Kwiaty
Na szczycie łodygi kwiaty na długich szypułkach, zebrane w grono. Kwiaty intensywnie lazurowe lub fioletowe i posiadające dużą, brodawkowatą ostrogę. Kwiat (bez ostrogi) ma długość 12-20 mm, ostroga jest tej samej wielkości, lub dłuższa. Kwiat składa się z 5 długich działek kielicha, które pełnią rolę płatków korony. Charakterystyczną cechą gatunkową jest kształt tych działek – są one okrągłe, lub okrągłojajowate i o zaokrąglonych szczytach. Cztery płatki korony są zredukowane, trudne do zauważenia. Górna działka kielicha tworzy ostrogę. Wewnątrz kwiatu 3 słupki i liczne pręciki[4][5].
Owoc
Nieduże, delikatnej budowy mieszki, o lekkim niebieskim zabarwieniu. Nasiona ze skrzydełkami[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina. Kwitnie od lipca do sierpnia, roślina miododajna i owadopylna. Kwiaty są zapylane jedynie przez trzmiele, których trąbka ma długość co najmniej 19 mm. Nasiona są rozsiewane przez wiatr. Siedlisko: ziołorośla, świetliste miejsca w lesie, obrzeża lasu, brzegi potoków, piargi, łąki górskie. Częściej spotykana na podłożu wapiennym, ale rośnie również na granicie. Występuje głównie w reglu dolnym i górnym, rzadko w piętrze kosówki[5]. Gatunek charakterystyczny dla związku (All.) Adenostylion[6]. Cała roślina oprócz kwiatów jest lekko trująca[7]. Powoduje trudności w oddychaniu, spadek ciśnienia i zatrzymanie pracy serca[7]. Liczba chromosomów 2n = 32[8].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Tworzy mieszańce z ostróżką tatrzańską[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Jest uprawiana jako roślina ozdobna, głównie na rabatach i na kwiat cięty. W uprawie występują głownie mieszańce i kultywary. Ogrodnicy wyróżniają następujące grupy odmian[9]:
    • grupa Belladonna. Mieszańce ostróżki wyniosłej i o. wielkokwiatowej (Delphinium grandiflorum),
    • grupa Connecticut Yankees,
    • grupa Elatum. Pochodzą wyłącznie od ostróżki wyniosłej.
    • grupa Pacific, mieszańce, w których głównym zapylaczem była ostróżka wyniosła.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Jest łatwa w uprawie. Większość odmian jest w Polsce całkowicie odporna na mróz. Preferuje stanowiska słoneczne i osłonięte od wiatru. Gleba powinna być żyzna i przepuszczalna. Wymaga nawożenia co 2-3 tygodnie. Odmiany wysokie wymagają podpór. Tylko niektóre odmiany można rozmnażać przez nasiona, gdyż w większości przypadków rośliny wyhodowane z nasion nie zachowują cech rośliny macierzystej. Z tego powodu rozmnaża się je przez sadzonkowanie lub podział[9].

Pokrój

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. 2,0 2,1 The Plant List. [dostęp 2012-05-28].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-10].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1988.
  5. 5,0 5,1 5,2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. 7,0 7,1 Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  8. Mitka J., Zemanek B., Winnicki T., Mirek Z. 2008. Ostróżka wyniosła wschodniokarpacka. s. 84-85. W: Czerwona Księga Karpat Polskich, Kraków 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  9. 9,0 9,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.