Ostrogski (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Ostrogski I Książę
Herb Ostrogski II
Wariant herbu według Reja i Herburta, zw. Baklay
Herb Ostrogskich w sztuce
Portret Aleksandra Ostrogskiego
Portret Aleksandra Ostrogskiego

Ostrogski (Baklay, Ostrogski I Książę, Ostrogski II)polski herb książęcy (kniaziowski), wariant Ostrogski I Książę uznawany jest za odmianę herbu Leliwa i herbu Ogończyk.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Znane są dwa warianty herbu. Opisy zgodnie z klasycznymi regułami blazonowania:

Ostrogski I Książę: W polu czerwonym, nad księżycem złotym pół toczenicy srebrnej z takąż rogaciną zaćwieczoną i gwiazdą w środku złotą. Tarcza zwieńczona mitrą książęcą i podbita płaszczem gronostajowym.

Ostrogski II: Na tarczy czterodzielnej: w polu I - święty Jerzy przebijający smoka, w II - pod półpierścieniem ze strzałą srebrną bez opierzenia na barku półksiężyc z gwiazdą między rogami, w III - w środku półpierścienia barkiem w dół strzała bez opierzenia przekrzyżowana, w IV - Pogoń litewska. Nad tarczą mitra książęca.

Wizerunek tego wariantu herbu na portrecie Elżbiety Ostrogskiej ma inną kolejność godeł w polach II, III, IV. W polu II jest Pogoń, w III Leliwa z Ogończykiem, w IV strzała przekrzyżowana na połowie toczenicy. Herb wzbogacono też o klejnot, w którym trzy pióra strusie.

Klejnot herbu Ostrogskich pojawił się także na pieczęci Konstantego Ostrogskiego z 1569, było nim godło herbu Ogończyk[1].

Większość przekazów ikonograficznych, dotyczących tego herbu, mówi o czerwonym polu. Jednakże z niewiadomych przyczyn, Juliusz Karol Ostrowski zrekonstruował barwę pola jako błękitną[2][3].

Według Mikołaja Reja (Zwierzyniec...) oraz W. Herburta (Rozprawa przygody starego żołnierza), herb ten przedstawiał w polu czerwonym gwiazdę pośrodku dwóch półksiężyców, na barku górnego zaćwieczona rogacina[1].

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Według Niesieckiego pierwotnym herbem kniaziów Ostrogskich miał być św. Jerzy przebijający włócznią smoka (zobacz Pogoń Ruska). Wielki hetman litewski ks. Konstanty Ostrogski, który w czasie wojny litewsko-moskiewskiej dostał się do niewoli, powróciwszy z niej miał odmienić herb rodowy (aby nie przypominał on herbu Księstwa Moskiewskiego). Nowy herb był połączeniem Ogończyka i herbu Leliwa - na pamiątkę swoich dwóch synów: Ilji (Eliasza), który miał za sobą Kościelecką herbu Ogończyk i Konstantyna, który za żonę miał Tarnowską herbu Leliwa[4].

Bartosz Paprocki pisząc o książętach ruskich miał opisać herb Ostrogskich jako wariant Ostrogski II. Pogoń litewska w IV polu miała być herbem żony hetmana Konstantego Ostrogskiego - Aleksandry Słuckiej z książąt litewskich[4].

Ostrogscy nazywali swój herb Baklay (łac. baca-perła i laius-biały) nazwa ta występuje w przywileju nobilitacji, wystawionej w Warszawie 12 kwietnia 1590 roku dla sekretarza księcia, Jana Wiśniewskiego. Prawdopodobnie Wiśniewski otrzymał herb w wariancie wymienianym przez Reja i Herburta.

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Herb przysługiwał kniaziom Ostrogskim i Zasławskim.

Tadeusz Gajl wymienia dodatkowo rodziny herbownych:

Neronowicz, Szpil, Szpilewski, Szpilowski.

Drogą adopcji herbowej do rodu tego dołączono nazwisko Wiśniewski. Zgodnie z Inwentarzem Metryki Koronnej (MK 133,k.510-512) nobilitację z herbem Ostrogskich otrzymał 12 kwietnia 1590 Jan Wiśniewski, magister sztuk wyzwolonych i dr filozofii, uczestnik walk pod Tarnopolem i Zbarażem, sekretarz Janusza Ostrogskiego[5]. Według Józefa Szymańskiego, Wiśniewski mógł otrzymać wariant herbu opisywany przez Reja i Herburta.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Józef Szymański: Herbarz rycerstwa polskiego z XVI wieku. Warszawa: DiG, 2001, s. 207. ISBN 83-7181-217-5.
  2. Juliusz Ostrowski red.: Księga herbowa rodów polskich. Cz.1. (Wizerunki herbów). Warszawa: Józef Sikorski, gł. skł. Księgarnia Antykwarska B. Bolcewicza, 1897-1906, s. 419.
  3. Juliusz Ostrowski red.: Księga herbowa rodów polskich. Cz.2. (Opisy herbów). Warszawa: Józef Sikorski, gł. skł. Księgarnia Antykwarska B. Bolcewicza, 1897-1906, s. 247.
  4. 4,0 4,1 Jan Nepomucen Bobrowicz: Kasper Niesiecki: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J.. T. 7. Lipsk: Nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertela, 1841, s. 175,176.
  5. Anna Wajs: Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. Warszawa: DiG, 2001, s. 127. ISBN 83-7181-173-X.