Otwarta treść

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Otwarta treść (ang. open content; także wolna dokumentacja - free documentation, open documentation) – dowolny rodzaj pracy twórczej licencjonowany i publikowany w sposób umożliwiający licencjobiorcy szeroki zakres swobody postępowania z przedmiotem licencji. Wskazać można również definicje, uznające open content za zbiór utworów rozpowszechnionych w sposób korzystniejszy niż ma to miejsce w ramach dozwolonego użytku[1].

Uzupełnienie definicji[edytuj | edytuj kod]

Aby utwór spełniał kryteria otwartej treści konieczne jest przekazanie licencjobiorcy szerokiego zakresu uprawnień, wśród których wskazać należy:

  • wolność wykorzystywania utworu i czerpania korzyści z jego używania
  • wolność poznawania utworu i stosowania nabytej w ten sposób wiedzy
  • wolność tworzenia i rozpowszechniania kopii informacji lub utworu, w całości lub we fragmentach
  • wolność wprowadzania zmian i poprawek, i rozpowszechniania utworów pochodnych[2].

Posługiwanie się pojęciem wolności, zamiast pojęcia uprawnienia uzasadnione jest historycznym związkiem ruchu Open Content z działaniami podejmowanymi przez Richarda Stallman'a i pojęciem Free software. Natomiast samo pojęcie Open Content zostało ukute przez analogię do otwartego oprogramowania (Open source).

Tak jak otwarte oprogramowanie jest często określane jako wolne oprogramowanie, tak otwarta treść jest też określana jako wolna dokumentacja. Stosowanie jednej lub drugiej nazwy może zależeć od skojarzenia z ideami ruchu Wolnego lub Otwartego Oprogramowania, często jednak stosowane są wymiennie. Posługiwanie się samym tylko określeniem wolna dokumentacja może być jednak mylące, bo o ile w przypadku licencji GFDL pierwotnym celem było tworzenie dokumentacji, podręczników, które mogą być rozwijane i aktualizowane przez kolejnych autorów, o tyle licencje Creative Commons, czy Free Art License odnosić się mogą już do twórczości artystycznej, muzyki, literatury, fotografii.

Otoczenie prawne, licencje[edytuj | edytuj kod]

Skuteczność przekazania utworu do zasobów otwartych treści zależy od właściwego wyboru umowy licencyjnej.

Podejście licencje otwarte do kwestii dysponowania prawami autorskimi jest dostrzegalne w klauzuli zastosowanej w przypadku Creative Commons, a sformułowanej jako: "pewne prawa zastrzeżone" (ang. some rights reserved), pozostającej w opozycji do typowej dla innego typu licencji klauzuli "wszelkie prawa zastrzeżone". Również samo nazewnictwo klauzuli Copyleft wskazuje odmienność od licencji Copyright.

Otwarta treść umożliwia autorom/twórcom skuteczne przekazanie szerokiego zakresu uprawnień do własnego utworu w sposób zgodny z prawem i prowadzący do minimalizowania ewentualnych negatywnych konsekwencji prawnych zarówno dla licencjodawcy, jak i licencjobiorców. Proces kształtowania odpowiednich umów licencyjnych, choćby z racji istnienia wielu wersji językowych oraz funkcjonowania w różnych porządkach prawnych, może mieć charakter permanentny, przez co typową dla nich cechą stało się ich numerowanie, (przypominające wersjonowanie stosowane przy tworzeniu oprogramowania) oraz zawierana w nich klauzula prowadząca do objęcia utworu zarówno wersją wybraną przez autora, jak i wersjami następnymi danej licencji.

Ze względu na specyficzne konsekwencje prawne udzielenia tzw. otwartej licencji (dostrzegalne w szczególności podczas analizy skutków jej udzielenia dla możliwości późniejszego odmiennego rozporządzania przedmiotem licencji przez licencjodawcę), w przypadku otwartej treści konieczne jest upowszechnianie świadomości prawnej i wiedzy o licencjach zarówno wśród potencjalnych licencjodawców, jak i pośród w większości wypadków anonimowych licencjobiorców.

W celu zapewnienia trwałości powiązania utworu z przekazanymi przez autora prawami dysponowania nim, również w odniesieniu do utworów zależnych, w licencjach stosowana jest szczególna klauzula Copyleft. W wyniku jej zastosowania również modyfikacje (opracowania) utworów pierwotnych, powstałe na podstawie i w granicach określonej wolnej licencji, mogą być rozpowszechniane wyłącznie przy użyciu takiej samej licencji, która była podstawą do wykonywania praw zależnych[3]. Klauzula Copyleft stanowi akceptowalne przez zwolenników otwartej treści ograniczenie swobodnego dysponowania dziełem i skutkuje tzw. wirusowym charakterem otwartych licencji, posługujących się tą klauzulą. Zastosowanie omawianej klauzuli stanowi realizację oczekiwania autorów, aby utwór powstały w istotnym zakresie dzięki otwartemu dostępowi do utworu pierwotnego, sam był udostępniony na zasadach identycznych, bądź podobnych, jak utwór pierwotny. Klauzula Copyleft nie stanowi jednak warunku sine qua non dla uznania danej licencji za otwartą, a utworu objętego licencją za stanowiący otwartą treść.

Otwarta treść a domena publiczna[edytuj | edytuj kod]

W celu pełnego zrozumienia pojęcia otwartej treści, należy wskazać również na problematykę domeny publicznej (PD - (ang.) Public Domain). Istotą otwartej twórczości wydaje się być to, że zapewnienie wolności koniecznych dla otwartego dostępu do utworu następuje w wyniku czynności prawnej autora. Jednak w przypadku polskiego prawa autorskiego przejście praw autorskich do domeny publicznej nie może być skutkiem czynności rozporządzającej, dokonanej przez autora lub jego następcę prawnego. Przejście to następuje jedynie po upływie czasu określonego w ustawie jako skutek ex lege.

Otwarta treść nie oznacza całkowitej swobody korzystania z utworu, gdyż autorzy zrzekają się tylko pewnych praw. Często wymagane jest na przykład podanie pierwotnych autorów lub obowiązuje zakaz "zamknięcia" dokumentacji. W związku z tymi warunkami wiele otwartych treści nie należy do domeny publicznej.

Informacje dodatkowe[edytuj | edytuj kod]

Przykładem działań promujących otwartą treść jest projekt Creative Commons, który zajął miejsce zakończonego 30 czerwca 2003 projektu o nazwie OpenContent[potrzebne źródło].

W 2006 rozpoczęto prace nad wspólną dla wielu projektów, spójną definicją wolnych treści. Ich efektem jest opublikowana w 2007 Definicja Wolnych Dóbr Kultury[4].

Przypisy

  1. Piotr Wasilewski: Open content. Zagadnienia prawne. Warszawa: Oficyna Wolters Kluwer Business, 2008.
  2. Za freedomdefined.org - Definiowanie Licencji Wolnej Kultury (pol.). [dostęp 2013-04-06].
  3. Piotr Wasilewski: Open content. Zagadnienia prawne. Warszawa: Oficyna Wolters Kluwer Business, 2008.
  4. Definicja Wolnych Dóbr Kultury

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]