Ozimek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ozimek
Neoklasycystyczny kościół ewangelicko-augsburski
Neoklasycystyczny kościół ewangelicko-augsburski
Herb
Herb Ozimka
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat opolski
Gmina Ozimek
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja opolska
Prawa miejskie 1962
Burmistrz Marek Korniak
Powierzchnia 3,25 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

9732
2994 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 77
Kod pocztowy 46-040
Tablice rejestracyjne OPO
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Ozimek
Ozimek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ozimek
Ozimek
Ziemia 50°40′49″N 18°12′36″E/50,680278 18,210000Na mapach: 50°40′49″N 18°12′36″E/50,680278 18,210000
TERC
(TERYT)
1609084
SIMC 0965849
Urząd miejski
ul. ks. Jana Dzierżona 4b
46-040 Ozimek
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP

Ozimek (niem. Malapane) – miasto w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w odległości ok. 21 km na wschód od Opola. Ozimek położony jest nad rzeką Małą Panwią (prawy dopływ Odry), na Równinie Opolskiej, na pograniczu Niziny i Wyżyny Śląskiej, na Górnym Śląsku, w odległości 10 km od kompleksu jezior turawskich. Rozciąga się pomiędzy drogą krajową nr 46 a linią kolejową nr 144[1].

Miejscowość jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Ozimek. W latach 1975–1998 należała administracyjnie do województwa opolskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Osada początkowo nosiła nazwę po rzece, czyli Mał(a)pądew, później Małpanew (stąd niemiecka nazwa Malapane) i Mała Panew. Słowo Ozimek to początkowo nazwisko właściciela młyna i z czasem zaczęto go używać do nazywania powstałego przy hucie osiedla przemysłowego. Notatka, która odnosi się już do nowej nazwy, pochodzi z 1784 r. i nosi nazwę Malapane, pol. Ozimek[2].

Z kolei niemiecki językoznawca Heinrich Adamy wywodził nazwę miejscowości od polskiej nazwy określającej pole zasiane na zimę nasionami roślin ozimych czyli tzw. "ozimka"[3]. Oziminy wysiewa się jesienią, a ich nasiona leżą pod śniegiem czekając na nadejście wiosny. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę miejscowości wymienia Oziemek podając jej znaczenie "Winter-Saatfeld" czyli w języku polskim "Pole zasiane na zimę"[3]. Nazwa wsi została później zgermanizowana na Malaplane[3] tracąc swoje pierwotne znaczenie.

Polską nazwę Ozimek w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[4]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wybór lokalizacji

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojny śląskie.

Po zakończeniu drugiej wojny śląskiej król pruski Fryderyk II Wielki zlecił odbudowę i ponowne zasiedlenie zniszczonego obszaru (Śląsk zamieszkiwało wówczas 150 tysięcy osób), jednak świadomy ponownego starcia o śląską ziemię rozpoczął remonty zdobytych śląskich twierdz oraz zabezpieczenie miejsc produkcji amunicji. Skupiono się na poszukiwaniu licznych miejsc do wzniesienia hut żelaza. Uwagę zwrócił m.in. młyn nad brzegiem rzeki Małapane, który został później wykupiony od gospodarza o nazwisku Ozimek, gdyż położony był w miejscu z dostępem do drewna, które było wymagane w procesie wytapiania żelaza[2]. Minister śląski von Müchow zlecił leśniczemu Rhedanz postawienie pieca hutniczego, który miał być wykorzystywany przy odlewie kul. 1 marca 1753 r. rozkaz ten został potwierdzony podpisem w Poczdamie, w kolejnym roku huta została uruchomiona, a w 1763 r. wytwarzała 2000 Mg (ton) szlifowanych kul armatnich, granatów i kartaczy.

Wraz z budową huty powstały kolonie robotnicze. Pierwsze domy zbudowano w pobliżu huty i zakwaterowano w nich urzędników oraz wyspecjalizowanych hutników[1]; pozostali pracownicy dochodzili z pobliskich miejscowości[5]. Do osady sprowadzono wyszkolonych protestanckich pracowników wraz z rodzinami z Saksonii, Brandenburgii oraz okolic Harzu[6]. W 1782 r. ukończono budowę kolonii Antoniów. Składała się ona z 20 domów dla 40 rodzin. Domy te były zlokalizowane wzdłuż drogi Ozimek – Jedlice. Druga kolonia, Lasy, powstała przy hucie. Była ona przeznaczona głównie dla węglarzy, których obowiązkiem było dostarczanie określonej ilości węgla drzewnego do huty. W 1829 r. kolonia ta została włączona do Ozimka[1].

Początki osadnictwa

Początkowo Ozimek był osiedlem hutniczym, otoczonym przez obszary leśne. Walenty Roździeński, świadek formowania się nazewnictwa górnośląskiego w XVI i XVII wieku, wspomina w swoim poemacie Officina ferraria, abo huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego z 1612 r. o dawnej hucie, która nosiła taką samą nazwę jak rzeka:

Z tejże ziemi Myszyńskiej na Małpadwi rzece,
która wziąwszy od granic polskich w Odrę ciecze,
te kuźnice Małpadwią z przodku nazywane,
od Małopadwie, iż ją zbudowano przy niej,
zaczym tych czasów te wszystkie kuźnice
Małpadewskimi zowią, co są na tej rzece.

— Walenty Roździeński

Współczesność

Przez miasto i gminę przebiega jedna z pierwszych na Śląsku linii kolejowych, prowadząca z Lublińca do Opola. W 1954 r. Ozimek uzyskał prawa osiedla, a w 1962 r. prawa miejskie. 11 lipca 1992 r. podpisano akt partnerstwa z miastem Heinsberg w Niemczech[1].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

inne zabytki

  • zespół starych domów mieszkalnych[1].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1864 r. parafia w Ozimku liczyła 886 osób[1].

W 1965 r. Ozimek był zamieszkany przez 3800 osób[5]. W 1993 r. Ozimek był zamieszkany przez 10 837 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 3334,46 osoby/km²[1]. Według danych z 31 grudnia 2008 r. miasto zamieszkiwały 9732 osoby (gęstość zaludnienia: 2994,46 osoby/km²)[8].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Huta Małapanew.

Największym zakładem przemysłowym w Ozimku jest Huta Małapanew Sp. z o.o. Do większych przedsiębiorstw zaliczają się także: Enma Sp. z o.o. (wytwarzanie i przesyłanie energii termicznej, usługi w zakresie ciepłownictwa, ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji), PPUH Prempol Sp. z o.o. (obróbka skrawaniem, małe i średnie konstrukcje stalowe, remonty urządzeń) oraz Canskór Sp. z o.o. (produkcja i eksport odzieży skórzanej)[1].

Oświata, kultura i sport[edytuj | edytuj kod]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W Ozimku działają: trzy przedszkola publiczne (nr 1, nr 2 i nr 4), 2 publiczne szkoły podstawowe (nr 1 i nr 2), Zespół Szkół (Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 i Publiczne Gimnazjum nr 1) oraz prowadzony przez starostwo powiatowe w Opolu Zespół Szkół Hutniczo-Mechanicznych przy Hucie Małapanew (oddziały gimnazjalne, zasadnicza szkoła zawodowa, technikum mechaniczne oraz licea: ogólnokształcące, ogólnokształcące dla dorosłych i uzupełniające).

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Ozimku działają: Dom Kultury (dawniej Zakładowy Dom Kultury Huty Małapanew) oraz Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna z filiami w Dylakach, Grodźcu, Krasiejowie, Krzyżowej Dolinie i Szczedrzyku.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Ozimku znajdują się m.in.: stadion sportowy (adres: ul. Janusza Korczaka 12a; boisko miejskie o wymiarach: 100 m na 78 m, korty tenisowe; pojemność: 5000 miejsc), OSiR Huty Małapanew SA (adres: ul. Juliusza Słowackiego 1a; sala sportowa, 2-torowa kręgielnia, siłownia, sala do tenisa stołowego, sauna, baza noclegowa) oraz kompleks boisk sportowych Orlik 2012 (adres: ul. Adama Mickiewicza).

Działające w miejscowości kluby:

  • Piłka nożna – KS Małapanew Ozimek (zał. 1946 r.)
  • Piłka ręczna – M-GTS Siódemka Ozimek (zał. 1951 r.) i UKS Jaszczury Ozimek (zał. 2002 r.)
  • Koszykówka – PGKiM Ozimek/Grodziec (zał. 2003 r.)
  • Kolarstwo – KTK Amator Ozimek (zał. 1977 r.)
  • Strzelectwo – LOK Odlewnik Opole
  • Skat – Torpeda Ozimek

Z gminy Ozimek pochodzi dwóch piłkarzy: Waldemar Sobota oraz Paweł Olkowski.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Androna Senska: Ozimek. Oficjalny informator miejski. kolegium redakcyjne. Bydgoszcz: Wydawnictwo „Journal” Sp. z o.o., 1993. (pol.)
  2. 2,0 2,1 Czesław Lachur: Opolszczyzna znana i nieznana: obrazki krajoznawczo-historyczne. Kępa: Wydawnictwo Nowik, 2009, s. 197, 202, 205. ISBN 978-83-89848-66-6. (pol.)
  3. 3,0 3,1 3,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 81.
  4. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  5. 5,0 5,1 Poznajemy wsie. Wsie powiatu opolskiego. W: Józef Madeja: Powiat opolski. Szkice monograficzne. Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1969, s. 423–424. (pol.)
  6. Ernst Keil: Derschau – ein Kolonistendorf im Landkres Oppeln, Oberschlesien. s. 19. (niem.)
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 5.1.2013]. s. 98.
  8. Oficjalna witryna Gminy i Miasta Ozimek (woj. opolskie) :: Informacje ogólne (pol.). 2009-03-17. [dostęp 2012-01-22].
  9. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ozimek. Oficjalny informator miejski; Wydawnictwo „Journal” Sp. z o.o., Bydgoszcz 1993