Ozon troposferyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ozon troposferyczny (smog fotochemiczny, ozon przypowierzchniowy, ozon przygruntowy) – ozon znajdujący się w troposferze, zwany również "złym ozonem", ponieważ w bezpośrednim kontakcie jest on toksyczny dla organizmów żywych. W XIX wieku średnie stężenie ozonu w troposferze (tzw. wartość tła) wynosiło około 10 ppb. Aktualnie jest ono 2,5-krotnie wyższe i wynosi około 25 ppb. W Europie to stężenie jest jeszcze wyższe i przy powierzchni ziemi szacuje się na około 30–35 ppb, natomiast w wolnej troposferze (powyżej warstwy granicznej) stężenie to jest jeszcze wyższe i osiąga 40–50 ppb w zimie i 50–70 ppb latem.

Ozon jest zanieczyszczeniem wtórnym, co oznacza, że powstaje w troposferze wskutek przemian chemicznych innych związków (zanieczyszczeń pierwotnych), a nie wskutek emisji wynikającej z działalności antropogenicznej. Prekursorami powstawania ozonu w troposferze są tlenki azotu (NOx), niemetanowe lotne związki organiczne (NMLZO), a także tlenek węgla i metan. Ozon powstaje w wyniku przemian fotochemicznych utleniania (pod wpływem ultrafioletowego promieniowania słonecznego) tlenków azotu w obecności CO, CH4 i NMLZO.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Głównymi źródłami emisji zanieczyszczeń, które biorą udział w procesach tworzenia ozonu są:

  • sektor energetyki i transportu (NOx);
  • sektor transportu i przemysł (NMLZO);
  • sektor transportu i komunalno-bytowy (CO);
  • przemysł wydobywczy i dystrybucji paliw, rolnictwo (przede wszystkim uprawa ryżu i hodowla zwierząt) oraz wysypiska śmieci (CH4);
  • roślinność, a szczególnie lasy, które emitują znaczne ilości NMLZO (porównywalne z emisją sektora transportu);
  • emisja ta wzrasta wraz ze wzrostem temperatury.

Wpływ na zdrowie[edytuj | edytuj kod]

Ozon może powodować następujące objawy zdrowotne: kaszel, podrażnienie oczu, nasilenie astmy, zapalenie płuc, zmniejszenie wydajności płuc, uszkodzenie struktury płuc, wzrost wrażliwości na infekcje.

Najbardziej narażone na ozon są:

  • Dzieci. Wdychają one ok. 50% więcej powietrza na kilogram masy ciała niż osoba dorosła. Układ oddechowy u dzieci jest niedojrzały morfologicznie i czynnościowo, a odporność jest słabsza. Przez to dzieci są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenia powietrza niż dorośli. Najwyższe stężenia ozonu występują latem, kiedy to dzieci spędzają większość czasu na dworze, głównie aktywnie fizycznie, przez co wdychają jeszcze więcej powietrza, a wraz z nim ozonu.
  • Osoby chore na astmę. Mają przez to problemy z oddychaniem, które nasilają się jeszcze przez wdychanie ozonu.
  • Osoby spędzające dużo czasu na dworze, czyli pracujące na zewnątrz budynków (np. budowlańcy) oraz uprawiające różne sporty (np. jogging). Osoby te narażone są na dłuższą ekspozycje i równocześnie intensywniejsze wdychanie powietrza.

W aglomeracjach miejskich ryzyko zdrowotne pojawia się po 1–2 godzinach ekspozycji na ozon (szczególnie osoby ćwiczące). Pierwszym efektem działania ozonu jest ograniczona ilość wchłanianego tlenu, przez co oddech staje się szybszy i płytszy, oraz pojawia się problem z głębokim oddychaniem[1].

Przypisy

  1. (Katarzyna Juda-Rezler, 2006)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Durecki T. "Wpływ warunków meteorologicznych na dobowy i roczny rytm zanieczyszczenia powietrza w Łodzi w latach 2004-2010" Uniwersytet Łódzki