Ozorka zielona
| Ozorka zielona | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | jednoliścienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | szparagowce |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | storczykowate |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Podrodzina | storczykowe |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | ozorka |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | ozorka zielona |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Coeloglossum viride (L.) Hartman | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
||||||||||||||||||||||||||||||||
Ozorka zielona (Coeloglossum viride, właśc. Dactylorhiza viridis (L.) R.M. Bateman, A.M. Pridgeon & M.W. Chase) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). W klasyfikacjach systematycznych XX wieku zaliczany do monotypowego rodzaju ozorka (Coeloglossum Hartm.). W wyniku odkrycia ścisłego pokrewieństwa z roślinami rodzaju kukułka (Dactylorhiza) gatunek przeniesiony został przez taksonomów do tego rodzaju jako Dactylorhiza viridis[2]. Tu zachowana została tradycyjna nomenklatura ze względu na stosowanie takiego rozwiązania w polskojęzycznych wykazach taksonomicznych[3]. Występuje w Azji, Ameryce Północnej i w Europie. W Polsce jest rzadki i w ostatnich latach maleje jego liczebność. Częściej spotykany jest w Sudetach i Karpatach, niż na niżu.
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Łodyga
- Wzniesiona, o wysokości 6–25 cm, z zaledwie 3–5 liśćmi.
- Liście
- Podłużnie lancetowate lub jajowate.
- Kwiaty
- Tworzą luźne grono o długości 2–9 cm na szczycie łodygi. Kwiaty są zielone, niekiedy podbarwione na czerwono. Wyrastają w kątach lancetowatych przysadek. Warżka o długości 6–10 mm, podłużna, 3-zębna z bardzo krótką ostrogą (2 mm), przylegającą do warżki i zwróconą do przodu. Płatki okwiatu są hełmiaste.
- Bulwa
- Przeważnie palczasto 2-dzielna.
- Owoc
- Beczułkowata torebka o długości ok. 10 mm.
[edytuj] Systematyka i zmienność
- Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
Gatunek (niezależnie od ujęcia w odniesieniu do rodzajów) należy do plemienia Orchidinae w obrębie podrodziny storczykowych (Orchideae) z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Storczykowate są kladem bazalnym w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych[1][4].
Pod względem filogenetycznym gatunek jest zagnieżdżony w obrębie grupy koronnej obejmującej przedstawicieli rodzaju kukułka (Dactylorhiza). Jest siostrzany dla większości kukułek, podczas gdy niektóre (np. kukułka krwista (Dactylorhiza incarnata) tworzą starsze linie rozwojowe[2]. W aktualizowanych bazach taksonomicznych opisywany jest zatem już pod nazwą Dactylorhiza viridis (L.) R.M. Bateman, A.M. Pridgeon & M.W. Chase, Lindleyana 12: 129 (1997)[5][6].
- W górach występuje odmiana var. vaillantii charakteryzująca się dużymi przysadkami (do 3 razy dłuższymi od kwiatów).
- Tworzy mieszańce z gółką długoostrogową i kukułką plamistą[7].
[edytuj] Biologia i ekologia
- Rozwój
- Bylina. Kwitnie od maja do lipca.
- Siedlisko
- Występuje na wilgotnych łąkach, halach górskich, w zaroślach. Geofit. W Tatrach występuje od regla dolnegoo po piętro halne.
- Fitosocjologia
- Gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Nardetalia[8].
- Genetyka
- Liczba chromosomów 2n=40[7].
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski umieszczona w grupie gatunków zagrożonych wyginięciem (kategoria zagrożenia V)[9], zaś według Światowej Unii Ochrony Przyrody w grupie VU. Głównymi czynnikami zagrożenia są: nadmierne nawożenie i intensywny wypas łąk, zalesianie oraz samorzutne ich zarastanie. Liczne jej stanowiska są dobrze chronione w parkach narodowych: Gorczańskim, Pienińskim i Tatrzańskim.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-03].
- ↑ 2,0 2,1 Bateman, Richard M.; Hollingsworth, Peter M.; Preston, Jillian; Yi-Bo, Luo; Prodgeon, Alec M. & Chase, Mark W.. Molecular phylogenetics and evolution of Orchidinae and selected Habenariinae (Orchidaceae). „Bot. J. Linn. Soc.”. 142(1), s. 1–40, 2003. doi:10.1046/j.1095-8339.2003.00157.x.
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Florida Museum of Natural History: Orchid Tree: a phylogeny of epiphytes (mostly) on the tree of life (ang.). [dostęp 2010-08-03].
- ↑ World Checklist of Selected Plant Families (ang.). Kew Gardens. [dostęp 2010-08-05].
- ↑ Taxon: Coeloglossum viride (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-05].
- ↑ 7,0 7,1 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
[edytuj] Bibliografia
- Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
