Półwysep Antarktyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa Półwyspu Antarktycznego
Kanał Lemaire'a na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Antarktycznego

Półwysep Antarktyczny (ang. Antarctic Peninsula, hiszp. Península Antártica) – półwysep Antarktydy, położony w jej zachodniej części, na południe od Ameryki Południowej. Jest to najbardziej na północ wysunięta część Antarktydy (przylądek Prime Head) i jedyna jej część, która wychodzi poza koło podbiegunowe południowe. Półwysep oblewają wody Oceanu Południowego, od wschodu - Morza Weddella, a od zachodu - Morza Bellingshausena. Jego długość wynosi 1300 km.

Na skałach występują mchy, porosty oraz 3 gatunki roślin zielnych. Latem u wybrzeży pojawiają się lamparty morskie. W 1974 roku na półwyspie działało 18 stacji badawczych[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Półwysep Antarktyczny to górzysty obszar z najwyższymi szczytami przekraczającymi 4000 m n.p.m., m.in. Góra Jacksona (4191 m n.p.m.)[1]. Pod względem geologicznym jest on uznawany za kontynuację łańcucha górskiego Andów (Chile i Argentyna wysuwają to jako argument dla swoich roszczeń terytorialnych). Do jego wschodniego wybrzeża i części zachodniego przylegają lodowce szelfowe, z których największy jest Lodowiec Szelfowy Larsena. Wzdłuż wybrzeża znajduje się wiele wysp, po zachodniej stronie półwyspu układają się one mniej więcej równolegle do niego, tworząc archipelagi takie jak Szetlandy Południowe czy Archipelag Palmera, oddzielone od Półwyspu głębokimi cieśninami. Ze względu na położenie panuje na nim łagodniejszy klimat niż w pozostałych częściach kontynentu. Z tego powodu na Półwyspie Antarktycznym i pobliskich wyspach, znajduje się wiele stacji naukowo-badawczych.

Półwysep Antarktyczny ma kształt wydłużonej litery S, tworzą go dwie części o odmiennym ukształtowaniu. Północna część to Ziemia Grahama, rozciąga się ona od linii łączącej przylądki: Cape Jeremy i Cape Agassiz, do końca Półwyspu. Jest ona górzysta i wąska (generalnie poniżej 100 km szerokości), od wschodu przylega do niej duży Lodowiec Szelfowy Larsena, od zachodu cieśniny dzielą ją od licznych wysp. Nasada Półwyspu i jego południowa część to wyżynna Ziemia Palmera. Półwysep Antarktyczny ma tam szerokość powyżej 200 km; jej zachodnią część tworzy zlodowacony płaskowyż, podczas gdy łańcuch górski ciągnie się wzdłuż wschodniego wybrzeża. Od zachodu przylega do niej duża Wyspa Aleksandra, oddzielona zamarzniętą Cieśniną Jerzego VI. Zachodnie wybrzeża Ziemi Palmera nie są tak rozczłonkowane jak w innych częściach Półwyspu.

Historia i kwestie polityczne[edytuj | edytuj kod]

Półwysep został odkryty w latach 20. XIX wieku. Jego nazwa została przyjęta w 1964 przez amerykańską i brytyjską komisję ds. nazw geograficznych Antarktyki. Wcześniej Brytyjczycy używali nazwy Ziemia Grahama (Graham Land), a Amerykanie - Półwysep Palmera (Palmer Peninsula). Obecnie powszechnie przyjęta jest nazwa Półwysep Antarktyczny, a dwa starsze terminy odnoszą się do jego części. Chilijczycy, którzy roszczą sobie prawa do tego obszaru używają nazwy Ziemia O'Higginsa (Tierra de O'Higgins), na cześć chilijskiego bohatera narodowego Bernardo O'Higginsa. Natomiast Argentyńczycy, którzy uznają ten obszar za część tzw. Antarktydy Argentyńskiej używają najczęściej obecnej nazwy, zamiennie z nazwą Ziemia San Martína (Tierra de San Martín), na cześć José de San Martína. Półwysep jest również uznawany przez Brytyjczyków za część Brytyjskiego Terytorium Antarktycznego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Encyklopedia Powszechna PWN. T. 1. A-F. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 102.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]