Płetwal błękitny
| Płetwal błękitny | |
| Balaenoptera musculus[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
_crop.jpg) |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Infragromada | łożyskowce |
| Rząd | walenie |
| Podrząd | fiszbinowce |
| Rodzina | fałdowce |
| Rodzaj | Balaenoptera |
| Gatunek | płetwal błękitny |
| Synonimy | |
| Podgatunki | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Płetwal błękitny (Balaenoptera musculus) – gatunek walenia z rodziny fałdowców. Największe znane zwierzę w historii Ziemi[4]. Długość ciała tego ssaka dochodzi do 33 metrów, a waga do 190 ton[5]. Zaliczany do rodziny fałdowców, podrzędu fiszbinowców, rzędu waleni. Płetwal błękitny ma dwa otwory nosowe, małą płetwę grzbietową w tylnej części ciała i dużą płetwę ogonową z wyraźnym wcięciem pośrodku.
Dawniej w oceanach żyło wiele osobników tego gatunku. Masowe polowania na wieloryby w XX stuleciu sprawiły, że populacja płetwali błękitnych zmniejszyła się wielokrotnie.
Jedynym naturalnym wrogiem płetwala jest orka.
- Długość: do 33 m (rekordowy osobnik, wyrzucony na brzeg Grytviken w 1912 roku, miał 33,58 m)[6]
- Masa ciała: do 200 ton.
- Ubarwienie: błękitnoszare, skóra może być cętkowana.
- Pożywienie: ryby, mięczaki, skorupiaki, zooplankton.
- Dojrzałość płciowa: po przekroczeniu długości 20 metrów.
- Rozród: ciąża trwa około 11 miesięcy, noworodek ma ok. 7 m długości i waży 2 700 kg i przybiera na wadze przez pierwsze 9 miesięcy swego życia z prędkością 4 kg na godzinę.
- Prędkość: do 28 km/h.
- Długość życia: 80 lat.
- Występowanie: wody wszystkich oceanów, głównie pelagial, u wybrzeży widywany sporadycznie; odbywa wędrówki sezonowe, w okresie letnim przemieszcza się w ślad za topniejącym lodem.
Spis treści |
Podgatunki [edytuj]
Wyróżnia się cztery podgatunki płetwala błękitnego[2]:
- B. musculus brevicauda – status DD (niedostateczne dane)[7]
- B. musculus indica
- B. musculus intermedia – status CR (krytycznie zagrożony)[8]
- B. musculus musculus
Pożywienie [edytuj]
Zwierzę to żywi się planktonem, głównie krylem, którego dziennie połyka 4 tony. Pożywienie najczęściej chwyta nurkując. Największe ilości planktonu występują w wodach podbiegunowych. Pływając w pobliżu Oceanu Arktycznego odżywia się trzema gatunkami raków. Nie gardzi też rybami. W okresie godowym, który przypada zimą, płetwale wędrują na wody tropikalne, gdzie z powodu braku żywności zmuszone są do "postu".
Rozród i młode [edytuj]
Samica płetwala błękitnego rodzi raz na 2-3 lata. Ciąża trwa 340-366 dni, w miocie przychodzi na świat jedno młode. Okres godowy przypada na okres zimowy. Noworodek rodzi się w strefie równikowej, gdyż ma za słabo wykształconą warstwę tłuszczową, by przeżyć w wodach Arktyki lub Antarktydy. Mierzy on 7 m długości i waży od 2,5 do 3 ton. Młody osobnik żywi się mlekiem matki, wypija go ponad 600 litrów dziennie. Laktacja trwa 7 miesięcy. Potem fiszbiny są na tyle rozwinięte, że młode może samo chwytać pokarm. Samice w tym czasie tracą 25% masy ciała.
Ochrona [edytuj]
Z powodu swoich rozmiarów płetwal błękitny był głównym celem wielorybników. Cenny był szczególnie tłuszcz - tran oraz fiszbiny z których robiono gorsety. Do połowy XX wieku łącznie zabito około 300 000 tych wielorybów. W 1966 r objęto je ścisłą ochroną. W tym czasie gatunek był już niemal całkowicie wytępiony. Obecnie jednak liczba płetwali błękitnych powoli wzrasta.
Odgłosy płetwali błękitnych [edytuj]
Płetwal błękitny jest nie tylko największym, ale też najgłośniejszym zwierzęciem na Ziemi[potrzebne źródło]. Potrafi wydawać dźwięki o natężeniu 190 decybeli, słyszalne dla innych płetwali z odległości ponad 800 km[potrzebne źródło]. Oprócz echolokacji w zakresie ultradźwięków, płetwale wytwarzaja też dźwięki w celu porozumiewania się między sobą, szczególnie w okresie godowym.
W ogólności, odgłosy wydawane przez walenie obejmują bardzo szeroki zakres długości fal, odpowiadający częstotliwościom od kilkunastu Hz do ultradźwięków. Na tym tle, śpiewy płetwali błękitnych odznaczają się szczególnie niskimi częstotliwościami. Co więcej, z roku na rok zakres częstotliwości komunikacyjnych płetwali błękitnych ulega systematycznemu spadkowi (średnio o 31% w czasie od roku 1960 do 2009), prawdopodobnie w związku ze wzrostem obecnego w obszarze wyższych częstotliwości hałasu emitowanego przez statki[9].
Część śpiewu komunikujących się ze sobą płetwali błękitnych utrzymywana jest z bardzo dużą dokładnością na stałej częstotliwości tonu podstawowego - osobniki synchronizują między sobą emitowane częstotliwości tych tonów, utrzymując ich stałość na poziomie 0.5%. Dla porównania, interwał sekundy małej (np. między dźwiękami c i cis) wynosi ok. 6%[10]. Zasugerowano[10], iż dzięki tej synchronizacji słyszące się wzajemnie osobniki mogą określić względem siebie swoją wzajemną prędkość (na podstawie efektu Dopplera).
 |
|
Ciekawostki [edytuj]
- Język dorosłego płetwala błękitnego waży 2700 kg, a szeroko rozwarte usta mogą pomieścić do 90 ton pożywienia, ale ze względu na wąski przełyk nie jest w stanie połykać dużych przedmiotów.
- Serce płetwala waży 600 kg, zaś średnica aorty dochodzi do 23 cm.
- Penis płetwala błękitnego osiąga w stanie erekcji największą wśród obecnie żyjących stworzeń długość ok. 2,4 metra[11]; trudność pomiaru wiąże się jednak z faktem, iż pełna erekcja następuje jedynie w trakcie kopulacji.
- Warstwa tłuszczowa płetwala ma 0,5 m grubości.
- Samice zwykle są większe od samców.
- Płetwal błękitny nurkuje na głębokość około 500 m i pozostaje tam nawet do 2 godzin.
- Tak jak inne ssaki morskie, wieloryby pochodzą od ssaków naziemnych (Mesonychia).
- Płetwal błękitny posiada ok. 320 fiszbinów,mierzących 100 cm długości i 55 cm szerokości.
- Samice rodzą młode raz na 3 lata.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Balaenoptera musculus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ 2,0 2,1 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Balaenoptera musculus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 grudnia 2009]
- ↑ Balaenoptera musculus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Olga Woźniak: Wywiad z profesorem Jerzym Trammerem.
- ↑ praca zbiorowa: Tablice biologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003. ISBN 83-7350-029-4.
- ↑ Whaling (History). [dostęp 23 marca 2012].
- ↑ Balaenoptera musculus ssp. brevicauda. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.) [dostęp 29 grudnia 2009]
- ↑ Balaenoptera musculus ssp. intermedia. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.) [dostęp 29 grudnia 2009]
- ↑ Mark A. McDonald, John A. Hildebrand, Sarah Mesnick. Worldwide decline in tonal frequencies of blue whale songs. „Endangered Species Research”. 9 (13–21), 2009. doi:10.3354/esr00217.
- ↑ 10,0 10,1 Michael D. Hoffman, Newell Garfield, and Roger W. Bland. Frequency synchronization of blue whale calls near Pioneer Seamount. „J. Acoust. Soc. Am.”. 128 (490), 2010. doi:10.1121/1.3446099.
- ↑ Seksualne rekordy zwierząt. [dostęp styczeń 2010].
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
