Płonna (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi w województwie podkarpackim. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Płonna.
Płonna
Odnowiona w 2009 dzwonnica cerkiewna
Odnowiona w 2009 dzwonnica cerkiewna
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Bukowsko
Liczba ludności (2006) 20
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-542
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0346632
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Płonna
Płonna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Płonna
Płonna
Ziemia 49°26′02″N 22°06′08″E/49,433889 22,102222Na mapach: 49°26′02″N 22°06′08″E/49,433889 22,102222
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
rok 1933
dzwonnica parawanowa
ruiny dworu obronnego w Płonnej

Płonnaosada w gminie Bukowsko, powiecie sanockim, województwie podkarpackim. Leży w dolnej części stoku, opadającego od masywu Rzepedki łagodnie ku północy, do doliny potoku Płonka. Położona jest przy drodze 889 z Sieniawy, przez Bukowsko do Szczawnego. Droga ta łączy się drogą 892 prowadzącą do przejścia granicznego przez Radoszyce na Słowację.

Historia[edytuj | edytuj kod]

in Plone 1433, de Plona 1437, villa Plona 1451, Plonna 1508, Płonna 1699. Nazwa ma pochodzenie słowiańskie oznaczające gołe, górskie pastwisko, ziemię nieurodzajną płonną, połonny, połoniny.

Od 1340 do 1772 Ziemia sanocka, Województwo ruskie. W okresie zaborów: od 1772 do 1852 cyrkuł leski następnie sanocki. Od 1867 pow. sanocki, pow. podatkowy i gmina Bukowsko w Prowincji Galicja.

Płonna była lokowana na stoku Bukowicy najpierw na prawie niemieckim w roku 1439 a następnie prawie wołoskim. Od 1488 r. posiadała już drewnianą cerkiew. Od 1539 własność Mikołaja Herburta Odnowskiego. W XVI wieku dobra Tarnawskich, w XVII w. Stanisławskich a następnie Cieszanowskich.

Wiek XVII nie była dla wsi łaskawy. Jak pisze Władysław Łoziński w książce „Prawem i lewem”:

Quote-alpha.png
Wielką trwogę rzucił w roku 1604 na ziemię sanocką niesłychanie zuchwały napad opryszków podgórskich, tzw. beskidników na Płonnę, majętność kasztelana sanockiego Baltazara Stanisławskiego, którego dwór do szczętu splądrowano. Głośny ten swego czasu wypadek spowodował osobny uniwersał królewski, wzywający starostę i szlachtę całej ziemi przemyskiej do zbrojnej wyprawy przeciw złoczyńcom.

Popularny w okolicy przekaz mówi, że z kolei dwadzieścia lat później Płonną dotknął tragiczny w skutkach najazd tatarski. W jego trakcie większość mieszkańców wsi wraz z popem miała ponieść męczeńską śmierć w podpalonej przez Tatarów drewnianej cerkwi.

Od końca XVIII w. do 1913 r. właścicielami Płonnej byli Truskolascy. W 1905 Helena i Włodzimierz Truskolascy posiadali we wsi obszar 449,6 ha[1]. Gen. Gustaw Truskolaski był dowódcą 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku. W 1913 r. majątek Płonna wraz z dworem zakupił greckokatolicki ksiądz Emilian Konstantynowicz z Sanoka. W 1933 r. przeszedł on w ręce jego syna Włodzimierza - działacza ukraińskiego i adwokata w Bukowsku.

W roku 1900 wieś liczyła 935 mieszkańców, całkowita pow. wsi wynosiła 1429 ha oraz 164 domy [2]. Do 1914 starostwo powiatowe w Sanoku, powiat sądowy w Bukowsku. Od 1917-1939 własność Konstantynowiczów. Od listopada 1918 do stycznia 1919 Republika Komańczańska.

We wrześniu 1944 podczas operacji dukielsko-preszowskiej we wsi stacjonowała niemiecka 96 Dywizja Piechoty Wehrmachtu (XXIV. Korpus Pancerny) broniąca pozycji przed nacierającym od wschodu radzieckim 67 Korpusem piechoty oraz 167 i 129 Korpusem strzelców (107 Dywizji Piechoty). 15 września wieś została zajęta przez wojska radzieckie[3].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Do 1947 parafia greckokatolicka w Płonnej pod wezwaniem Najświętszej Marii Dziewicy (1823), należała do diecezji przemyskiej, dekanat leski obejmowała swoim zasięgiem dwa drewniane kościoły w Wysoczanach i Kożusznem oraz wsie Kamienne i oraz część Woli Piotrowej.

Wyznawcy kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii w Parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Bukowsku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • metryki greckokatolickie z lat 1784-1935

Mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Nazwiska mieszkańców od 1772 do końca XIX w.: Ananiewicz, Balbirer, Barycki, Bazar, Birosz, Caliński, Cypcarz, Demczuk, Dydżyk, Dojnicki, Dziarna, Demczyszyn, Fecio, Hakan, Hałasa, Harkas, Hojsan, Holik, Hrycko, Kaczmarek, Kawanka, Kluczka, Klucznik, Klim, Kremkow, Kuziemko, Kremka, Kriak, Łożyk, Łukasik, Macedoński, Marcynyszyn, Markasa, Maślany, Michajłów, Miko, Michałów, Miśków, Mielnik, Michajło, Mysyk, Mycio, Osiow, Ostafi, Osiński, Patała, Pawłyszyn, Prętki, Priadka, Rawan, Roczniak, Sekełyk, Ślanka, Stapko, Staroszak, Stecko, Suchyna, Szczerba, Szejta, Szeremeta, Szyjka, Tachman, Tkaczyk, Turko, Warcholak, Wiech, Worotyła, Zachar, Basik, Warawasz, Warchoł, Wasienko Wojciak Worotyło Hałas Hałuszczak Harbusz Holik Hrywa Hryc Dzubik Dziama Dydzyk Dobosz Duda Klim Kluczka Kogut Koruc Kocur Krot Krupa Kriak Kuziemko Kulik Kurenko Kuten Ławriw Mielnik Mitrdak Michalcio Misio Ostasz Pawliszyn Popowicz Proc Prjałko Rydosz Ryszko Sawka Siwy Słubko Starenki Staroszyn Stec Suchyna Taborowski Turko Fal Fedorko Chyr Chlibik Choma Homa Chudy Cap Czerepkanik Czerniecki Czarny Szeremeta Szyjka Szczerba Jurynko Janko Szkrawan, Kuten, Mycio, Hojsan, Antoszko, Finczak, Warcholak, Szczerba ,Łozyk, Sekełyk Priadka, Słabka, Huduw, Fedirko, Kawanka, Dorosz, Mycio, Pyłat, Majkowycz, Mycio, Hałasa, Procak , Ridusz, Kriak, Bazar, Chlib, Harkas, Kurinka, Ławer, Ksiondz, Majkowycz, Prociuwa, Husar, Kriak, Ananewycz, Zbałyk, Hałasa, Stecko, Ananewycz Chlib, Lewczak, Sekełyk , Staroszak Połcia, Sławka, Pawluk, Krawczyk, Melnyk, Kuten, Mycio, Stecko, Kohut, Mordakiw

cmentarz unicki w Płonnej

Architektura[edytuj | edytuj kod]

W roku 1881 wieś miała 143 domy, tworzące ulicę nad potokiem płynącym spod Rzepedki. w 1939 r. liczba domów wynosiła 174, a zabudowa sięgała na północ aż poza dolinę potoku Horyłka (dziś na mapach: Goryłka)[4], w kierunku wsi Kamienne.

W centrum wsi, po południowej stronie drogi nr 889 miejsce po dawnym folwarku. Zachowały się resztki murów dworu Tarnawskich z XVI[4] lub XVII wieku oraz ślady systemu obronnego - wału i fosy. Dzieła zniszczenia tego obiektu dokonały oddziały UPA w roku 1946. Również po południowej stronie drogi nr 889, nieco dalej na wschód, znajdują się ruiny murowanej cerkwi greckokatolickiej pw. Opieki Najświętszej Marii Panny z 1790 r. (po wysiedleniu miejscowej ludności po 1947 r. świątynię przebudowano na budynek gospodarczy). Obok zachowana do dziś parawanowa dzwonnica również z końca XVIII w.[4], ostatnio (2009 r.) odnowiona. Po północnej stronie drogi, jeszcze nieco dalej w stronę Szczawnego, duży cmentarz greckokatolicki.

Przebiega tędy szlak śladami dobrego wojaka Szwejka.

Cmentarz[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi znajduje się cmentarz greckokatolicki ulokowany na wzgórzu przy drodze w stronę Wysaczan, na którym pochowani sa dawni mieszkańcy tej wsi: Ananiewicz, Bazar, Baryckij, Basik, Birosz, Warcholak, Wiech, Wołoszynskyj, Worotyła, Hałasa, Hałuszak, Harkas, Hojsan, Holik, Hreba, Hrycko, Husar, Dwir, Demczyszyn, Demczur, Dziarna, Dydzik, Dojninskyj, Dorosz, Duet, Zachar, Iwonka, Kabal, Kawanka, Kaczmarek, Kuritocha, Klim, Kliuczka, Kohot, Konstantynowycz, Kocan, Kiryk, Krawczik, Kremka, Kremco, Kril, Kriak, Ksondz, Kuzienko, Kulik, Kurinka, Kuten, Lawer, Lewićkyj, Lewczak, Lenio, Łozik, Łukasik, Lolo, Majkowycz, Maksimik, Markasa, Marcynyszyn, Macedońśkyj, Maszlinyj, Mielnik, Miłyj, Michajliw, Michalcio, Micio, Misik, Miko, Muzik, Nestor, Osw, Osinśkyj, Ostap, Pawliszyn, Patała, Piłat, Pisik, Procak, Priadka, Rejent, Roczniak, Sekiełyk, Słapka, Slianka, Sokolik, Staroszak, Szpynda, Stećko, Stecak, Suchyna, Tachman, Tkaczyk, Turko, Fedorko, Fecko, Finczak, Chyr, Chlib, Chryń, Chszonsz, Calinśkyj, Capcar, Szejta, Szeremeta. Ostatni raz pochówek na tym cmentarzu odbył się w roku 1946.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • inne miejscowości o nazwie Płonna

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  2. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Tom XII. Galizien. 10 grudnia 1900. Wien 1907.
  3. ВОВ-60 - Сводки
  4. 4,0 4,1 4,2 Krukar Wojciech, Kryciński Stanisław, Luboński Paweł, Olszański Tadeusz A. i in.: Beskid Niski. Przewodnik, wyd. II poprawione i aktualizowane, Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2002, ISBN 83-85557-98-9