PAST

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy budynku w Warszawie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
PAST
Na pierwszym planie niższy budynek przy ul. Zielnej 37 – pierwsza siedziba spółki Cedergrena, na drugim planie wyższy budynek – PAST.
Na pierwszym planie niższy budynek przy ul. Zielnej 37 – pierwsza siedziba spółki Cedergrena, na drugim planie wyższy budynek – PAST.
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Zielna 39, Śródmieście
Typ budynku biurowiec
Styl architektoniczny modernizm
Architekt Bronisław Brochwicz-Rogoyski
Inwestor Henrik Tore Cedergren, Ericsson.
Wysokość całkowita 51,5 m
Kondygnacje 11
Rozpoczęcie budowy 1906
Ukończenie budowy 1908
Zniszczono 1944
Odbudowano 1949-1950
Pierwszy właściciel Towarzystwo Akcyjne Telefonów Cedergrena
Kolejni właściciele Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna
Obecny właściciel Zarząd Główny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
PAST
PAST
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
PAST
PAST
Ziemia 52°14′10″N 21°00′23″E/52,236111 21,006389Na mapach: 52°14′10″N 21°00′23″E/52,236111 21,006389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Powstańcy z batalionu „Kiliński” na barykadzie na ul. Zielnej obserwują płonący gmach PAST-y
Uszkodzony budynek i jego otoczenie w 1946
Budynek w roku 2009

PAST (Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna, potocznie PAST-a) – pierwszy warszawski wysokościowiec wzniesiony w latach 1906–1908 przy ul. Zielnej 39 zaprojektowany przez Bronisława Brochwicz-Rogoyskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budynek przypominający średniowieczną wieżę zamkową (modernistyczny nowy historyzm inspirowany średniowieczem), o nowoczesnych secesyjnych wnętrzach zbudowany został na ulicy Zielnej przez firmę Władysława Czosnowskiego w latach 1906−1908 dla szwedzkiego Towarzystwa Akcyjnego Telefonów Cedergrena (nosił wtedy także jego nazwę) jako drugi budynek centrali telefonicznej. Jego wysokość od podstawy fundamentów do szczytu wynosiła 51 m, mieścił w wieży osiem wysokich pięter. Był to wtedy najwyższy budynek w całym Imperium Rosyjskim, najwyższy mieszkalny w Europie oraz jedna z pierwszych tego typu konstrukcji żelbetowych w Europie. Po wygaśnięciu koncesji w 1922 roku budynek przejęła Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna i dzięki temu znany jest on do dziś jako PAST-a.

Miano najwyższej budowli w Polsce nosił do roku 1934, kiedy oddano do użytku katowicki Drapacz Chmur oraz stołeczny wieżowiec towarzystwa ubezpieczeniowego Prudential.

W czasie wojny budynek PAST-y zasłynął z zaciętych walk, jakie toczyły się o niego podczas powstania warszawskiego. Budynek był bardzo silnie broniony przez Niemców. Walki powstańcze o zdobycie gmachu trwały od 2 sierpnia do 20 sierpnia i zostały zakończone sukcesem, jednak sam budynek został bardzo poważnie zniszczony. Pozostał w rękach powstańców – wraz z otaczającym go obszarem Śródmieścia Północnego – do dnia kapitulacji[1].

Na ul. Pięknej 19 (wtedy Piusa XI) mieściła się tzw. mała PAST-a, o którą podczas powstania warszawskiego również toczyły się ciężkie walki, uwieńczone powodzeniem 23 sierpnia – trzy dni po zdobyciu PAST-y na ul. Zielnej.

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

Budynek został odbudowany w latach 40., jednak z pewnymi zmianami. Usunięto obecne przed wojną zwieńczenia w postaci blank (niczym w obronnej fortecy), a budynek jest podzielony na 11 pięter − łącznie z dobudowanym szklanym kioskiem na dachu − przebudowano i skuto zdobienia z części tylnej, zawierającej klatkę schodową.

9 listopada 2000 roku budynek został przekazany środowiskom kombatanckim, w których imieniu budynkiem administruje Fundacja Polskiego Państwa Podziemnego. Na zorganizowanej uroczystości premier Jerzy Buzek przekazał prezesowi Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, ppłk Stanisławowi Karolkiewiczowi, symbolicznie klucze do budynku i akt notarialny. Kombatanci zameldowali obecność, odczytano apel poległych. Obecne były liczne poczty sztandarowe. Budynek był bogato przyozdobiony flagami, jego elewacje oświetlały szperacze przeciwlotnicze, po zakończeniu odbył sie pokaz sztucznych ogni. Wśród oficjeli byli obecni także m.in. wojewoda mazowiecki Antoni Pietkiewicz, minister spraw zagranicznych Władysław Bartoszewski, ministrowie Jacek Taylor i Jerzy Woźniak z Urzędu ds. Kombatantów oraz biskup polowy Wojska Polskiego, gen. Sławoj Leszek Głódź.

W sierpniu 2003 roku na dachu budynku ustawiono Znak Polski Walczącej (kotwicę), wykonała ją wyłoniona w przetargu firma ABIS NEON Plast, której kierownictwo w hołdzie powstańcom zrezygnowało z pieniędzy należnych za wykonaną pracę. Znak jest wykonany z aluminium, pomalowany na złoto i podświetlany po zmroku. Ma 4 metry szerokości i 6 metrów wysokości. Jego formę zaprojektował architekt i żołnierz AK Jacek Cydzik.

Na ostatnim piętrze budynku znajduje się taras widokowy. Został on zorganizowany w październiku 2003 roku z inicjatywy i na koszt firmy Boom, wynajmującej w budynku pomieszczenia. Taras widokowy jest zwykle udostępniany dla zwiedzających w Noc Muzeów oraz 20 sierpnia (rocznica odbicia budynku PAST przez powstańców).

W 2011 roku podniesiono pomysł zmiany nazwy stacji metra Świętokrzyska na wskazującą na lokalizację w pobliżu historycznego wysokościowca – Świętokrzyska PASTa[2][3].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mapa Powstania Warszawskiego. Warszawa: PTR Kartografia, 2006.
  2. Następna stacja Świętokrzyska PASTA? Radni chcą zmiany. 2011-10-13. [dostęp 2012-02-11].
  3. Nie chcą Świętokrzyskiej PASTy? „To nie warszawiacy”. 2012-02-09. [dostęp 2012-02-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]