Pesa 218M

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z PESA 218M)
Skocz do: nawigacja, szukaj
SA131-SA134
SA134-007.jpg
Producent Polska Pesa Bydgoszcz
Polska ZNTK Mińsk Mazowiecki
Lata budowy od 2005
Liczba miejsc siedzących 118–175
Liczba miejsc ogółem do 300
Długość całkowita 41700 mm
Szerokość 2890 mm
Wysokość 4135 mm
Wysokość wejścia 600 mm
(od główki szyny)
Średnica kół nowe: 840 mm
zużyte: 780 mm
Typ silników trakcyjnych wysokoprężne
Prędkość konstrukcyjna 140 km/h
Maksymalna prędkość
eksploatacyjna
120/130* km/h
System hamulca SAB-Wabco + retarder
[1][2][3][4], *=218Mc Arriva RP[5]
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Transport szynowy

Pesa 218M – rodzina dwuczłonowych normalnotorowych spalinowych zespołów trakcyjnych produkowanych przez zakłady Pesa od 2005 roku. Powstał tylko jeden, jednosilnikowy egzemplarz właściwego 218M, a pozostałe, dwusilnikowe, zostały oznaczone jako podtypy 218Ma-218Md. Wyprodukowano w sumie 69 sztuk, a kolejne 4 zostały zamówione.

Obejmuje serie SA131, SA132, SA133 i SA134.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Budowanie dwuczłonowych i trójczłonowych spalinowych zespołów trakcyjnych Pesa planowała już w 2001, kiedy w jej zakładach powstał pierwszy jednoczłonowy pojazd spalinowy – Pesa 214M. W wersji dwuwagonowej dodatkowy człon miał być doczepnym, bądź silnikowym. Pierwotnie miały to być połączone dwa wagony podobne do 214M, w których w miejsce kabin maszynisty z jednej strony zbudowano by przejścia międzywagonowe. Taki pojazd miałby długość 49 m[6]. Każdy człon miał poruszać się na dwóch własnych dwuosiowych wózkach[7]. Planowany dwuczłonowiec miał mieć oznaczenie 217M[8].

Ostatecznie Pesa zdecydowała się na nieco inną konstrukcję i w 2005 rozpoczęła produkcję rodziny 218Mx. Pierwszym jej członkiem został 218M serii SA131-001 wyprodukowany dla województwa pomorskiego[3].

Pojazdy pokrewne[edytuj | edytuj kod]

Rodzina 218Mx jest prekursorem trójczłonowego 219M Atribo, produkowanego od 2007 roku.

Kolejną generacją dwuczłonowych SZT produkowanych w Pesa Bydgoszcz jest 223M Link.

SA106 Legnica Piekary.jpg
214M
Partner
SA131-001-Gdynia-1.jpg
218M
 
ATR220 025 Sofia Iseo 20090409.jpg
219M
Atribo
844 001 ČD Cerhenice1.jpg
223M
Link

Serie SA131-134[edytuj | edytuj kod]

Przy nadawaniu serii dla rodziny 218M postanowiono zakwalifikować je jako autobusy szynowe. W obowiązującym od 1 kwietnia 1970 systemie oznaczeń wagonów spalinowych zasób dla tego rodzaju pojazdów (SA101-SA110) został jednak wyczerpany. Nowym zespołom obok oznaczenia "SA" przyznawano więc numery od 131 wzwyż, tj. od najniższej liczby która nie była przewidziana w normie[9]. Do serii SA131 należy tylko jeden pojazd typu 218M. Dla odmian 218Ma i 218Mb przewidziano już serię SA132, a dla 218Mc SA133[3]. Pierwszy pojazd 218Md, wyprodukowany dla Arrivy RP, pierwotnie oznaczono jako SA132-016. Później postanowiono jednak utworzyć nową serię, a ten pojazd sklasyfikować jako SA134-001[10].

Zamówienia[edytuj | edytuj kod]

Prezentacje promocyjne[edytuj | edytuj kod]

Protoplasta rodziny 218M – SA131–001, zadebiutował w październiku 2005 na targach Trako w Gdańsku[38]. Pomiędzy 17 a 25 lutym 2006 dolnośląski SA132-002 odbył serię jazd promocyjnych podczas których został zaprezentowany m.in. w Krakowie, Trouniu i na Górnym Śląsku[39]. We wrześniu 2006 na targach InnoTrans w Berlinie zaprezentowano podlaskiego SA133 –001[40][41].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Spalinowe zespoły trakcyjne rodziny 218M to dwuczłonowe, jednoprzestrzenne pojazdy napędzane silnikami diesla. Rodzina powstała poprzez rozwinięcie konstrukcyjne jednoczłonowych Pesa 214M[3]. Wykorzystano także doświadczenie nabyte przy budowie 13WE[42].

Napęd[edytuj | edytuj kod]

Kabina maszynisty w SA132-008

Prototyp rodziny (218M) posiada jeden silnik spalinowy umieszczony w członie A. Pojazd otrzymał taką samą jednostkę napędową jak typ 214M przy większych gabarytach i pojemności składu. Kolejne pojazdy zdecydowano się produkować z dwoma układami napędowymi, po jednym w każdym członie. Taka konfiguracja poprawiła właściwości trakcyjne pojazdu, zmniejszyła możliwość całkowitego unieruchomienia jednostki na szlaku – w przypadku defektu jednego z silników możliwa dalsza jazda przy wykorzystaniu drugiego z nich[10], a także spowodowała zmniejszenie średniego zużycia paliwa[43].

Każdy zespół napędowy składa się z silnika spalinowego i turboprzekładni. Zespół napędowy połączony jest wałem napędowym z przekładnią osiową pośrednią na pierwszym zestawie kołowym wózka napędowego. Dalej, za pomocą kolejnego wału, moc z przekładni osiowej pośredniej przenoszona jest do przekładni osiowej końcowej na drugim zestawie kołowym wózka napędowego[2]

Możliwa jest trakcja wielokrotna do 3 pojazdów, także z pojazdami rodziny 214M[44].

Wózki i zawieszenie[edytuj | edytuj kod]

Każdy z 218Mx porusza się na trzech dwuosiowych wózkach. W pierwszym egzemplarzu rodziny (218M SA131-001) skrajne wózki są identyczne z stosowanymi w Pesa 214M – napędowy: JBg 3964 i toczny: JBg 3965[3][2]. Dodatkowo zastosowano toczny wózek Jakobsa typu 37AN (wspólny dla obu członów)[3]. W kolejnych pojazdach wózek toczny typu JBg został zastąpiony przez drugi wózek napędowy JBg 3964[1]. Rozstaw czopów skrętu wynosi 17,2 m[2].

Zawieszenie pojazdów posiada dwa stopnie usprężynowania. Pierwszym są elementy metalowo-gumowe, natomiast drugim sprężyny pneumatyczne, za pomocą których pudło jest przymocowane do wózków[2].

Pudło[edytuj | edytuj kod]

218Mx były produkowane z trzema kształtami nadwozia. Pierwszy, wprowadzany od 2005 do 218M, 218Mb i 218Ma (do SA132-007) był zbliżony do 214Ma i późnych 214M. Pierwsza zmiana nastąpiła w 2006, wraz z wprowadzeniem do produkcji SA133 (218Mc)[3]. Później podobną bryłę nadwozia można było także zobaczyć w pojazdach SA132 od numeru 008 wzwyż (218Mb) i SA134 (218Md). Jeszcze inny wygląd zewnętrzny mają SZT sygnowane przez ZNTK „Mińsk Mazowiecki” (SA134-015 ÷ 029). Wśród nich dodatkowo wyróżniają się egzemplarze SA134-026 ÷ 029 brakiem osłon wózków i przeniesieniem czołowego wyświetlacza kierunkowego nad kabinę maszynisty[45]. Szkielet pojazdów z rodziny 218M jest stalowy spawany, a poszycie aluminiowe, klejone do konstrukcji. Wytrzymałość konstrukcji jest zgodna z normą PN-EN 12663 (kat. PIII). Zastosowano drzwi odskokowo-przesuwne[2].

218M
SA131-001
218Ma
SA132-008
218Mb
SA132-002
218Mc
SA133-003
218Md
SA134-014
218Md Mińsk 2
SA134-024


Przestrzeń pasażerska[edytuj | edytuj kod]

Pociąg przystosowany jest do obsługi osób niepełnosprawnych, posiada wejścia szerokości 1300 mm, około 50% niskiej podłogi (600 mm od główki szyny), rampę wjazdową i odpowiednio przystosowaną toaletę (w układzie zamkniętym)[1]. Do ogrzewania pojazdów wykorzystywane jest ciepło pochodzące z systemu chłodzenia silników, agregat grzejny Webasto Thermo 350 i dodatkowo elektryczne nawiewy zamontowane w przedsionkach drzwiowych[2]. Szczegółowa aranżacja wnętrza, monitoring i klimatyzacja są dostosowywane do wymogów zamawiającego. Rodzaj użytych materiałów różni się także między wersjami sygnowanymi przez Pesę a podpisywanymi przez ZNTK Mińsk Mazowiecki (vide: zdjęcia SA134-006 i -024 Kolei Dolnośląskich poniżej). Fotele różne są w pojazdach kupionych przez poszczególne województwa.

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

218Mx posiadają standardowe urządzenia automatyki bezpieczeństwa pociągu: czuwak aktywny, samoczynne hamowanie pociągu, Radio-Stop, a także są wyposażone w sygnalizację pożarową[2].

Szczegółowa charakterystyka podtypów[edytuj | edytuj kod]

Typ Seria Układ
osi
Liczba
silników
Typ
silnika
Moc
pojedynczego
silnika
Typ
przekładni
Masa
służbowa
Liczba
drzwi
na stronę
Liczba
miejsc
siedziących
Liczba
wyprodukowanych
sztuk
218M SA131 B'2'2' 1 Iveco
V8 SVQE283
500 kW Voith T212 bre
(hydrauliczna)
81 t 3 118 1 [3][46][47]
218Ma[' 1] SA132 B'2'B' 2 MTU
6H1800R81
350 kW ZF 5-HP600R
(hydr.-mech.)
74,6 t / 83 t
(różne źródła)
2 140-175 11 [3][4][48]
218Mb SA132 B'2'B' 2 MTU
6H1800R80[' 2]
6H1800R81[' 3]
350 kW ZF 5-HP600R
(hydr.-mech.)
78,5 t 3 164 4 [3][49][50]
218Mc SA133
(001-020)
B'2'B' 2 MAN
D2876LUE623
382 kW Voith T211 bre
(hydrauliczna)
82 t 2 134-146 20 [3][46][51]
SA133
(021-024)
Voith
R2876T3-390
390 kW Voith 82 t 120 4 [5][52]
218Md SA134
(001-014)
B'2'B' 2 MTU
6H1800 R83P
350/360 kW
(różne źródła)
ZF 5-HP902
(hydr.-mech.)
76 t 2 134 14 [9][1][10][53]
218Md
Mińsk 2
SA134
(015-025)
B'2'B' 2 MTU
6H1800 R83P
360 kW ZF 5-HP902 76 t 2 120-134 11 [54][55]
  1. Pojazdy oznaczone jako SA132 008–015 mają inną konstrukcję pudła (taką jak w 218Mc).
  2. w SA132-005
  3. w SA132-006 i -007

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Przewozy Regionalne udzieliły 22 listopada 2013 zamówienia producentowi na modernizację lubuskiej jednostki SA133-003 przy okazji naprawy rewizyjnej poziomu P4. A 11 września 2014 Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego udzielił Pesie zamówienia na modernizacją SA133-007 połączoną z naprawą poziomu P4[56][57].

W opisie zamówień wskazano na konieczność zmiany części zastosowanych fabrycznie rozwiązań:

  • wymiana przekaźników ciśnieniowych typu WDM na typ Moller, wymiana zaworów typu EV-3 (SHP, CA, RADIOSTOP) – na zawory bezpieczeństwa firmy Knorr, lub równoważne, wymiana zaworu EV-5 hamulca sprężynowego na zawór z reduktorem firmy Dako lub równoważne,
  • montaż osuszaczy powietrza (po jednym na człon),
  • wymiana systemu monitoringu,
  • przebudowa odpływów wody z dachu,
  • montaż manometrów drugiego wózka napędowego oraz tocznego w każdej z kabin,
  • wymiana nagrzewnic na nagrzewnice o większej mocy w kabinie maszynisty,
  • montaż hamulca bezpieczeństwa na pulpicie każdej kabiny,
  • dostosowanie pojazdu do obowiązujących przepisów prawa w zakresie systemu informacji pasażerskiej i tablic kierunkowych[56][58].

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Własność Typ Seria Numery Lata dostaw Liczba Użytkownik
Arriva RP 218Md
218Mc
SA134
SA133
001, 002
021–024
2007
2012
6 Arriva RP
POL województwo dolnośląskie COA.svg Dolnośląskie 218Mb
218Md
SA132
SA134
002
003–007, 023–025
2006
2008-2011
9 Koleje Dolnośląskie
POL województwo lubelskie COA.svg Lubelskie 218Md SA134 015–019,
026-028
2010
2013
8 Przewozy Regionalne
POL województwo lubuskie COA.svg Lubuskie 218Mc
218Md
SA133
SA134
003, 006-008
020–021
2006-2008
2011
6 Przewozy Regionalne
POL województwo małopolskie COA.svg Małopolskie 218Mc SA133 004, 005 2007 2 Przewozy Regionalne
POL województwo opolskie COA.svg Opolskie 218Md SA134 009, 011–014 2008-2009 5 Przewozy Regionalne
POL województwo podkarpackie COA.svg Podkarpackie 218Md SA134 022
029
2011
2014
2 Przewozy Regionalne
POL województwo podlaskie COA.svg Podlaskie 218Mc SA133 001–002
009–012
019–020
2006
2009
2011
8 Przewozy Regionalne
POL województwo pomorskie COA.svg Pomorskie 218M
218Mb
218Mc
218Mc
SA131
SA132
SA133
SA133
001
005–007
 
 
2005
2006
2015
2015
1
3
0 z 4
0 z 3
Przewozy Regionalne
Warminsko-mazurskie herb.svg Warmińsko-mazurskie 218Mc SA133 013–018 2009-2010 6 Przewozy Regionalne
POL województwo wielkopolskie COA.svg Wielkopolskie 218Ma
218Md
SA132
SA134
001, 003, 004, 008–015
008, 010
2005-2009 13 Koleje Wielkopolskie
SA134-001
Arriva RP

Arriva RP[edytuj | edytuj kod]

Arriva RP otrzymała w grudniu 2007 dwa zakupione od Pesy pojazdy 218Md, oznaczone jako SA134-001 i -002[21].

Kontrakt z Pesą Bydgoszcz na dostawę kolejnych pojazdów dla tego przewoźnika (czterech 218Mc) podpisano 8 listopada 2011[33]. Uroczyste przekazanie pierwszych pojazdów (SA133-021 i -022) miało miejsce 30 listopada 2012. Oficjalni goście przejechali nowymi pojazdami trasę Bydgoszcz – Chełmża – Toruń. Na stacji Toruń Wschodni odbyła się prezentacja dla szerszej publiczności[59].

Dolnośląskie[edytuj | edytuj kod]

Pojazd typu 218Mb (SA132-002) został przekazany województwu po serii jazd promocyjnych w lutym 2006[39][14].

16 lipca 2007 Dolnośląski Urząd Marszałkowski złożył kolejne zamówienie, które objęło 5 dwuczłonowych i 3 jednoczłonowe (Pesa 214M) pojazdy spalinowe[22]. Pierwszy z pięciu zamówionych zespołów serii SA134 (nr 003) został zaprezentowany 23 stycznia 2008 na wrocławskim dworcu. Kolejny (SA134-004) dostarczono zamawiającemu na początku lutego 2008. Obydwa pociągi skierowano do obsługi połączeń Jelenia GóraWęgliniecZielona Góra, Jelenia Góra – Węgliniec – Zgorzelec/Bolesławiec i Legnica – Jelenia Góra[60]. Później dostarczono kolejne trzy dwuczłonowce (SA134-005, SA134-006 i SA134-007)[61].

14 grudnia 2008 roku wszystkie będące dotychczas udostępnione spółce Przewozy Regionalne pojazdy (dwa Kolzam 212M, cztery Pesa 214M oraz sześć Pesa 218M) zostały przekazane debiutującym Kolejom Dolnośląskim[62]. 5 grudnia 2009 KD reaktywowały linię KłodzkoWałbrzych do której obsługi skierowały między innymi SA132-002[61].

27 maja 2010 udzielono zamówienia ZNTK „Mińsk Mazowiecki” na dostawę kolejnych pojazdów dla Kolei Dolnośląskich: 3 dwuczłonowych 218M oraz 6 jednoczłonowych 214M[29]. 4 maja 2011 ZNTK „Mińsk Mazowiecki” przekazały przewoźnikowi pierwszy z zamówionych dwuczłonowców – SA134-023[63].

Dolnośląski SA132-002 został w dniach 17-22 lutego 2006 wykorzystany przez producenta do jazd pokazowych w małopolskim, śląskim, opolskim i lubuskim[14], a 25 lutego 2006 kursował między Toruniem a Bydgoszczą w ramach promocji pomysłu Szybkiej kolei miejskiej BiTCity[64].

12 grudnia 2012 dolnośląski SA134-006 relacji Kłodzko – Legnica zderzył się z koparką w Pasiecznej[65].


Lubelskie[edytuj | edytuj kod]

3 grudnia 2009 przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego w Lublinie popisali umowę na dostarczenie pięciu spalinowych zespołów trakcyjnych przez konsorcjum Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego „Mińsk Mazowiecki” oraz spółki Pesa. Pojazdy zamówiono z myślą o obsłudze trzech tras, z Lublina do Stalowej Woli, Lubartowa i lotniska w Świdniku[27]. 24 czerwca 2010 nastąpiło przekazanie Lubelskiemu Zakładowi Przewozów Regionalnych pierwszego z pięciu 218Md Mińsk 2. Pojazdy w ZNTK „Mińsk Mazowiecki” zamówił Urząd Marszałkowski w Lublinie[66]. Ostatni, piąty pojazd dostarczono do Lublina w nocy z 14 na 15 grudnia tego samego roku[67]. Oprócz tras w samym macierzystym województwie pociągi skierowano także do obsługi połączenia międzywojewódzkiego z Lublina do Rzeszowa[68], które obsługiwały wraz z podkarpackimi SA135[69], jednak połączenia te w grudniu 2012 zostały zlikwidowane[70].

9 października 2012 podpisano umowę z konsorcjum Pesy i ZNTK „Mińsk Mazowiecki” na dostawę kolejnych 3 egzemplarzy, z których pierwszy miał zostać dostarczony w kwietniu, a ostatni najpóźniej we wrześniu 2013[34].

26 lutego 2013 lubelski SA134-019 relacji Zamość – Rejowiec zderzył się z samochodem osobowym, w wyniku czego pojazd częściowo spłonął[71]. W połowie 2013 roku pojazd przetransportowano do producenta[72], a 24 czerwca 2014 podpisano umowę na jego odbudowę[73].

2 kwietnia 2013, wraz z uruchomieniem przewozów pasażerskich na linii Lublin-Lubartów, uroczyście zaprezentowano SA134-026 dla województwa lubelskiego[74]. Później dostarczono kolejne dwa pojazdy (SA134-027 i SA134-028)[75].

Lubuskie[edytuj | edytuj kod]

11 września 2006 Marszałek Województwa Lubuskiego podpisał umowę z Pesą Bydgoszcz na wykonanie i dostawę czterech autobusów szynowych z napędem spalinowym. Pierwszy pojazd dostarczono 2 grudnia 2006 do Zielonej Góry. Tydzień później, 10 grudnia nowy SZT został użyty do wznowienia połączeń na trasach Żagań (stacja kolejowa)SzprotawaNiegosławice i ŻaryIłowaWęgliniec (były zawieszone od 2002) i uruchomienia dodatkowych kursów na odcinku Zielona Góra – Żary. Drugi pojazd, SA133-006 dostarczony 30 czerwca 2007, na części tras zastąpił starszy tabor, ale także został użyty do zwiększenia częstości połączeń na trasie KrzyżGorzów WielkopolskiKostrzyn. SA133-007, dostarczony 10 września 2007 jako trzeci lubuski 218Mc, umożliwił (od rozkładu jazdy 2007/08) zwiększenie częstotliwości połączeń na trasie Tuplice – Żary – Żagań – Szprotawa – Niegosławice i wprowadzenie nowego bezpośredniego połączenia Zielona Góra – Żary – Iłowa – Jelenia Góra. Ostatni SZT z tego zamówienia (SA133-008) został odebrany 20 lutego 2008 i został skierowany na trasę Krzyż – Gorzów Wlkp. – Kostrzyn[19].

14 października 2010 podpisano nową umowę, na dostarczenie dwóch 218Md dla województwa lubuskiego przez ZNTK „Mińsk Mazowiecki”[30]. Nowe SZT zamówiono, aby uzupełnić tabor do obsługi połączeń Krzyż – Gorzów Wlkp. – Kostrzyn[30]. Pojazdy zostały przekazane do eksploatacji 17 (SA134-020) i 30 (SA134-021) marca 2011[76].

1 stycznia 2014 na trasie Gorzów Wielkopolski – Drezdenko w okolicach miejscowości Santok doszło do zapalania się izolacji kanału grzewczego pod podwoziem SA133–007[77]. 6 stycznia pojazd został ponownie włączony do ruchu[78].

Małopolskie[edytuj | edytuj kod]

3 lipca 2006 zawarto umowę między województwem małopolskim a firmami Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz i BRE Leasing na dostawę dwóch pojazdów typu 218Mc i czterech typu 308B w formie leasingu operacyjnego[18]. Pierwszy z zamówionych 218Mc dla województwa małopolskiego (SA133-004) został oficjalnie zaprezentowany 21 lutego 2007 na dworcu Kraków Główny[79], a 2 marca zaczął obsługiwać linię Balice Ekspres[80].

Opolskie[edytuj | edytuj kod]

Umowę na dostarczenie 5 sztuk 218Md podpisano 9 lipca 2008[23]. Pierwszy pojazd dostarczono 16 grudnia 2008[81], ostatni 29 września 2009[82]. Tego samego dnia odbyła się uroczysta prezentacja zespołu serii SA134 na dworcu Opole Główne, a następnie przejazd tego SZT do stacji Lewin Brzeski, gdzie kontynuowano uroczystość[83]. Nowe pojazdy przeznaczono do obsługi połączeń Kędzierzyn-KoźleNysaBrzeg, Opole – Nysa i Opole – Kluczbork[84].

SA134-022 (z prawej)
województwa podkarpackiego

Podkarpackie[edytuj | edytuj kod]

19 października 2010 województwo podkarpackie podpisało z ZNTK „Mińsk Mazowiecki” umowę na dostawę jednego SA135[31], który (SA134-022) został dostarczony w marcu 2011. W pierwszej połowie 2011 roku ZNTK dostarczył również 5 jednoczłonowych SA135. Dostarczenie 6 nowych pojazdów spowodowało ograniczenie częstotliwości konieczności stosowania komunikacji zastępczej oraz pozwoliło na uruchomienie bezpośredniego połączenia RzeszówLublin i Rzeszów – Stalowa Wola Rozwadów[85].

21 sierpnia 2013 podpisano umowę na dostarczenie kolejnego spalinowego zespołu trakcyjnego przez konsorcjum złożone z ZNTK „Mińsk Mazowiecki” i Pesy Bydgoszcz[35]. 4 marca 2014 kursowanie rozpoczął drugi podkarpacki 218M, oznaczony jako SA134-029. Skierowano go na te same trasy co pierwszego podkarpackiego 218M[86]


Podlaskie[edytuj | edytuj kod]

28 czerwca 2006 Pesa zawarła umowę z województwem podlaskim na dostawę dwóch 218Mc, pierwszy z nich (SA133-001) został dostarczony 4 października, a drugi (SA133-002) 11 listopada[17]. Pojazdy przeznaczono do obsługi trasy z Białegostoku do Suwałk[87].

Podpisanie umowy z Pesą Bydgoszcz na dostawę kolejnych (czterech) zespołów 218Mc nastąpiło w dniu 4 marca 2009. Pierwszy z zamówionych SZT został dostarczony w dniu 31 maja 2009. Kolejne pojazdy przyjeżdżały do Białegostoku 30 czerwca i 24 lipca. Ostatni pojazd z tego zamówienia producent przekazał 2 września 2009. Zakupy były dofinansowane z RPO Województwa Podlaskiego[25].

Trzecie zamówienie na dwuczłonowe SZT z Pesy dla Podlaskiego objęło dwa pojazdy 218Mc. Umowę na dostarczenie tych pojazdów w styczniu 2011 podpisano 26 listopada 2010 w Białymstoku[32].

Pomorskie[edytuj | edytuj kod]

7 grudnia 2004 Pesa podpisała z województwem pomorskim pierwszą umowę na dostawę pojazdu z rodziny 218M. W ramach tego zamówienia województwo zamówiło również 2 jednoczłonowe 214M[11][12]. 4 grudnia 2005 pojazd został przekazany PR Gdynia i został skierowany na testy na różnych trasach niezelektryfikowanych w województwie pomorskim, a także na trasach z Czerska i Chojnic do Laskowic Pomorskich[88]. W grudniu 2005 rozpoczął służbę na pomorskich torach, obsługując m.in. trasy Gdynia GłównaHel i Gdynia Główna – Kościerzyna[39]. Nowy zespół trakcyjny dołączył do wcześniej eksploatowanych w tym województwie pojazdów serii SA101, SA103 (Pesa 214Ma) i SA109 (Kolzam Regiovan). Mając większą od nich pojemność miał poprawić komfort podróży na odcinkach o dużej popularności wśród pasażerów[42].

30 maja 2006 pomorskie podpisało umowę na trzy kolejne SZT 218Mb. Pojazdy serii SA132 (nr 005, 006 i 007) dostarczano od października do grudnia 2006[16][12]. Ze względu na dofinansowanie z SPOT nowe zespoły mogły być wykorzystywane tylko na trasach Gdynia GłównaWładysławowoHel i Gdynia – KościerzynaChojnice[89].

Dwuczłonowe składy były zbyt małe na obsługę połączeń Gdynia – Kościerzyna i Gdynia – Hel. Samorząd wojewódzki ogłosił przetarg na bardziej pojemne składy. Nowe trójczłonowe SZT wyprodukowane przez Newag (221M serii SA138) wyparły dotychczas używane pojazdy. Pojazdy z Bydgoszczy zostały przekierowane na inne linie[90].

24 kwietnia 2014 samorząd podpisał z Pesą umowę na dostawę 4 sztuk SA133 (typ 214Mc), które mają zostać dostarczone w czerwcu i lipcu 2015 oraz zostać wykorzystane do obsługii linii MalborkGrudziądz[36].

2 września pomorski samorząd podpisała z Pesą umową na dostawę 3 sztuk SA133 (typ 214Mc) i 7 sztuk 3-członowych SZT typu 218M do obsługi Pomorskiej Kolei Metropolitalnej[37][91].

Warmińsko-mazurskie[edytuj | edytuj kod]

24 kwietnia 2009 podpisano pierwszy kontrakt na dostarczenie SZT trzech typu 218Mc[26]. Uroczyste przekazanie pierwszego 218Mc odbyło się 30 listopada 2009 w Elblągu[92], drugiego przekazano 5 stycznia w Ełku, a trzeciego 6 stycznia 2010 w Olsztynie[93]. Pojazdy zakupiono do obsługi połączeń z Olsztyna do Elbląga, Ełku i Piszu[93].

Druga umowa z Pesą Bydgoszcz również objęła dostawę trzech pojazdów typu 218Mc. Kontrakt na to zamówienie, finansowane z leasingu operacyjnego, podpisano 20 maja 2010[28]. Wszystkie zespoły zostały dostarczone przed końcem 2010. Wprowadzono je do pracy we wspólnych obiegach z trzema wcześniej kupionymi 218Mc, m.in. przy obsłudze połączeń na reaktywowanych trasach Olsztyn GłównyPiszEłk i BraniewoBogaczewoElbląg. Pojazdy z nowej dostawy nie pokryły w pełni zapotrzebowania województwa na tabor tej pojemności. Na torach Warmii i Mazur wciąż można było spotkać jednoczłonowe 214M z doczepionymi wagonami serii Bh[94].

Wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

10 maja 2005 Pesa podpisała z województwem wielkopolskim umowę na dostawę jednego SA132[13], który został dostarczony 22 grudnia 2005[95]. Jako większy od będących w posiadaniu województwa autobusów szynowych został skierowany na najbardziej obciążone linie obsługiwane przez tabor spalinowy, m.in. do Wągrowca[96].

29 marca 2006 przedstawiciele wielkopolskiego urzędu marszałkowskiego zawarli z Pesą Bydgoszcz umowę na dostarczenie 2 sztuk pojazdów typu 218Ma. Umowa przewidywała 4-miesięczny czas realizacji zamówienia[15]. Pierwszy z nich (SA132-003) producent uroczyście przekazał 31 maja 2006 na dworcu Poznań Główny[97].

22 grudnia 2006 w urzędzie marszałkowskim w Poznaniu podpisana została umowa na dostarczenie kolejnych 8 pojazdów tego typu. Pierwszy z zamówionych pojazdów (SA132-008) został przekazany do eksploatacji 15 marca 2007, a ostatni (SA132-015) 27 listopada 2007. Zakup pojazdów był współfinansowany (ok. 40% wartości zamówienia) z Sektorowego Programu Operacyjnego Transport[20].

24 lipca 2008 w urzędzie marszałkowskim w Poznaniu zawarto umowę na dostarczenie przez Pesę dwóch zespołów typu 218Md[24]. Oba pojazdy zostały przekazane do użytkowania w grudniu 2008[98].

1 czerwca 2011 rozpoczęły działanie Koleje Wielkopolskie. W skład ich floty weszło wszystkie 13 sztuk wielkopolskich pojazdów rodziny 218M[99].

12 lutego 2013 w Czerwonaku doszło do zderzenia SA132-010 z samochodem dostawczym, wskutek czego na kilkanaście godzin wstrzymano ruch na linii 356 na odcinku CzerwonakOwińska[100]. 8 marca również SA134-010 relacji GołańczPoznań zdarzył się z samochodem osobowym[101]. M.in. ze względu na te zdarzenia przewoźnik był zmuszony wypożyczyć lokomotywę SU42 wraz z wagonem Bmnopux od Przewozów Regionalnych[101].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Prospekty producenta: SA131-pomorskie, SA132-pomorskie, SA132-dolnośląskie, SA134-dolnoslaskie, SA133-lubuskie, SA133-malopolskie, SA133-podlaskie, SA134-opolskie, SA132-wielkopolskie, SA134-wielkopolskie, SA134-Arriva, SA133_warmaz, pesa.pl, [data dostępu 2012-08-17]
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Pesa – Dokumentacje Systemu Utrzymania: 218Mb KD 218Md KD (kolejedolnoslaskie.eu), 218Ma KW, 218Md KW (koleje-wielkopolskie.com.pl), [data dostępu 2012-08-17].
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Paweł Terczyński: Atlas lokomotyw 2007. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 2007, s. 170-172. ISBN 978-83-920757-7-6.
  4. 4,0 4,1 Karol Wach: Kolejny szynobus w Wielkopolsce (pol.). InfoRail, 2007-04-01. [dostęp 2012-04-24].
  5. 5,0 5,1 Pesa: Zdjęcie prospektu 218Mc Arriva RP (pol.). KurierKolejowy.eu, 2012-11-30. [dostęp 2012-11-30].
  6. Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz SA Holding. Autobus szynowy do obs³ugi przewozów regionalnych i aglomeracyjnych. „Technika transportu szynowego”. 10/2001, s. 41-42. Emi-press. ISSN 1232-3829 (pol.). 
  7. Marek Malczewski. Autobus szynowy Partner. „Świat Kolei”. 5/2003, s. 13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  8. Wojciech Szymalski. Szynobusy podbijają Polskę. „Zielone Światło. Biuletyn Centrum Zrównoważonego Transportu”. 1 – lato 2004, s. 4. Stowarzyszenie Zielone Mazowsze (pol.). 
  9. 9,0 9,1 Paweł Terczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  10. 10,0 10,1 10,2 Bartosz Kopeć. Zagłębie wynalazków... czyli chojnickie szynobusy (cz.2). „Przystanek”. 2/2011 (118), s. 5-7, 2011-02-28. Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu. ISSN 1730-6388 (pol.). 
  11. 11,0 11,1 Sprawozdanie z wykonania budżetu województwa pomorskiego za 2005 rok (pol.). pomorskie.eu. [dostęp 2014-08-24].
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Tabela nr 2 – obecny i prognozowany na dzień 13.12.2009r. przebieg pojazdów.. „Zalacznik nr 6 do SIWZ”, s. 2, 2009-06-22. pomorskie.eu (pol.). 
  13. 13,0 13,1 2. WYDATKI WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO – 2.4 DZIAŁ 600 TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ (pol.). bip.umww.pl. [dostęp 2014-08-24].
  14. 14,0 14,1 14,2 R. Rusak, G. Kotlarz. Jazda promocyjna SA132-002. „Świat Kolei”. 4/2006, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  15. 15,0 15,1 Dwuczłonowe autobusy szynowe dla Województwa Wielkopolskiego (pol.). pesa.pl, 2006-03-29. [dostęp 2012-04-23].
  16. 16,0 16,1 Zamówienie publiczne Nr BOU.333-1/11/2006 (pol.). nik.gov.pl, 2007-03-16. [dostęp 2014-08-24].
  17. 17,0 17,1 www.wrotapodlasia.pl: Informacja o Sektorowym Programie Operacyjnym – Transport (SPOT) (pol.). wrotapodlasia.pl. [dostęp 2014-08-24].
  18. 18,0 18,1 UCHWAŁA Nr 73/07 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 12 lutego 2007 r. w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy użyczenia autobusów szynowych typu 218Mc i 308B (pol.). bip.malopolska.pl, 2007-02-12. [dostęp 2014-08-24].
  19. 19,0 19,1 Zakup autobusów szynowych w celu wyrównania podaży alternatywnych środków transportu w Lubuskiem Nr projektu SPOT/1.1.2/106/04 (pol.). lubuskie.pl. [dostęp 2012-07-23].
  20. 20,0 20,1 Zakończenie realizacji Projektu nr SPOT/1.1.2/104/04 „Zakup 8 sztuk autobusów szynowych przeznaczonych do wykonywania regionalnych przewozów pasażerskich” (pol.). umww.pl. [dostęp 2014-08-24].
  21. 21,0 21,1 M. Graff. Pociągi spalinowe w województwie kujawsko-pomorskim. „Świat Kolei”. 5/2008, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  22. 22,0 22,1 Wrocław: Nowe szynobusy z czarnym orłem (pol.). inforail.pl, 2007-07-19. [dostęp 2012-10-10].
  23. 23,0 23,1 pesa.pl: Opole: Spalinowe Zespoły Trakcyjne dla Województwa Opolskiego (pol.). inforail.pl, 2008-07-10. [dostęp 2012-09-20].
  24. 24,0 24,1 Poznań: Kolejne dwa pojazdy spalinowe dla Wielkopolski (pol.). inforail.pl, 2008-08-11. [dostęp 2014-09-22].
  25. 25,0 25,1 www.wrotapodlasia.pl: Białystok: Kolejny szynobus na podlaskich torach (pol.). InfoRail. [dostęp 2012-04-24].
  26. 26,0 26,1 Ryszard Piech: Olsztyn: Pesa dostarczy 3 nowe SZT (pol.). inforail.pl, 2009-04-24. [dostęp 2012-09-20].
  27. 27,0 27,1 Aleksandra Dunajska: Szynobusy pojadą na lotnisko. Ale nie tylko (pol.). gazetawroclawska.pl, 2009-12-03. [dostęp 2012-04-25].
  28. 28,0 28,1 Trzy SA133 PESY Bydgoszcz dla woj. warmińsko-mazurskiego (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2010-05-20. [dostęp 2012-04-24].
  29. 29,0 29,1 Zakup autobusów szynowych dla Samorządu Województwa Dolnośląskiego według 2 zadań (pol.). bip.umwd.dolnyslask.pl. [dostęp 2012-10-10].
  30. 30,0 30,1 30,2 Katarzyna Fedro: Więcej szynobusów na lubuskich torach (pol.). lubuskie.pl, 2011-03-18. [dostęp 2012-08-29].
  31. 31,0 31,1 Zamówienie publiczne – 340747-2010 (pol.). ted.europa.eu, 2010-11-15. [dostęp 2014-08-24].
  32. 32,0 32,1 Pesa S.A: Podlasie – umowa z Pesą na 2 pojazdy SA 133 (pol.). KurierKolejowy.eu, 2010-11-26. [dostęp 2012-04-24].
  33. 33,0 33,1 Pesa, DS: Arriva RP z szynobusami PESY (pol.). Kurier Kolejowy .eu, 2011-11-09. [dostęp 2012-03-23].
  34. 34,0 34,1 Lubelskie kupiło nowe pociągi od Pesy i ZNTK. Nie pojadą do lotniska? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2012-10-10. [dostęp 2012-10-10].
  35. 35,0 35,1 Polska-Rzeszów: Tabor kolejowy 2013/S 181-312184 Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia Dostawy (pol.). ted.europa.eu, 2013-09-17. [dostęp 2013-09-19].
  36. 36,0 36,1 Z Malborka do Grudziądza pojazdami Pesy. Po zmodernizowanej linii kolejowej? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-04-25. [dostęp 2014-04-25].
  37. 37,0 37,1 Umowa na dostawę pociągów dla PKM podpisana (pol.). inforail.pl, 2014-09-02. [dostęp 2014-09-02].
  38. Jacek Gożdziewicz. Trako 2005. „Świat Kolei”. 11/2005, s. 16-19. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  39. 39,0 39,1 39,2 Karol Wach: Polskie szynobusy spalinowe – podsumowanie roku 2005 (pol.). inforail.pl, 2006-03-20. [dostęp 2012-06-25].
  40. Ryszard Piech: PESA na InnoTrans (5) (pol.). inforail.pl, 2007-01-10. [dostęp 2014-08-26].
  41. Jacek Gożdziewicz. InnoTrans tabor 2006. „Świat Kolei”. 11/2006, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  42. 42,0 42,1 G. Kotlarz. SA131-001 w Gdyni. „Świat Kolei”. 2/2006, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  43. Załącznik nr 6 Tabela nr 2 – obecny i prognozowany na dzień 13.12.2009r. przebieg pojazdów.. „Zamówienia 2009”, s. 2. pomorskie.eu (pol.). 
  44. jar: Lubelskie szynobusy nie pociągną wagonów (pol.). Rynek Kolejowy, 2012-03-07. [dostęp 2012-03-18].
  45. Michał Bis: SA134-026 zaprezentowany w Lublinie przy otwarciu trasy do Lubartowa (pol.). 1435.pl/nowy-sa134-026-w-lublinie, 2013-04-15. [dostęp 2013-08-23].
  46. 46,0 46,1 Referencje (pol.). Voith Turbo sp. z o.o.. [dostęp 2012-08-31].
  47. WU: Nowe szynobusy Arrivy przekazane – fotorelacja (pol.). Rynek Kolejowy, 2012-12-03. [dostęp 2012-12-03].
  48. Autobusy szynowe w wielkopolskim (pol.). funduszestrukturalne.gov.pl, 2008-01-22. [dostęp 2012-03-08]. s. masa widoczna na drugim zdjęciu.
  49. www.przewozyregionalne.pl / InfoRail: Gdynia: Naprawa silników w serii SA132 (pol.). InfoRail, 2010-03-22. [dostęp 2012-04-24].
  50. Pesa: Autobus szynowy typu 218Mb (pol.). Rynek Kolejowy. [dostęp 2012-07-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  51. Przekazanie pierwszego z trzech autobusu szynowego SA133.. „Wrota Warmii i Mazur – Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego”, s. 1. http://wrota.warmia.mazury.pl (pol.). [data dostępu 2012-08-17]
  52. Powerpacks for the First Time with Diesel Engine (ang.). voith.com, 2012-06-19. [dostęp 2012-12-02].
  53. Świadectwo dopuszczenia do eksploatacji typu kolejowego 218Md. „Elektroniczna baza świadectw dopuszczenia typu do eksploatacji”. T/2012/0757, 2012-10-30. utk.gov.pl (pol.). 
  54. Konsorcjum ZNTK Mińsk Mazowiecki – Pesa Bydgoszcz SA. Autobus Szynowy typu 218Md, SA134 015-019. „Dokumentacja Systemu Utrzymania”, 2010-11 (pol.). 
  55. Konsorcjum ZNTK Mińsk Mazowiecki – Pesa Bydgoszcz SA. Prace konserwacyjne i przeglądowe silnika 6 H 1800 R83P i przekładni ZF 5 HP 902. „DTR Autobusu szynowego SA134 typu 218Md”. przewozyregionalne.pl (pol.). 
  56. 56,0 56,1 Polska-Zielona Góra: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2014/S 022-034980 Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia – zamówienia sektorowe (pol.). ted.europa.eu, 2014-01-29. [dostęp 2014-02-02].
  57. Polska-Zielona Góra: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2014/S 184-325148 Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia – zamówienia sektorowe (pol.). ted.europa.eu, 2014-09-22. [dostęp 2014-09-28].
  58. Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia w postępowaniu przetargowym pn.: „Modernizacja pojazdu kolejowego typu 213Mc (SA133-007) przy wykonaniu czynności z zakresu utrzymania naprawczego wg poziomu utrzymania 4 (PU4). (pol.). bip.lubuskie.pl, 2014-07-01. [dostęp 2014-09-28].
  59. Arriva RP: SA133 oficjalnie przekazane do Arriva RP (pol.). KurierKolejowy.eu, 2012-11-30. [dostęp 2012-11-30].
  60. M. Graff. Dolnośląskie SA134. „Świat Kolei”. 4/2008, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  61. 61,0 61,1 Krzysztof Zawada. Reaktywacja linii kolejowej Kłodzko-Wałbrzych. „Świat Kolei”. 2/2009, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  62. Start Kolei Dolnośląskich (pol.). inforail.pl, 2008-12-23. [dostęp 2013-06-16].
  63. Karol Wach: SA134-023 – kolejny szynobus Kolei Dolnośląskich (pol.). InfoRail, 2011-05-09. [dostęp 2012-04-24].
  64. Karol Wach: SA132 po Toruniu – promocyjne jazdy BiT City (pol.). InfoRail, 2006-03-13. [dostęp 2012-04-24].
  65. Mogło dojść do tragedii [FOTO/VIDEO] (pol.). swidnica24.pl, 2012-12-12. [dostęp 2013-03-03].
  66. Przekazanie pierwszego SA134 dla Lubelszczyzny (pol.). Rynek Kolejowy, 2010-06-24. [dostęp 2012-04-24].
  67. Lubelskie: Dostarczono piąty szynobus SA134 (pol.). Rynek Kolejowy, 2010-12-16. [dostęp 2012-04-24].
  68. P. Terczyński. Lubelskie SA134 w komplecie. „Świat Kolei”. 1/2011, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  69. marek Graff. Pojazdy spalinowe w lokalnym ruchu pasażerskim na Roztoczu. „Świat Kolei”. 10/2012, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  70. Kolej. Wagony pełne ludzi, ale pociągi do likwidacjidata=2012-08-12 (pol.). lublin.gazeta.pl. [dostęp 2013-03-03].
  71. Lubelskie: Pożar po zderzeniu na przejeździe [aktualizacja] (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-02-26. [dostęp 2013-02-27].
  72. Kiedy naprawią spalony lubelski szynobus? (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-07-09. [dostęp 2013-07-15].
  73. Zamówienie publiczne – 229731-2014 (ang.). ted.europa.eu, 2014-07-03. [dostęp 2014-07-10].
  74. Pociągiem z Lublina do Lubartowa (pol.). lubelskie.pl, 2013-04-03. [dostęp 2013-04-11].
  75. Lubelskie: Lepsza sytuacja taborowa w Przewozach Regionalnych (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-12-06. [dostęp 2013-12-07].
  76. Informacje dotyczące taboru kolejowego województwa lubuskiego stan na dzień 31.03.2012r.. „Biuletyn informacji publicznej”. DG.V.8063.14.2012. lubuskie.pl (pol.). 
  77. Dlaczego zapalił się szynobus w Lubuskiem? (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-01-08. [dostęp 2014-01-09].
  78. Lubuskie: Szynobus po pożarze już w ruchu (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-01-10. [dostęp 2014-01-27].
  79. Karol Wach: Nowe szynobusy w Małopolsce (pol.). InfoRail, 2007-02-26. [dostęp 2012-04-24].
  80. Paweł Terczyński. Nowości w komunikacji podmiejskiej Krakowa. „Świat Kolei”. 4/2007, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  81. www.pr.pkp.pl: Opole: Dotarł kolejny autobus szynowy (pol.). inforail.pl. [dostęp 2012-04-23].
  82. www.pr.pkp.pl: Opole: Pesa zakończyła dostawy nowych SZT (pol.). inforail.pl. [dostęp 2012-04-23].
  83. Dziewiąty szynobus trafił na Opolszczyznę (pol.). nto.pl, 2009-09-29. [dostęp 2014-09-22].
  84. Szybko i wygodnie po Opolszczyźnie (pol.). rynek-kolejowy.pl. [dostęp 2014-09-22].
  85. Paweł Terczyński. SA134 i SA135 w woj. podkarpackim. „Świat Kolei”. 8/2011. s. 4. ISSN 1234-5962. 
  86. Podkarpacki SA134 już wozi pasażerów (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-03-04. [dostęp 2014-03-05].
  87. M. Graff. Autobusy szynowe na Podlasiu. „Świat Kolei”. 6/2007, s. 4-5. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  88. Ryszard Stankiewicz. Nowy Tabor na trasie Gdynia Gł. – Hel. „Koleje Małe i Duże”. 1/2007, s. 5. Katowice: APLAND. ISSN 1461-117X. 
  89. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia. „Załącznik nr 5 do SIWZ”, 2009. pomorskie.eu (pol.). 
  90. Michał Augustyn. Pierwsze zespoły trakcyjne z Newagu typu 220M i 221M. „Świat Kolei”. 5/2011, s. 30-35. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  91. Jakie pociągi dla Pomorskiej Kolei Metropolitalnej? (pol.). inforail.pl, 2014-09-04. [dostęp 2014-09-04].
  92. Przekazanie pierwszego z trzech autobusu szynowego SA133. Wrota Warmii i Mazur – Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego. [dostęp 2012-09-20].
  93. 93,0 93,1 Pesa: Olsztyn: Dwa nowe SZT na szlakach (pol.). InfoRail. [dostęp 2012-04-24].
  94. M. Graff. Warmińsko-mazurskie SA133 i SA106. „Świat Kolei”. 4/2011, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  95. PESA przekazała autobus szynowy Wielkopolsce (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2005-12-27. [dostęp 2012-04-24].
  96. A. Lubka. SA132 już w Poznaniu. „Świat Kolei”. 3/2006, s. 4. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  97. Urząd Marszałkowski Wielkopolska: Poznań: Przekazanie do eksploatacji autobusu szynowego SA132-003 (pol.). inforail.pl. [dostęp 2012-04-24].
  98. Ogólna charakterystyka mienia Województwa Wielkopolskiego. „Informacja o stanie mienia Województwa Wielkopolskiego (stan na dzień 31.10.2009r.)”, s. 11, listopad 2009. Zarząd Województwa Wielkopolskiego (pol.). 
  99. Koleje Wielkopolskie wystartowały (pol.). InfoRail, 2011-06-07. [dostęp 2012-04-24].
  100. KaT: Czerwonak: zderzenie szynobusu z samochodem, nie kursują pociągi (pol.). epoznan.pl, 2013-02-12. [dostęp 2013-02-12].
  101. 101,0 101,1 Koleje Wielkopolskie: wypadki przyczyną kłopotów z taborem (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-03-23. [dostęp 2014-10-30].
  102. IWP – Sfera publiczna (pol.). iwp.com.pl. [dostęp 2014-04-02].