Pałac na Szlaku w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pałac na Szlaku
Obiekt zabytkowy nr rej. A-825 z 9 października 1989
Pałac na Szlaku
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul. Szlak 71
Typ budynku Pałac
Architekt Antoni Łuszczkiewicz (odbudowa 1878)
Kondygnacje 2
Ukończenie budowy 1613
Odbudowano 1878
Pierwszy właściciel Walerian Montelupi
Kolejni właściciele rodzina Montelupich, xx. jezuici, rodzina Badenich, rodzina Tarnowskich, xx. salwatorianie
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Pałac na Szlaku
Pałac na Szlaku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac na Szlaku
Pałac na Szlaku
Ziemia 50°04′13″N 19°56′32″E/50,070278 19,942222
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pałac na Szlaku (również Pałac Montelupich, Pałac Tarnowskich) – pałac mieszczący się przy ulicy Szlak w Krakowie. Dawna siedziba Radia Kraków. Zabytkowy, okazały jednopiętrowy, eklektyczny pałac z portykiem balkonowym zbudowany w 1878 według projektu Antoniego Łuszczkiewicza. Kolejnymi właścicielami pałacu byli m.in. jezuici, rodzina Badenich, rodzina Tarnowskich, księża salwatorianie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze zabudowania pałacowe w tym miejscu powstały w 1613. Pałac pierwotnie został wybudowany i należał do Montelupich – kupieckiej rodziny pochodzenia włoskiego[1]. Montelupiowie stworzyli w Polsce instytucję poczty i pełnili rolę poczmistrzów polskich przez ponad 100 lat[2]. W pałacu bywali monarchowie polscy, często wybierając to miejsce jako ostatni postój przed wjazdem do miasta. Z Pałacu Montelupich wyruszały także królewskie kondukty pogrzebowe, dlatego był popularnie nazywany Kostnicą Królewską[1].

Kolejnymi właścicielami pałacu byli jezuici, po których pałac przejęła rodzina Badenich. Badeni posiadali pałac aż do połowy XIX wieku, kiedy to już mocno zniszczony pałac wszedł we własność rodziny Tarnowskich[3].

Podjęli oni decyzje o całkowitej przebudowie budynku, który został zaprojektowany przez Antoniego Łuszczkiewicza i wybudowany w 1878 – ta forma budynku zachowana jest do dnia dzisiejszego. W Pałacu w tym okresie mieszkał profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego hr. Stanisław Tarnowski. Rodzina Tarnowskich przekazała miastu do użytku publicznego przypałacowy park, nazwany później Parkiem Jalu Kurka[4]. Po wywłaszczeniu Tarnowskich w okresie międzywojennym przekazano pałac wraz z parkiem zgromadzeniu księży salwatorianów[3].

W okresie okupacji hitlerowskiej znajdował się tu sztab Hitlerjugend.

Po II wojnie światowej budynek został odebrany zgromadzeniu zakonnemu. W 1950 roku stał się on siedzibą Radia Kraków[1]. Pełnił tę funkcję aż do 1998 roku, kiedy radio zostało przeniesione do nowo wybudowanej siedziby przy al. Słowackiego. Od tego czasu budynek stoi pusty i niszczeje.

Początkowo budynek wraz z parkiem w ramach prac komisji majątkowej chcieli odzyskać księża salwatorianie. Udało im się odzyskać park, jednak z prób odzyskania pałacu wycofali się, gdy potomkowie rodziny Tarnowskich rozpoczęli starania mające na celu podważenie decyzji wywłaszczeniowej[5].

Budynek został wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego 9 października 1989[6].

Uroczystości historyczne w pałacu[edytuj | edytuj kod]

  • 03.02.1633 – pałacu nastąpił wjazd monarszy Władysława IV
  • 04.02.1633 – z pałacu wyruszył kondukt pogrzebowy Zygmunta III Wazy i Konstancji
  • 27.02.1633 – w pałacu nastąpił ingres Jana Alberta Wazy
  • 1644 – z pałacu wyruszył kondukt pogrzebowy Królowej Cecylii Renaty
  • 21.09.1647 – z pałacu wyruszył kondukt pogrzebowy królewicza Zygmunta Kazimierza
  • 27.10.1669 – w pałacu nastąpił wjazd monarszy Michała Korybuta Wiśniowieckiego
  • 30.01.1667 – w pałacu jezuici powitali wjeżdżającego do Krakowa Jana III Sobieskiego
  • 1733 – w pałacu elektor saski odebrał dyplom elekcji na króla polskiego

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Ważniejsze obiekty Dorzecza Prądnika - Pałac na Szlaku (pol.). Towarzystwo Prądnickie. [dostęp 2010-11-11].
  2. Jerzy Duda. O dawnej poczcie w Krakowie. „Alma Mater”. 108, listopad 2008. Uniwersytet Jagielloński (pol.). 
  3. 3,0 3,1 Jan Adamczewski: Mała Encyklopedia Krakowa. Kraków: Wanda, 1997, s. 369. ISBN 83-87023-05-1.
  4. ania mucha (użytkownik portalu krakoff.info): Park Jalu Kurka zamknięty (pol.). krakoff.info, 2007-07-02. [dostęp 2010-11-11].
  5. Anna Mateja. Krakowskim targiem. „Tygodnik Powszechny”. Nr 41 (3196), Publikacja w internecie: 2010-10-05 / Publikacja w wersji drukowanej 2010-10-10 (pol.). 
  6. Dorota Wojciaczyk-Bawoł: Rejestr zabytków nieruchomych podział na gminy i powiaty (pol.). Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, 2009-04-07. [dostęp 2010-11-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Krakowa, praca zbiorowa, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000, s. 727.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]