Państwa kandydujące do Unii Europejskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Unia Europejska i kandydaci do członkostwa

     Unia Europejska

     Oficjalni kandydaci

     Potencjalni kandydaci

     Złożenie podania o członkostwo jest możliwe

Członkiem Unii Europejskiej może zostać tylko wolne, niepodległe, suwerenne, demokratyczne państwo europejskie o rozwiniętej gospodarce rynkowej, zdolnej do konkurowania na jednolitym, wspólnym rynku wewnętrznym. Wymogi te zostały spisane przez przywódców ówczesnej dwunastki podczas szczytu Rady Europejskiej w Kopenhadze z 1993 roku i znane są dzisiaj jako kryteria kopenhaskie. Ponadto w Madrycie w 1995 Rada Europejska nakazała zaakceptować w pełni i bez zastrzeżeń acquis communautaire oraz posiadać sprawnie działającą administrację i sądownictwo zdolne wyegzekwować unijne i wspólnotowe akty prawne (kryteria madryckie). Podana kolejność nie jest przypadkowa i uwzględnia:

  • stan negocjacji o członkostwo,
  • negocjacji o stowarzyszenie – stowarzyszeniu z uwzględnieniem choćby minimalnej akceptacji prawa wspólnotowego i liberalizacji handlu; obecnie takie porozumienia są zawarte z państwami bałkańskimi i Turcją; odmienne porozumienia zawierane były z:
    • byłymi koloniami państw członkowskichporozumienia AKP
    • państwami Basenu Morza Śródziemnego – proces barceloński
    • państwami WNPPorozumienia o Partnerstwie i Współpracy
      • należy jednak zaznaczyć, że nie są to sensu stricto stowarzyszenia, gdyż nie ma w nich mowy o dostosowaniu prawa krajowego do acquis communautaire, zawierane były w różnych odstępach czasowych (poczynając od lat 70. do czasów obecnych) i przechodziły różne fazy intensywności – tzw. generacje umów – od umów jedynie gospodarczych (pierwsza generacja) do umów obejmujących m.in.: wymianę kulturalną, szeroką liberalizację handlu (strefa wolnego handlu), prawa człowieka, programy pomocy gospodarczej MEDA, TACIS (trzecia generacja); obecnie jednym przykładem poza Bałkanami i Turcją jest Ukraina (rozpoczęte negocjacje ws. stowarzyszenia); dla Norwegii, Liechtensteinu i Islandii stowarzyszenie zastąpiono Europejskim Obszarem Gospodarczym, zupełnie inne rozwiązania przyjęto dla Szwajcarii[a]

i szereg innych czynników takich jak:

Lifeintheeu.png
Unia Europejska na skróty

Najbliższa członkostwu jest Islandia. Najmniej prawdopodobna wydaje się perspektywa członkostwa dla Rosji, Białorusi i Kazachstanu. Unijne państwo najbardziej sceptyczne wobec szybkiego rozszerzenia: Holandia[3].

Proces rozszerzania Unii Europejskiej jest procesem ściśle powiązanym z rozwojem procesu integracji i dorobku prawnego. Obecnie obowiązujący Traktat z Nicei nie przewiduje możliwości rozszerzania Unii. Przyjęcie nowego członka wymagało będzie istotnych zmian w systemie instytucjonalnym i decyzyjnym, stąd ogromne znaczenie w tej kwestii ma sprawa ratyfikacji Traktatu z Lizbony[4].

Każde Państwo europejskie, które szanuje zasady określone w artykule 6 ustęp 1, może się ubiegać o członkostwo w Unii. W tym celu składa ono swój wniosek Radzie, która podejmuje decyzje, stanowiąc jednomyślnie po zasięgnięciu opinii Komisji oraz po otrzymaniu zgody Parlamentu Europejskiego, udzielonej bezwzględną większością głosów jego członków. Warunki przyjęcia i wynikające z tego przyjęcia dostosowania w Traktatach stanowiących podstawę Unii są przedmiotem umowy między Państwami Członkowskimi a Państwem ubiegającym się o członkostwo. Umowa ta podlega ratyfikacji przez wszystkie umawiające się Państwa, zgodnie z ich odpowiednimi wymogami konstytucyjnymi.

— Traktat o Unii Europejskiej, art.49

W strategicznym dokumencie przyjętym przez Komisję Europejską dnia 5 listopada 2008 roku napisane jest: Rozszerzenie służy realizacji strategicznych interesów UE dotyczących stabilności, bezpieczeństwa i zapobiegania konfliktom. Przyczynia się ono do zwiększenia dobrobytu i możliwości wzrostu gospodarczego, do poprawiania połączeń z ważnymi szlakami transportowymi i energetycznymi, a także do umacniania pozycji UE na świecie. W świetle wyzwań związanych ze stabilnością, przed jakimi stanęły niedawno państwa wschodniej części UE, konsekwentna realizacja polityki rozszerzenia staje się ważniejsza niż kiedykolwiek przedtem. Obecny program rozszerzenia obejmuje Bałkany Zachodnie i Turcję[5][6].

Kraje stowarzyszone i kandydujące[edytuj | edytuj kod]

Kraje uznane przez Komisję Europejską za oficjalnych kandydatów[7] i kraje które złożyły oficjalny wniosek do członkostwa.
Kraj Rozpoczęcie negocjacji o stowarzyszeniu Podpisanie stowarzyszenia Wejście w życie stowarzyszenia Data złożenia wniosku o członkostwo Oficjalny status kandydata do UE Negocjacje o członkostwo Liczba zamkniętych rozdziałów negocjacyjnych Przewidywana data zakończenia negocjacji Przewidywana data wejścia do UE Strefa wolnego handlu[8] Unia celna[9] PKB per capita według CIA WFB w 2012[10] w USD Procent średniej unijnej[c]
 Albania 2003 12 czerwca 2006[d] 2009 28 kwietnia 2009 czerwiec 2014 ? ? ? Podpisana w 2006 roku, nie weszła jeszcze w życie link= N 8000 23,2%
 Bośnia i Hercegowina[11] 2005 czerwiec 2008[12][d] ? ? Brak ? ? ? link= N link= N 8300 24,1%
 Czarnogóra 2005 15 października 2007[d] 2010 15 grudnia 2008 grudzień 2010 czerwiec 2012[13] 2/33 ? ? 2008 link= N 11700 33,9%
 Islandia 1990 w ramach EOG 1992 w ramach EOG 1994 w ramach EOG 23 czerwca 2009 czerwiec 2010 27 lipca 2010 11/33 (niewliczone rozdziały: Instytucje, inne) ? ? EOG link= N[e] 39400 114,2%
 Macedonia 2000 kwiecień 2001 2004 22 marca 2004 grudzień 2005 czerwiec 2014 ? ? 2004 link= N 10700 31,0%
 Serbia 2005 maj 2008[14][d] 2013 22 grudnia 2009 marzec 2012[15] styczeń 2014 ? ? 2008 link= N 10500 30,4%
 Turcja[16] 1959[17] Ankara Agreement[f] (1963)
Unia celna (1995)
Unia celna (1996) 14 kwietnia 1987 grudzień 1999 3 maja 2005 1/33 (niewliczone rozdziały: Instytucje, inne)[18] 2014[19] ? 1996 2001[20] 15000 43,5%
 Mołdawia listopad 2013[21] ? ?
 Gruzja listopad 2013[21] ? ?
 Ukraina 2008 21 marca 2014[g] ? ? Podpisanie planowane do czerwca 2014 roku link= N 8000 23,2%
Kraj Rozpoczęcie negocjacji o stowarzyszeniu Podpisanie stowarzyszenia Wejście w życie stowarzyszenia Data złożenia wniosku o członkostwo Oficjalny status kandydata do UE Negocjacje o członkostwo Liczba zamkniętych rozdziałów negocjacyjnych Przewidywana data zakończenia negocjacji Przewidywana data wejścia do UE Strefa wolnego handlu[8] Unia celna[9] PKB per capita według CIA[10] w USD Procent średniej unijnej[c]

Kandydaci[edytuj | edytuj kod]

Albania, Bośnia i Hercegowina,Czarnogóra, Macedonia, Serbia biorą udział w Procesie stabilizacji i stowarzyszenia[22], porównywalnym do Układów Europejskich zawieranych w latach 90. z państwami Europy Środkowo-Wschodniej. W proces ten wchodzi zawarcie Układu Stowarzyszeniowego.

Kraje oficjalnie uznane za kandydatów[edytuj | edytuj kod]

Czarnogóra[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: rozszerzenie Unii na Zachodnie Bałkany przyczyni się do stabilizacji i rozwoju tego regionu, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w CEFTA, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, członkostwo w strefie euro.

Argumenty przeciwników: słaba gospodarka[23][24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, brak członkostwa w WTO, wysoka przestępczość, korupcja, dyskryminacja, brak pełnej wolności prasy[26].

W dniu 9 grudnia 2011 Rada Europejska zdecydowała o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z Czarnogórą w czerwcu 2012 roku[27].

Islandia[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: bardzo wysoki poziom rozwoju gospodarczego[24][25], członkostwo w ONZ w Radzie Europy, OECD, OBWE, WTO a także w NATO, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, członkostwo w strefie Schengen, przewidywana obniżka cen żywności związana z otwarciem rynku na żywność z UE[28], 14. miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[29].

Argumenty przeciwników: sprawa połowów ryb[30], sprawa oszczędności holendersko-brytyjskich w Icesave[31].

Badanie Gallupa z 2007 roku wskazało, że 48% Islandczyków jest za członkostwem, 34% przeciwnych. Zwolennicy: Sojusz – partia socjaldemokratyczna[32], Halldór Ásgrímsson[33]. Valgerður Sverrisdóttir wyraziła chęć przystąpienia do strefy euro bez wchodzenia do UE. Ocenia się, że Islandia przystąpi do UE, jeżeli uczyni to Norwegia[34]. Zagorzały dotychczasowy przeciwnik islandzkiego członkostwa w UE – minister rybołówstwa Einar Gudfinnsson – zapowiedział, że Islandia w obliczu kryzysu ekonomicznego powinna rozważyć przystąpienie do Unii[35]. Były premier G. Haarde zapowiedział powstanie specjalnej komisji mającej przygotować Islandię do członkostwa w UE[36]. Komisarz ds. rozszerzenia Olli Rehn zasugerował, w przypadku oficjalnej chęci wstąpienie, że takowe członkostwo mogłoby nastąpić razem z Chorwacją[37]. 25 maja 2009 roku islandzki rząd formalnie przedstawił parlamentowi wniosek o zezwolenie na rozpoczęcie rozmów członkowskich z Unią Europejską[38]. 17 lipca 2009 roku ambasador Islandii w Szwecji (państwu sprawującemu ówcześnie prezydencję w UE) przekazał na ręce szwedzkiego ministra spraw zagranicznych oficjalny wniosek parlamentu Islandii o przystąpienie do Unii. Następnie o tej decyzji poinformował islandzki ambasador przy Komisji Europejskiej. Państwo to dołączy do Unii najwcześniej w 2014 roku[39].

Macedonia[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: rozszerzenie Unii na Zachodnie Bałkany przyczyni się do stabilizacji i rozwoju tego regionu, dobra (stabilna) sytuacja gospodarcza[40][24][25], duże reformy gospodarcze i demokratyzacja, rozwiązanie problemu mniejszości albańskiej, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, członkostwo w CEFTA, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską.

Komisja Europejska zarekomendowała wyznaczenie daty rozpoczęcia negocjacji z powodu postępów Macedonii na drodze do członkostwa. Z powodu sprzeciwu Grecji nie zdecydowano się na wyznaczenie konkretnej daty rozpoczęcia rozmów.

Argumenty przeciwników: kwestia nazwy państwa[41]Grecja i Cypr zapowiedziały, że zablokują wejście Macedonii do UE, jeżeli ta będzie stać przy nazwie "Republika Macedonii"[42][43][44][45][46][47], Grecja nie zawahała się tego dokonać podczas szczytu NATO w sprawie członkostwa Macedonii w tejże organizacji, w przeszłości Bułgaria nazywała Macedonię "zachodnią Bułgarią", Serbia "południową Serbią"; mniejszość albańska – zagrożona jedność kraju, niski przyrost naturalny – według badań ONZ, za ok. 40 lat Macedończycy staną się mniejszością we własnym kraju, duża przestępczość, korupcja, silne struktury mafijne, gospodarka prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, problem z dialogiem politycznym, brak reformy policji, brak walki z korupcją, brak reformy sądownictwa i administracji publicznej, zła polityka państwa w dziedzinie zatrudnienia, przypadki łamania prawa podczas wyborów, na terenach zamieszkanych przez mniejszość albańską.

Państwa popierające europejskie aspiracje: Polska[48][49].

Serbia[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: rozszerzenie Unii na Zachodnie Bałkany przyczyni się do stabilizacji i rozwoju tego regionu, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w CEFTA, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, nawiązanie współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii[50], nawiązanie współpracy z NATO[51].

Argumenty przeciwników: słaba gospodarka[52][24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, wyjątkowe ubóstwo jej południowej części Prowincji Autonomicznej Kosowo i Metochia, pogorszenie stosunków z krajami, które uznały niepodległość Kosowa i żądanie od UE jasnego stanowiska, czy uznaje Serbię w jej dotychczasowych, potwierdzonych międzynarodowo granicach z Kosowem[53][54][55], brak członkostwa w WTO.

UE 3 maja 2006 r. zawiesiła rozmowy stowarzyszeniowe jeszcze wtedy z Serbią i Czarnogórą z powodu niespełnienia przez nią warunku, jakim było aresztowanie do końca kwietnia Ratko Mladicia. Serbia jest kontynuatorem Serbii i Czarnogóry. Jednak w maju 2007 roku Unia Europejska zaznaczyła, że widzi zachodzące w Serbii zmiany pozwalające na wznowienie rozmów stowarzyszeniowych. 23 grudnia 2009 w Sztokholmie, serbski prezydent Boris Tadić złożył oficjalny wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej. 1 marca 2012 roku Serbia otrzymała status państwa kandydującego do członkostwa w Unii Europejskiej. Państwa popierające: Grecja[56][57], Wielka Brytania[58], Polska[59], Węgry[60], Hiszpania[61]. Państwa niechętne członkostwu: Holandia[62] i Rumunia[63].

Turcja[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: kraj, który najdłużej czeka na decyzję Europy w sprawie członkostwa (od 1963 roku – kiedy to w Układzie Stowarzyszeniowym zapowiedziano jej wejście do ówczesnej EWG), aż 85% społeczeństwa popiera integrację Turcji z UE[64], silna westernizacja modelu życia i laicyzacja życia politycznego, szansa na demokratyzację tego kraju jak i szansa na demokratyzację Unii[65], szansa na wyjście poza krąg cywilizacji chrześcijańskiej i budowanie zgody chrześcijańsko-muzułmańskiej, dzięki czemu Unia miałaby szansę stworzyć wielką, różnorodną kulturowo przestrzeń[65], przyczyni się również do stabilizacji w obszarze basenu mórz: Śródziemnego i Czarnego[66] oraz na Zakaukaziu[67], dobra kondycja gospodarcza[68][24][25], reformy gospodarcze, duża liczba ludności – wielki rynek zbytu, duża liczba Turków w krajach europejskich – przez to silne i długie związki kulturowe z Zachodem, nawiązanie do tradycji bizantyjskiej i do połączenia obu części dawnego Imperium rzymskiego, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy (od 9 sierpnia 1949), członkostwo w OECD, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, członkostwo w NATO (od 1952 roku) – sojusznik militarny wielu krajów członkowskich, druga co do wielkości armia NATO[69] – możliwość wniesienia ogromnego potencjału do dorobku militarnego UE, członkostwo stowarzyszone w Unii Zachodnioeuropejskiej, członkostwo w G20 – chęć odgrywania większej roli na arenie międzynarodowej, aspiracje do bycia regionalnym mocarstwem[potrzebne źródło], ważne położenie geostrategiczne (przez co umocnienie geostrategicznego położenia Unii Europejskiej) – szczególnie przy projektach energetycznych związanych z południowym Kaukazem i na Bliskim Wschodzie oraz procesach pokojowych w tym rejonie świata[70], przyjęcie prawa o fundacjach, reforma kodeksu karnego w zakresie wolności wypowiedzi, zapisanie w nowej tureckiej konstytucji pełnego poszanowania praw człowieka i wolności podstawowych, zapewnienia rozdziału władz oraz demokratycznego i świeckiego charakteru Państwa Tureckiego.

Argumenty przeciwników: spór z Armenią (nieuznawanie zbrodni ludobójstwa Ormian i utrzymywanie embarga gospodarczego, zamknięcie granicy i stosowanie gróźb wobec sąsiadów), niestabilne relacje z Grecją – nieuznawanie ludobójstwa Greków z początku XX wieku[potrzebne źródło], kwestia mniejszości kurdyjskiej[71], spór z Cyprem o Turecką Republikę Cypru Północnego (nieuznawanie Cypru, jednego z członków UE), de iure Turcja okupuje część terytorium UE[72], tylko nieco ponad 3% terytorium leży na kontynencie europejskim[73], przez większość swojej historii Turcja była w opozycji do Europy, duże wpływy wojska i ekstremalnych środowisk islamskich, niski poziom rozwoju gospodarczego – niemożność poradzenia sobie na rynku wewnętrznym, duża liczba ludności – możliwa duża fala emigracji w poszukiwaniu pracy, Turcja uzyskałaby ogromną możliwość blokowania procesu decyzyjnego, byłaby drugim krajem według liczby ludności (po Niemczech) – praktycznie żadna decyzja nie byłaby podjęta bez jej zgody[74], duża liczba Turków w krajach europejskich – trudności w odnalezieniu się w zachodnim świecie, przyjęcie Turcji może doprowadzić do rozluźnienia więzi kulturowych i spowolnienia procesów integracyjnych (obawy do cofnięcia integracji do strefy wolnego handlu[75], nieufność (niechęć) krajów arabskich związana z przeszłością i dominacji Osmanów[76], niezakończone problemy dotyczące wolności religijnej wyznań niemuzułmańskich, ingerencja w działania Patriarchatu Ekumenicznego, łamanie praw kobiet (w tym prawo do popełniania tzw. honorowe zabójstwa), wyjątkowo niski procent kobiet obecnych na rynku pracy, łamanie prawa związków zawodowych[77], ograniczany sądowo dostęp do portali internetowych.

Zwolennicy potencjalnego członkostwa Turcji: Wielka Brytania[78], Szwecja[66], Polska (w osobie byłego prezydenta Lecha Kaczyńskiego[79][80] i premiera Donalda Tuska[81]). Przeciwnicy: Austria[82].

Proces stabilizacji i stowarzyszenia Bałkanów Zachodnich[edytuj | edytuj kod]

Albania[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: rozszerzenie Unii na Zachodnie Bałkany przyczyni się do stabilizacji i rozwoju tego regionu, członkostwo w ONZ, członkostwo w NATO, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, członkostwo w CEFTA, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską.

Argumenty przeciwników: jeden z najbiedniejszych krajów Europy, słaba gospodarka[83][24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego jednolitego rynku, niestabilność polityczna, duża przestępczość, korupcja, silne struktury mafijne[84].

Państwa popierające integrację Albanii z UE: Polska[potrzebne źródło].

Bośnia i Hercegowina[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: rozszerzenie Unii na Zachodnie Bałkany przyczyni się do stabilizacji i rozwoju tego regionu, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w CEFTA, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, duże poparcie społeczne dla integracji europejskiej[85].

Argumenty przeciwników: niestabilność polityczna[86], zagrożona jedność kraju[87] (separatyzm części serbskiej[88]), głębokie podziały etniczne[89] duża przestępczość, korupcja, silne struktury mafijne[90], słaba gospodarka[91][24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, brak członkostwa w WTO, 121 miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[92].

W 2005 rozpoczęto negocjacje w sprawie stowarzyszenia. W czerwcu 2008 doszło do podpisania umowy o stabilizacji i stowarzyszeniu[12]. Unia Europejska, w porozumieniu z Radą ds. Implementacji Pokoju, zamierza przejąć główną odpowiedzialność za stabilizację w Bośni[93]. Państwa popierające aspiracje integracyjne: Polska[94].

Potencjalni kandydaci[edytuj | edytuj kod]

Kraje, które odrzuciły możliwość członkostwa i kraje, które wyraziły potencjalną chęć członkostwa w Unii Europejskiej.
Kraj Rozpoczęcie negocjacji o stowarzyszeniu Podpisanie stowarzyszenia Wejście w życie stowarzyszenia Data złożenia wniosku o członkostwo Oficjalny status kandydata do UE Rozpoczęcie negocjacji o członkostwo Liczba zamkniętych rozdziałów negocjacyjnych Przewidywana data zakończenia negocjacji Przewidywana data wejścia do UE Strefa wolnego handlu[8] Unia celna[9] PKB per capita według CIA WFB[10] w 2011 w USD Procent średniej unijnej[c]
 Andora[95] link= N link= N link= N Brak oficjalnego wniosku Brak 1990[96] 37200 107,8%
 Armenia[97] link= N[h] link= N link= N Brak oficjalnego wniosku Brak W trakcie negocjacji[98] link= N 5600 16,2%
 Azerbejdżan[99] link= N[d][100] link= N link= N Brak oficjalnego wniosku Brak link= N link= N 10700 31,0%
 Izrael[101] link= N link= N link= N[102]
Porozumienie o współpracy od 20 listopada 1995
Brak oficjalnego wniosku Brak Od 2000[103][104] link= N 32200 93,3%
 Kosowo rozpatrywane jako osobne państwo, nie jako część Serbii pod administracją UNMIK[105] link= N link= N
Akt Stowarzyszenia Serbii z UE potwierdza granice, w których Kosowo jest jej częścią. Stowarzyszenie Kosowa jako odrębnego państwa z UE jest obecnie nierealne z powodu sprzeciwu choćby jednego państwa UE
link= N Brak link= N link= N
Z powodu sprzeciwu choćby jednego państwa, nie ma szans na rozpoczęcie negocjacji
Question mark.svg
Z powodu sprzeciwu choćby jednego państwa, nie ma szans na członkostwo w UE
Question mark.svg
SWH UE z Serbią potwierdza, że Kosowo jest częścią Serbii, więc i SWH obejmuje terytorium Kosowa
link= N 7400 21,4%
 Liechtenstein Stowarzyszenie zastąpiono szerszą integracją w ramach EOG Stowarzyszenie zastąpiono szerszą integracją w ramach EOG Stowarzyszenie zastąpiono szerszą integracją w ramach EOG Brak oficjalnego wniosku Brak EOG link= N[e] 89400 259,1%
 Maroko[106] link= N link= N link= N[107] czerwiec 1987 Brak 2000[108] link= N 5300 15,3%
 Monako[109] link= N link= N link= N Brak oficjalnego wniosku Brak Unia celna FR z MC[110] 70700 204,9%
 Norwegia Stowarzyszenie zastąpiono szerszą integracją w ramach EOG Stowarzyszenie zastąpiono szerszą integracją w ramach EOG Stowarzyszenie zastąpiono szerszą integracją w ramach EOG 1962, 1967 i 1992 Brak,
w przeszłości Norwegia taki status posiadała
EOG link= N[e] 55300 160,3%
 Republika Zielonego Przylądka link= N link= N link= N
Porozumienia AKP
Brak oficjalnego wniosku Brak link= N link= N 4100 11,9%
 San Marino[111] link= N link= N link= N Brak oficjalnego wniosku Brak 1991[112][113] 36200 104,9%
 Szwajcaria[114] Osobne dwustronne porozumienia WE-CH Osobne dwustronne porozumienia WE-CH Osobne dwustronne porozumienia WE-CH 1992 Brak 1973 link= N 54600 158,2%
 Watykan link= N link= N link= N Brak oficjalnego wniosku Brak
Kraj Rozpoczęcie negocjacji o stowarzyszeniu Podpisanie stowarzyszenia Wejście w życie stowarzyszenia Data złożenia wniosku o członkostwo Oficjalny status kandydata do UE Negocjacje o członkostwo Liczba zamkniętych rozdziałów negocjacyjnych Przewidywana data zakończenia negocjacji Przewidywana data wejścia do UE Strefa wolnego handlu[8] Unia celna[9] PKB per capita według CIA[10] w USD Procent średniej unijnej[c]

Przyszłe potencjalne rozszerzenia[edytuj | edytuj kod]

Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu[edytuj | edytuj kod]

Liechtenstein[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: dobry poziom rozwoju gospodarczego[24][25], członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, członkostwo w strefie Schengen od 19 grudnia 2011.

Argumenty przeciwników: członkostwo w UE uzależnione od decyzji Szwajcarii[115].

Norwegia[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: bardzo wysoki poziom rozwoju gospodarczego[24][25], członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OECD, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, członkostwo w NATO, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, członkostwo w strefie Schengen[116], a przez co współpraca w III filarze[117], współpraca w II filarze[118], 34. miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[119].

Argumenty przeciwników: sprawa połowów ryb na Morzu Północnym i Norweskim[120], ogromne zyski ze złóż ropy naftowej na Morzu Norweskim (obawa przed byciem płatnikiem netto)[121].

Odmówiła wejścia w referendum w 1972, jak również w 1994. Partie polityczne popierające członkostwo Norwegii w Unii: Høyre, Norweska Partia Pracy. Przeciwne: Sosialistisk Venstreparti, Senterpartiet, Kristelig Folkeparti.

Zgodnie z badaniami opinii publicznej z 2011 roku: 72% Norwegów jest zdecydowanie przeciw, jedynie 12 procent badanych było za, reszta się waha (nawet wśród wyborców Høyre, czyli najbardziej proeuropejskiej z norweskich politycznych partii: 65% przeciw akcesji do UE)[122].

Szwajcaria[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: bardzo wysoki poziom rozwoju gospodarczego[24][25], członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OECD, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, członkostwo w strefie Schengen, 9 miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[123], jeden z najważniejszych partnerów handlowych Unii[124].

Argumenty przeciwników: izolacjonizm, polityka neutralności państwa szwajcarskiego stałaby w opozycji do rozwoju jakiejkolwiek wspólnej obronności UE, niechęć do uczestnictwa w bojowych fragmentach misji pokojowych[125].

Po negatywnym wyniku referendum w sprawie Europejskiego Obszaru Gospodarczego zawieszono dalsze negocjacje.

Partnerstwo Wschodnie[edytuj | edytuj kod]

Armenia[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: pierwszy chrześcijański kraj świata, zawsze podkreślała swoje europejskie korzenie i aspiracje proeuropejskie[126], członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, 28. miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[127].

Argumenty przeciwników: konflikt z Turcją i sprawa Górskiego Karabachu, położenie na Zakaukaziu, słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, niestabilność polityczna, łamanie zasad demokracji (postawienie w stan oskarżenia i pozbawienie wolności przez władze armeńskie przeciwników politycznych w marcu 2008[128]).

Badania opinii publicznej: 64% za, 11,8% przeciw[129].

Zwolennicy: Galust Sahakia[130], Artur Baghdasarian[131]. Przeciwnicy: Robert Koczarian[132].

Azerbejdżan[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, aspiracje proatlantyckie[133], silne powiązania z Turcją, złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, geostrategiczne położenie.

Argumenty przeciwników: sprawa Górskiego Karabachu, położenie na Zakaukaziu, słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, niestabilność polityczna, łamanie zasad demokracji, "rozdarcie" między Rosją, światem islamu i Zachodem (kierunek proeuroatlantycki popierany przez Turcję – o ile uznać Turcję za kraj zachodni), brak członkostwa w WTO.

Białoruś[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: geograficzne położenie na terenie Europy, członkostwo w ONZ, członkostwo w OBWE, zapowiedź ocieplenia stosunków po wypuszczeniu więźniów politycznych[134] i poprawy dwustronnych relacji[135] – szczególnie w sferze gospodarczej[136].

Argumenty przeciwników: słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego jednolitego rynku, niestabilność polityczna, brak demokracji i pluralizmu politycznego, brak wolnych mediów, ustrój zbliżony do autorytaryzmu, brak członkostwa w Radzie Europy, złe stosunki dwustronne UE-Białoruś, a nawet sankcje dyplomatyczne nałożone przez UE na dygnitarzy państwowych, Białoruś obecnie jest bardziej zainteresowana integracją w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw w tym szczególnie w ramach Państwa Związkowego Rosji i Białorusi, brak członkostwa w WTO, 150 miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[137].

Państwo postulujące ocieplenie stosunków: Polska[138], Litwa[139], Niemcy[140]; polski pomysł pozytywnie przyjęty przez Białoruś[141] i Unię Europejską[142][143].

Gruzja[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: podkreśla swoje chrześcijańskie i europejskie korzenie, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, silny i zdecydowany kierunek proeuroatlantycki – chęć członkostwa w NATO[144], 32. miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[145].

Argumenty przeciwników: położenie na Zakaukaziu, słaba gospodarka[24][25] (dodatkowo zniszczona działaniami wojennymi z sierpnia 2008), prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, problem Abchazji i Osetii Południowej (separatyzm, chęć przyłączenia się do Rosji, niejasny status tych prowincji po konflikcie zbrojnym z Rosją w sierpniu 2008), niestabilność polityczna, oskarżenia opozycji o łamanie zasad demokracji przez prezydenta.

European Union-Georgia Action Plan wstępem do stowarzyszenia[146].

Główni zwolennicy: Polska, Litwa, Łotwa, Estonia.

Mołdawia[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, członkostwo w CEFTA, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską.

Argumenty przeciwników: jeden z najbiedniejszych krajów Europy, bardzo słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, duża przestępczość, silne struktury mafijne, problem separatyzmu Naddniestrza i stacjonowania tam obcych wojsk, praktyczny brak kontroli Mołdawii nad tym terenem.

The EU Moldova Action Plan jest wstępem do układu stowarzyszeniowego[147].

Główny zwolennik: Rumunia. Pozostałe kraje: Polska[148][149].

Ukraina[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską (przynajmniej zachodniej i centralnej części kraju), aspiracje proatlantyckie[150].

Argumenty przeciwników: niestabilność polityczna, częste zmiany rządów i rozwiązywanie parlamentu[151], i brak reform gospodarczych i politycznych, aresztowanie Julii Tymoszenko i osadzenie jej w kolonii karnej, niestabilność w kierunku proeuroatlantyckim, silne tendencje prorosyjskie (propagowanie eurazjatyzmu, a co za tym idzie antyeuropeizmu) na wschodzie kraju, słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego jednolitego rynku, bardzo długie negocjacje w sprawie stowarzyszenia, tendencje separatystyczne na Krymie, 155. miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[152], gloryfikacja armii OUN i UPA w zachodniej Ukrainie, ryzyko napływu imigrantów po otwarciu granic do słowiańskojęzycznych państw UE skutkujące wzrostem bezrobocia.

W marcu 2007 rozpoczęto negocjacje w sprawie szerszego porozumienia UE-Ukraina podobnego do układów stowarzyszeniowych[153]. Współpraca UE-Ukraina dotyczy m.in. stworzenia wspólnej przestrzeni powietrznej, opracowania i realizacji strategii transportowej, która przyczyni się do rozwoju korytarzy transportowych[154]. W październiku 2010 Rada Najwyższa Ukrainy odrzuciła pomysł złożenia wniosku w sprawie członkostwa w Unii Eurpejskiej[155]. 21 marca 2014 roku została podpisana część polityczna Umowy Stowarzyszeniowej z Unią Europejską.

Główny zwolennik: Polska[156][157][158]. Pozostałe państwa popierające członkostwo: Szwecja, Dania, Finlandia, Litwa, Łotwa, Estonia[159], Austria[160], Portugalia[161].

Niejasny status[edytuj | edytuj kod]

Kosowo[edytuj | edytuj kod]

O ile w ogóle można uznać, że jest to niepodległe, suwerenne, wolne i demokratyczne państwo. Nie ma szans na członkostwo ze względu na to, że Hiszpania, Cypr, Słowacja, Grecja i Rumunia nie uznały jednostronnego ogłoszenia niepodległości i zawetują jakiekolwiek formy współpracy UE z tą samozwańczą republiką. Poza tym kraj ten jest jednym z najbiedniejszych regionów świata z czterdziestoprocentowym bezrobociem, wyjątkowo słabą gospodarką[162] i silnymi strukturami mafijnymi[163]. Oskarżenia o zbrodnie wojenne[164] a co za tym też idzie zupełny brak kontroli i ochrony mniejszości serbskiej i romskiej[165], niszczenie zabytków kultury prawosławnej[166]. Jedyne, co przeważa na plus, to używanie waluty euro i bycie swego rodzaju protektoratem Unii Europejskiej. UE wyeksportowała tam struktury państwowej administracji, sądownictwa i policji – EULEX (jednak z zastrzeżeniem neutralności tej misji względem statusu Kosowa[167]). Z drugiej strony jest to powód na nie, gdyż członkiem UE nie może być kraj, który nie posiada silnej administracji i sądownictwa. Wiąże się to z faktem egzekwowania prawa wspólnotowego, które spoczywa właśnie na sądownictwie i administracji państw członkowskich. Paradoksalnie obecnie Serbia może wejść do UE wcześniej niż Kosowo. Na niekorzyść Kosowa (jako samodzielnego państwa) przemawia również brak członkostwa w ONZ, Radzie Europy, OBWE, WTO. Na korzyść przemawia – osobne od Serbii – członkostwo w CEFTA – lecz jest to członkostwo jako Kosowo-UNMIK. Pierwszym i podstawowym argumentem przeciw członkostwu jest nie uznanie oficjalne przez Unię Europejską niepodległości Kosowa. Komisja Europejska rozpoznaje Kosowo tylko i wyłącznie jako obszar administracyjny Serbii pod nadzorem międzynarodowym[168].

Pozostałe kraje zachodnioeuropejskie[edytuj | edytuj kod]

Andora[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: położenie na kontynencie europejskim, członkostwo w ONZ, Radzie Europy, OBWE, używanie waluty euro.

Argumenty przeciwników: problem z reprezentacją tak małego kraju w instytucjach wspólnotowych, brak członkostwa w WTO; obecne relacje dwustronne reguluje umowa z 15 października 2004 roku[169].

Monako[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: położenie na kontynencie europejskim, członkostwo w ONZ, Radzie Europy, OBWE, strefie euro, otwarte granice, wysoki poziom dobrobytu[24][25].

Argumenty przeciwników: problem z reprezentacją tak małego kraju w instytucjach wspólnotowych, brak członkostwa w WTO.

San Marino[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: położenie na kontynencie europejskim, członkostwo w ONZ, Radzie Europy, OBWE, strefie euro, otwarte granice.

Argumenty przeciwników: problem z reprezentacją tak małego kraju w instytucjach wspólnotowych, brak członkostwa w WTO.

Watykan[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: położenie na kontynencie europejskim, członkostwo w OBWE, strefie euro, otwarte granice.

Argumenty przeciwników: problem z reprezentacją tak małego kraju w instytucjach wspólnotowych, brak członkostwa w WTO.

Kraje pozaeuropejskie[edytuj | edytuj kod]

Izrael[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: kulturowe i społeczne powiązania z Europą (występowanie w europejskich rozgrywkach sportowych, Eurowizji), wysoki rozwój gospodarczy[24][25], członkostwo w ONZ, członkostwo w WTO, obserwator w Radzie Europy, kandydat do OECD, 46 miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[170].

Argumenty przeciwników: niespełnianie kryteriów kopenhaskich, nieprzestrzeganie prawa międzynarodowego oraz praw człowieka, konflikt izraelsko-palestyński, konflikty z pozostałymi sąsiadami, niestabilna sytuacja geopolityczna, położenie na kontynencie azjatyckim, silne wpływy fundamentalistów religijnych, w związku z wyjątkowo trudnymi warunkami uprawy rolnictwa (niesprzyjający, suchy klimat, jałowe gleby – pustynie) przewidywane duże trudności we wspólnej polityce rolnej.

Zwolennicy potencjalnego członkostwa: Beniamin Netanjahu, Szymon Peres, Avigdor Lieberman, Silwan Schalom, Silvio Berlusconi, Marco Pannella. Równie wielu przeciwników. Badanie z lutego 2007: 75% Izraelczyków za wstąpieniem do UE[171]. Obecnie trwają prace nad zwiększeniem więzi UE-Izrael zawartych w umowie stowarzyszeniowej i Unii dla Śródziemnomorza[172] Główny zwolennik: Włochy. Państwo postulujące zaciśnięcie związków dwustronnych: Polska[173]. Komisja Europejska nie przewiduje poszerzenia o Izrael[174].

Maroko[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: przyjęcie Maroka oznaczałoby wyjście poza świat chrześcijański i reunifikację obu brzegów Morza Śródziemnego, stosunkowo blisko Europy, więc nie powinno być problemu z wymianą handlową, członkostwo w ONZ, członkostwo w WTO, przyjęcie Maroka do UE byłoby czynnikiem stabilizującym w Afryce i w basenie Morza Śródziemnego, najwyższy stopień aplikacji acqius UE spośród krajów śródziemnomorskich[175].

Argumenty przeciwników: niestabilna sytuacja polityczna, nieuregulowana kwestia Sahary Zachodniej; niespełnianie kryteriów kopenhaskich dotyczących praw człowieka; położenie na kontynencie afrykańskim; słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, Maroko uważa, że Hiszpańskie Posiadłości w Afryce Północnej są terytorium marokańskim okupowanym przez Hiszpanię.

Złożyło wniosek uważając, że jest demokratycznym krajem organicznie połączonym z Europą[176]. Odmówiono szans na członkostwo, m.in. z powodu nierozwiązanego konfliktu z Saharą Zachodnią. Obecnie trwają prace nad zaciśnięciem współpracy na zasadach szerszych niż ma to miejsce w przypadku umowy stowarzyszeniowej i Unii dla Śródziemnomorza[177].

Republika Zielonego Przylądka[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: należy do Makaronezji, tak jak Wyspy Kanaryjskie i Azory, członkostwo w ONZ, WTO, przyjęcie Republiki Zielonego Przylądka do UE byłoby czynnikiem stabilizującym w Afryce.

Argumenty przeciwników: słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego, jednolitego rynku, nieuczestniczenie w projekcie Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, trudności w zbudowaniu jedności i spójności gospodarczej ze względu znaczne oddalenie od Europy (wprawdzie RZP powołuje się na to, iż leży na tym samym archipelagu co Wyspy Kanaryjskie i Madera, ale trzeba zauważyć, że już teraz występują problemy z aplikacją prawa wspólnotowego i terytoria te korzystają ze specjalnego wsparcia dla terytoriów odległych od Europy[i]).

Information icon.svg Zobacz też: AKP.

Prezydent Mário Soares w marcu 2005 roku ogłosił stanowisko, aby rozpocząć negocjacje w sprawie przyszłego potencjalnego członkostwa w UE[178].

Główny zwolennik: Portugalia.

Pozostałe kraje geograficznie europejskie[edytuj | edytuj kod]

Kraje geograficznie europejskie, które nie wyraziły chęci przystąpienia do Unii Europejskiej.
Kraj Rozpoczęcie negocjacji o stowarzyszeniu Podpisanie stowarzyszenia Wejście w życie stowarzyszenia Data złożenia wniosku o członkostwo Oficjalny status kandydata do UE Negocjacje o członkostwo Liczba zamkniętych rozdziałów negocjacyjnych Przewidywana data zakończenia negocjacji Przewidywana data wejścia do UE Strefa wolnego handlu[8] Unia celna[9] PKB per capita 2011 według CIA[10]w USD Procent średniej unijnej[c]
 Białoruś Brak Brak oficjalnego wniosku link= N link= N 16000 46,4%
 Kazachstan Brak Brak oficjalnego wniosku link= N link= N 13900 40,3%
 Rosja[179] Brak Brak oficjalnego wniosku Wspólna Przestrzeń UE-Rosja[180] link= N 17700 51,3%
Kraj Rozpoczęcie negocjacji o stowarzyszeniu Podpisanie stowarzyszenia Wejście w życie stowarzyszenia Data złożenia wniosku o członkostwo Oficjalny status kandydata do UE Negocjacje o członkostwo Liczba zamkniętych rozdziałów negocjacyjnych Przewidywana data zakończenia negocjacji Przewidywana data wejścia do UE Strefa wolnego handlu[8] Unia celna[9] PKB per capita według CIA[10] w USD Procent średniej unijnej[c]

Kazachstan[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: część terytorium geograficznie leży na terenie Europy, członkostwo w ONZ, członkostwo w OBWE.

Argumenty przeciwników: słabe powiązania kulturowe z Europą, niska tożsamość europejska, słaba gospodarka[24][25], prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego jednolitego rynku, brak członkostwa w Radzie Europy, Kazachstan obecnie jest bardziej zainteresowany integracją w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw, brak członkostwa w WTO.

Rosja[edytuj | edytuj kod]

Argumenty zwolenników: część terytorium geograficznie leży na terenie Europy, członkostwo w ONZ (ewentualne członkostwo umocniłoby pozycję Unii w Radzie Bezpieczeństwa, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OBWE, duże poparcie społeczne integracji europejskiej[181], jako jeden z nielicznych krajów świata posiada przywilej dwustronnych szczytów, w trakcie których omawiane są najważniejsze dwustronne kwestie, oraz zinstytucjonalizowanej formy współpracy: Stała Rada Partnerstwa Unia Europejska Rosja[182][183], Partnerstwo dla modernizacji[184], trzeci partner handlowy Unii.

Argumenty przeciwników: słabe powiązania kulturowe z Europą, niska tożsamość europejska, silne propagowanie eurazjatyzmu jako alternatywy dla jednoczącej się Europy i jako przeciwwaga dla państw europejskich skupionych w Unii, słaba gospodarka[24][25] – ukierunkowana na eksport surowców, prawdopodobnie nie wytrzymałaby konkurencji wolnego jednolitego rynku, silne zawirowania na giełdzie[185][186], 134 miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej[187], oskarżana o próby łamania solidarności państw członkowskich (Gazociąg Północny, niechęć przyznania nowym państwom członkowskim – z 2004 i 2007 roku – przywilejów starej piętnastki), niestabilność demokracji, oskarżenia o łamanie praw człowieka i praw mniejszości narodowych (najjaskrawszy przykład rozwiązania tylko i wyłącznie siłowego – Czeczenia), konflikt wojskowy z Gruzją, ze względu na ogromny obszar spodziewane są utrudnienia w uczestnictwie we wspólnej polityce rolnej i wspólnej polityce rybołówstwa, brak członkostwa w WTO, zapowiedź wyjścia z Rady Europy[188], skupiona głównie na odbudowie swojej pozycji w dawnym ZSRR – czyli we Wspólnocie Niepodległych Państw. Komisja Europejska nie przewiduje poszerzenia o Rosję[174].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Unia Europejska
EU28 on a globe.svg

Ten artykuł jest częścią serii o:
Relacjach zewnętrznych
Unii Europejskiej


Polityka zewnętrzna Unii Europejskiej

Stosunki z państwami europejskimi

Stosunki z koloniami i obszarami zamorskimi państw członkowskich

Główne kierunki polityki zagranicznej Unii

Współpraca z organizacjami międzynarodowymi

Tematy powiązane:
Polityka bezpieczeństwaCSDP • Misje ESDPEurosferaCARDSTACISMEDATAIEX
Portal Portal Unia Europejska

Uwagi

  1. Szwajcaria nie ratyfikowała porozumienia o EOG w związku z negatywnym wynikiem referendum w tej sprawie. Wobec tego Szwajcaria zdecydowała się uregulować stosunki z UE opierając się na umowach dwustronnych (nie wymagają referendum), które w zasadzie zrównują jej status w kwestiach rynku wewnętrznego z pozostałymi krajami EFTY.
  2. Unia szanuje prawa podstawowe zagwarantowane w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie 4 listopada 1950 roku, oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla Państw Członkowskich, jako zasady ogólne prawa wspólnotowego.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Średnia unijna (2012) = 34500 USD.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Porozumienie o Stabilizacji i Stowarzyszeniu.
  5. 5,0 5,1 5,2 Brak unii celnej, EOG zakłada SWH i UG z pominięciem UC.
  6. The EEC-Turkey Association Agreement.
  7. Polityczna części Umowy Stowarzyszeniowej[21].
  8. Partnership and Cooperation Agreement.
  9. Art. 299 TWE: Postanowienia niniejszego Traktatu stosują się do francuskich departamentów zamorskich, Azorów, Madery i Wysp Kanaryjskich. Jednakże, biorąc pod uwagę strukturalną sytuację gospodarczą i społeczną francuskich departamentów zamorskich, Azorów, Madery i Wysp Kanaryjskich, pogorszoną ich oddaleniem, charakterem wyspiarskim, niewielkimi rozmiarami, trudną topografią i klimatem, ich zależnością gospodarczą od niewielkiej liczby produktów, podczas gdy trwałość i łączne występowanie tych czynników poważnie szkodzą ich rozwojowi, Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim, przyjmuje specyficzne środki zmierzające w szczególności do określenia warunków stosowania niniejszego Traktatu do tych regionów, w tym wspólnych polityk. Rada, przyjmując środki określone w drugim akapicie, uwzględnia takie dziedziny, jak polityki celne i handlowe, polityka fiskalna, strefy wolnocłowe, polityki w dziedzinach rolnictwa i rybołówstwa, warunki zaopatrzenia w surowce i dobra konsumpcyjne pierwszej potrzeby, pomoc państwową i warunki dostępu do funduszy strukturalnych oraz programów horyzontalnych Wspólnoty. Rada przyjmuje środki określone w drugim akapicie, biorąc pod uwagę szczególne cechy charakterystyczne i ograniczenia regionów peryferyjnych, bez podważania integralności i spójności wspólnotowego porządku prawnego, w tym rynku wewnętrznego i wspólnych polityk.

Przypisy

  1. Hanna Machińska: Aksjologia w Unii Europejskiej a Europejska Konwencja Praw Człowieka (pol.). msz.gov.pl. [dostęp 2014-04-29].
  2. Preamble (ang.). stabilitypact.org. [dostęp 2014-04-26].
  3. Łukasz Kobeszko: Chorwacja i Serbia nie są gotowe do członkostwa w UE (pol.). psz.pl, 2008-12-05. [dostęp 2011-02-23].
  4. Władysław Manteuffel: Brak podstaw traktatowych do przyjęcia nowych członków (pol.). pe24.pl, 2007-01-16. [dostęp 2011-02-23].
  5. 2009 – rok Bałkanów Zachodnich (pol. • ang. • niem. • duń. • hiszp. • niderl. • wł. • szw. • port.). europa.eu, 2008-11-05. [dostęp 2014-04-24].
  6. Przyszły rok rokiem Bałkanów Zachodnich (pol.). euractiv.pl, 2008-11-06. [dostęp 2011-02-23].
  7. Candidate countries (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-26].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 List of non-EU countries (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-26].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Customs unions (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-24].
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 Country Comparison :: GDP – per capita (PPP) (ang.). cia.gov. [dostęp 2014-04-24].
  11. EU in BiH (ang.). eubih.org. [dostęp 2014-04-29]. [zarchiwizowane z adresu].
  12. 12,0 12,1 Umowa stowarzyszeniowa Bośni i Hercegowiny podpisana. (pol.). rp.pl, 2008-06-16. [dostęp 2008-06-16].
  13. European Council aims at opening EU accession talks with Montenegro in June 2012 (ang.). gov.me, 2011-12-09. [dostęp 2014-04-24].
  14. Michał Kot, Inga Czerny: UE podpisała porozumienie o stowarzyszeniu z Serbią (pol.). wiadomosci.wp.pl, 2008-04-29. [dostęp 2014-04-24].
  15. Serbia granted EU candidate status – draft conclusions (ang.). euobserver.com, 2012-03-01. [dostęp 2014-04-24].
  16. EU-Turkey relations (ang. • niem.). euractiv.com, 2005-11-14. [dostęp 2014-04-24].
  17. Turcja.
  18. Anna Jórasz: Turcja oskarża UE o celowe opóźnianie negocjacji (pol.). psz.pl, 2008-09-16. [dostęp 2014-04-24].
  19. Piotr Marczewski: UE/ Negocjacje z Turcją – 2005, członkostwo – po 2014? (pol.). psz.pl, 2004-12-01. [dostęp 2014-04-24].
  20. Turkey : Customs Unions and preferential arrangements (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-24].
  21. 21,0 21,1 21,2 Szefowa MSZ Gruzji: do końca czerwca chcemy podpisać umowę z UE (pol.). wiadomosci.onet.pl, 2014-04-10. [dostęp 2014-04-23].
  22. The Stabilisation and Association Process
  23. Montenegro – Economic profile
  24. 24,00 24,01 24,02 24,03 24,04 24,05 24,06 24,07 24,08 24,09 24,10 24,11 24,12 24,13 24,14 24,15 24,16 24,17 24,18 24,19 24,20 24,21 Międzynarodowy Fundusz Walutowy: 5. Report for Selected Countries and Subjects
  25. 25,00 25,01 25,02 25,03 25,04 25,05 25,06 25,07 25,08 25,09 25,10 25,11 25,12 25,13 25,14 25,15 25,16 25,17 25,18 25,19 25,20 25,21 Bank Światowy Gross domestic product 2007
  26. Tomasz Betka, Damian Gwóźdź: Parlament Europejski o akcesji Turcji i Czarnogóry (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-02-11. [dostęp 2014-04-26].
  27. European Council aims at opening EU accession talks with Montenegro in June 2012 (ang.). gov.me, 2012-12-09. [dostęp 2014-04-24].
  28. Jacek Pawlicki: Islandia myśli o członkostwie w Unii Europejskiej (pol.). wyborcza.pl, 2007-06-04. [dostęp 2014-04-24].
  29. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  30. Kinga Szyszka: PE ocenił postępy Islandii na drodze do członkostwa w UE (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-03-24. [dostęp 2014-04-26].
  31. Karol Janowski: Negatywny wynik referendum w Islandii ws. Icesave (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-04-11. [dostęp 2014-04-26].
  32. Islandia: Koalicja zajmie się sprawą przyłączenia do UE (pol.). money.pl, 2007-05-23. [dostęp 2014-04-24].
  33. Iceland and the European Union – Prime Minister Ásgrímsson as good as alone in his predictions (ang.). eunews.blogspot.com, 2006-02-14. [dostęp 2014-04-24].
  34. Iceland Mulls EU Membership (ang.). dw.de, 2007-05-24. [dostęp 2014-04-24].
  35. Leigh Phillips: Even as EU-Iceland relations strain, Reykjavik looks to membership (ang.). euobserver.com, 2008-10-13. [dostęp 2014-04-24].
  36. Ewelina Miklas: Islandia rozważa przystąpienie do Unii Europejskiej (pol.). psz.pl, 2008-11-17. [dostęp 2014-04-24].
  37. Interview: Iceland, Croatia to compete for EU entry (ang.). euractiv.com, 2008-11-21. [dostęp 2014-04-26].
  38. Islandia rozpoczęła starania o akcesję do UE (pol.). tvn24.pl, 2009-05-25. [dostęp 2014-04-24].
  39. Islandia połączy się z Unią (pol.). tvn24.pl, 2009-07-23. [dostęp 2014-04-24].
  40. The former Yugoslav Republic of Macedonia – Economic profile (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-24].
  41. Aleksander Wielki, ale nie Macedoński (pol.). wyborcza.pl, 2007-01-03. [dostęp 2014-04-26].
  42. Łukasz Wróblewski: Macedonia – Grecja/ Problem nazwy państwa pozostaje nierozstrzygnięty (pol.). psz.pl, 2008-03-15. [dostęp 2014-04-24].
  43. Łukasz Kobeszko: Kolejne spory Skopje i Aten (pol.). psz.pl, 2008-08-14. [dostęp 2014-04-24].
  44. Anna Zadrożna: Grecja przegrywa spór o nazwę (pol.). psz.pl, 2008-09-04. [dostęp 2014-04-24].
  45. Łukasz Kobeszko: Konflikt na szczytach władz Macedonii (pol.). psz.pl, 2008-01-10. [dostęp 2014-04-24].
  46. Spór o nazwę: Macedonia obstaje przy swoim stanowisku (pol.). euractiv.pl, 2008-10-09. [dostęp 2014-04-24].
  47. Wkrótce możliwy koniec sporu o nazwę Macedonii (pol.). euractiv.pl, 2008-10-06. [dostęp 2014-04-24].
  48. Wizyta Minister Spraw Zagranicznych Macedonii, Pani Ilinki Mitrevej w Polsce (pol.). msz.gov.pl, 2006-04-06. [dostęp 2014-04-26]. [zarchiwizowane z adresu].
  49. POLSKA WSPIERA PRZYSTĄPIENIE MACEDONII DO UE I NATO (pol.). msz.gov.pl, 2007-05-09. [dostęp 2014-04-26]. [zarchiwizowane z adresu].
  50. Łukasz Kobeszko: Szefowie dyplomacji Serbii i Niemiec o eurointegracji i Kosowie (pol.). psz.pl, 2008-09-05. [dostęp 2014-04-24].
  51. Łukasz Kobeszko: Serbia ćwiczy i rozmawia z NATO (pol.). psz.pl, 2008-10-21. [dostęp 2014-04-24].
  52. Serbia – Economic profile
  53. Łukasz Kobeszko: Serbia/ Możliwa dymisja rządu i przedterminowe wybory (pol.). psz.pl, 2008-03-08. [dostęp 2014-04-25].
  54. Łukasz Kobeszko: Serbia/ Belgrad pyta Brukselę o granice (pol.). psz.pl, 2008-03-07. [dostęp 2014-04-25].
  55. Ewelina Miklas: UE/ Unia przekonuje Serbię do wyboru europejskiej drogi (pol.). psz.pl, 2008-03-11. [dostęp 2014-04-25].
  56. Łukasz Kobeszko: Grecja popiera przyśpieszenie w relacjach Serbii i UE (pol.). psz.pl, 2008-09-12. [dostęp 2014-04-25].
  57. Łukasz Kobeszko: Serbia jak najszybciej kandydatem do UE (pol.). psz.pl, 2008-10-20. [dostęp 2014-04-25].
  58. Łukasz Kobeszko: Londyn chce Serbii w UE (pol.). psz.pl, 2008-11-05. [dostęp 2014-04-25].
  59. Łukasz Kobeszko: Prezydenci Polski i Serbii o UE i Kosowie (pol.). psz.pl, 2008-11-13. [dostęp 2014-04-25].
  60. Łukasz Kobeszko: Węgry popierają euroaspiracje Serbii (pol.). psz.pl, 2008-10-21. [dostęp 2014-04-25].
  61. Hiszpania popiera starania Serbii o wejście do UE (pol.). rp.pl, 2009-03-09. [dostęp 2009-03-10].
  62. Anna Jórasz: Holandia blokuje rozmowy UE-Serbia (pol.). psz.pl, 2008-09-15. [dostęp 2014-04-25].
  63. Sukces Belgradu. Droga do Unii dla Serbii jest otwarta. Cena – układ z Kosowem (pol.). wiadomosci.gazeta.pl, 2012-03-02. [dostęp 2014-04-25].
  64. Milena Gołda: Milena Gołda: Turcja w Unii Europejskiej – za i przeciw (pol.). psz.pl, 2004-12-03. [dostęp 2014-04-25].
  65. 65,0 65,1 Joanna Irzabek: Ankara nie wierzy Europie (pol.). polityka.pl, 2008-10-20. [dostęp 2014-04-25].
  66. 66,0 66,1 Top Swedish official backs Turkey for EU – Europe – International Herald Tribune (ang.). nytimes.com, Ivar Ekman. [dostęp 2014-04-26].
  67. Franciszek GołembskiStosunki z Turcją, Sprawy międzynarodowe, Rocznik (1995)
  68. Turkey – Economic profile
  69. Turkey and the Alliance (ang.). nato.int. [dostęp 2014-04-28]. [zarchiwizowane z adresu].
  70. Radek Alf: Turcja: mimo wzrostu roli regionalnej, UE wciąż odległa (pol.). stosunkimiedzynarodowe.info, 2008-12-18. [dostęp 2014-04-25].
  71. Joanna Bocheńska: Sytuacja tureckich Kurdów a starania Turcji o członkostwo w Unii Europejskiej (pol.). stosunkimiedzynarodowe.info, 2008-12-17. [dostęp 2014-04-25].
  72. W Walii o Cyprze (pol.). bbc.co.uk. [dostęp 2014-04-25].
  73. Sylwia Wysocka: Sarkozy: Turcja nie leży w Europie (pol.). news.money.pl, 2007-12-21. [dostęp 2014-04-25].
  74. Kataryna Götz: Kataryna Götz: Turcja w Unii Europejskiej a zderzenie cywilizacji (pol.). psz.pl, 2006-12-02. [dostęp 2014-04-25].
  75. Adam Szymański: Debata na temat członkostwa Turcji w Unii Europejskiej (pol.). pism.pl, 2005-01-06. [dostęp 2014-04-26].
  76. Fernand Braudel Center, Binghamton University, "Turcja w Europie?" Komentarz nr 139, 15 czerwca 2004
  77. Barroso: Turcja ma przed sobą długą drogę do UE (pol.). news.money.pl, 2008-04-10. [dostęp 2014-04-25].
  78. Sylwia Peryt: UE/ Brytyjska królowa popiera Turcję w dążeniach do członkostwa w Unii (pol.). psz.pl, 2008-05-14. [dostęp 2014-04-25].
  79. Elwira Wielańczyk: L.Kaczyński: Polska za przystąpieniem Turcji do UE (pol.). money.pl, 2007-01-23. [dostęp 2014-04-25].
  80. Adrian Prusik: Polska/ Wizyta prezydenta Kaczyńskiego w Turcji (pol.). psz.pl, 2007-01-07. [dostęp 2014-04-25].
  81. Tomasz Betka: Premier Tusk: Polska Prezydencja wesprze akcesję Turcji (pol.). uniaeuropejska.org, 2010-12-15. [dostęp 2014-04-26].
  82. Austria zapowiada referendum w sprawie unijnej akcesji Turcji (pol.). euractiv.pl, 2008-08-26. [dostęp 2014-04-25].
  83. Albania – Economic profile
  84. David Binder, Preston Mendenhall: Sex, drugs and guns in the Balkans (pol.). nbcnews.com. [dostęp 2014-04-25].
  85. Emilia Brzdąkiewicz: UE/ Bośnia i Hercegowina potwierdza proeuropejskie dążenia (pol.). psz.pl, 2008-03-05. [dostęp 2014-04-25].
  86. Emilia Brzdąkiewicz: Unia Europejska poważnie zaniepokojona sytuacją w Bośni (pol.). psz.pl, 2008-10-23. [dostęp 2014-04-25].
  87. Łukasz Kobeszko: Bośnia i Hercegowina wciąż daleko od UE (pol.). psz.pl, 2008-10-15. [dostęp 2014-04-25].
  88. Łukasz Kobeszko: Bośnia i Hercegowina/ Premier Republiki Serbskiej grozi secesją (pol.). psz.pl, 2008-03-02. [dostęp 2014-04-25].
  89. Bośnia: nacjonaliści zdominowali wybory (pol.). euractiv.pl, 2008-10-07. [dostęp 2014-04-25].
  90. 'Boys will be boys' (ang.). news.bbc.co.uk, 2002-06-14. [dostęp 2014-04-25].
  91. Bosnia and Herzegovina – Economic profile
  92. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  93. Łukasz Kobeszko: UE przejmuje główną rolę w Bośni (pol.). psz.pl, 2008-11-21. [dostęp 2014-04-25].
  94. Polska popiera euroatlantyckie aspiracje Bośni i Hercegowiny (pol.). premier.gov.pl, 2007-12-18. [dostęp 2014-04-26].
  95. [1]
  96. Andorra : Customs Unions and preferential arrangements (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-25].
  97. Inside Europe (ang.). insideeurope.org. [dostęp 2014-04-28]. [zarchiwizowane z adresu].
  98. Artur Kacprzak: UE: Spotkanie Prezydenta Armenii z unijnymi urzędnikami (pol.). eastbook.eu, 2012-03-08. [dostęp 2014-04-25].
  99. Unia Europejska i Azerbejdżan
  100. http://ec.europa.eu/external_relations/ceeca/pca/pca_azerbaijan.pdf
  101. [2]
  102. EURO-MEDITERRANEAN AGREEMENT establishing an association between the European Communities and their Member States, of the one part, and the State of Israel, of the other part
  103. Israel-EU Trade Agreement-November 1995 (ang.). mfa.gov.il, 1995-11-20. [dostęp 2014-04-25].
  104. FISZKA INFORMACYJNA – STOSUNKI ZEWNĘTRZNE – Polityka handlowa WE wobec krajów basenu Morza Śródziemnego (pol.). rcie.lodz.pl, 2004-02-26. [dostęp 2014-04-29]. [zarchiwizowane z zewnetrzne204 – WE a kraje Basenu Morza srodz.pdf adresu].
  105. Komisja Europejska oficjalnie rozpatruje Kosowo pod rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244.
  106. European Union (EU) and Kingdom of Morocco
  107. EURO-MEDITERRANEAN AGREEMENT establishing an association between the European Communities and their Member States, of the one part, and the Kingdom of Morocco, of the other part.
  108. Jan Hagemejer, Marie Rau, Hakim Ben Hammouda, Selami Xhepa, Michael Ferrantino, Hitomi Lisaka, Nora Dihel, Sara Wong: EU-Morocco FTA (ang.). gtap.agecon.purdue.edu, 2004-08-13. [dostęp 2014-04-25].
  109. redirect
  110. 1.3.Obszar Uniii Celnej (pol.). mf.gov.pl. [dostęp 2014-05-01]. [zarchiwizowane z adresu].
  111. [3]
  112. San Marino : Customs Unions and preferential arrangements (ang.). ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-25].
  113. KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (pol.). europarl.europa.eu, 2004-04-15. [dostęp 2014-04-25].
  114. Christa Markwalder: Öffentliche Veranstaltung: Etats Généraux Européens am 10. Mai in Bern (niem.). europa.ch. [dostęp 2014-04-25].
  115. Przemysław Osóbka: Lichtenstein czyli wielki książe w małym państwie (pol.). paneuropa.l.pl. [dostęp 2014-05-01]. [zarchiwizowane z adresu].
  116. Współpraca w obszarze Schengen (pol.). amb-norwegia.pl. [dostęp 2014-04-28]. [zarchiwizowane z adresu].
  117. Przykładowa Umowa: UMOWA między Unią Europejską a Królestwem Norwegii w sprawie procedur bezpieczeństwa przy wymianie informacji niejawnych
  118. Polityka europejska Norwegii
  119. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  120. Unia Europejska – Norwegia a UE (pol.). psz.pl. [dostęp 2014-04-25].
  121. Jacek Pawlicki: Norwegia: w stronę Unii? (pol.). wyborcza.pl, 2003-01-14. [dostęp 2014-04-25].
  122. Barbara Liwo: 72% NORWEGÓW PRZECIWKO CZŁONKOSTWU W UE (pol.). mojanorwegia.pl, 2010-11-31. [dostęp 2014-04-25].
  123. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  124. Szwajcaria, czyli jak być w Unii, nie będąc jej członkiem
  125. SZWAJCARIA I EUROPA – STARE (DOBRE?) MAŁŻEŃSTWO (pol.). cafebabel.pl, 2007-07-31. [dostęp 2014-04-26].
  126. "elity Armenii dość jasno stawiają je jako swój strategiczny cel. I choć jest to cel bardzo odległy, wszelkie wprowadzone reformy oceniane i interpretowane są wedle tego właśnie kryterium"
  127. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  128. Daria Suwała: Armenia może stracić prawo głosu w Zgromadzeniu Parlamentarnym RE (pol.). psz.pl, 2008-12-19. [dostęp 2014-04-25].
  129. Ministry of Foreign Affairs of The Republic of Armenia Official Site
  130. http://findarticles.com/p/articles/mi_go1493/is_200307/ai_n9111910
  131. ARMINFO – independent armenian news agency
  132. Lin Li: Armenia not to join NATO, EU: president (ang.). news.xinhuanet.com, 2006-04-24. [dostęp 2014-04-25].
  133. Wspólna Konferencja Prasowa Prezydentów Azerbejdżanu i Polski 30 marca, 2007
  134. Łukasz Kobeszko: UE zniesie część sankcji wobec Białorusi? (pol.). psz.pl, 2008-09-06. [dostęp 2014-04-25].
  135. Łukasz Kobeszko: Łukaszenko potwierdza chęć poprawy relacji z UE (pol.). psz.pl, 2008-12-11. [dostęp 2014-04-25].
  136. Łukasz Kobeszko: Mińsk i Komisja Europejska podpisały ramowe porozumienie o współpracy (pol.). psz.pl, 2008-12-19. [dostęp 2014-04-25].
  137. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  138. Monika Paulina Żukowska: Polska uważa Białoruś za "europejskiego sąsiada" (pol.). psz.pl, 2008-09-12. [dostęp 2014-04-25].
  139. Łukasz Kobeszko: Litwa chce pomóc Białorusi iść europejską drogą (pol.). psz.pl, 2008-09-18. [dostęp 2014-04-25].
  140. Łukasz Kobeszko: Zachód nie zamyka drzwi przed Białorusią (pol.). psz.pl, 2008-10-01. [dostęp 2014-04-25].
  141. Łukasz Kobeszko: Mińsk dostrzega zmianę tonu Brukseli (pol.). psz.pl, 2008-09-16. [dostęp 2014-04-25].
  142. Łukasz Kobeszko: Unijna dyplomacja jest gotowa znieść sankcje wobec Białorusi (pol.). psz.pl, 2008-09-16. [dostęp 2014-04-25].
  143. Łukasz Kobeszko: Białoruski minister zaproszony na szczyt unijnej dyplomacji (pol.). psz.pl, 2008-04-10. [dostęp 2014-04-25].
  144. Anna Głąb: Gruzja/ Większość poparła ideę integracji z NATO (pol.). psz.pl, 2008-01-11. [dostęp 2014-04-25].
  145. Ranking IEF 2009
  146. European Neighbourhood Policy – EUROPEAN UNION–GEORGIA ACTION PLAN (ang.). delgeo.ec.europa.eu. [dostęp 2014-04-29]. [zarchiwizowane z A4-2.pdf adresu].
  147. GEN
  148. Mariusz Sulkowski: Premier Tusk wspiera akcesję Mołdawii (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-01-30. [dostęp 2014-04-26].
  149. Monika Paulina Żukowska: Polska pomoże Mołdowie w integracji z UE (pol.). psz.pl, 2008-07-12. [dostęp 2014-04-25].
  150. Anna Głąb: Juszczenko: Tylko NATO zagwarantuje nam suwerenność i integralność (pol.). psz.pl, 2008-09-05. [dostęp 2014-04-25].
  151. Anna Głąb: Demokratyczna koalicja na Ukrainie przestała istnieć (pol.). psz.pl, 2008-09-16. [dostęp 2014-04-25].
  152. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  153. http://www.euractiv.com/en/enlargement/eu-ukraine-start-operation-talks/article-162232
  154. Aleksandra Kowalczuk: Ukraina-UE/ Kontynuacja współpracy na dotychczasowych warunkach (pol.). psz.pl, 2008-03-12. [dostęp 2014-04-25].
  155. Ukraina nie chce do Unii (pol.). rmf24.pl, 2010-10-06. [dostęp 2014-04-25].
  156. Tomasz Betka: Polski premier popiera europejskie aspiracje Kijowa (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-04-15. [dostęp 2011-05-05].
  157. Tusk przywiózł Ukrainie przesłanie (pol.). fakty.interia.pl, 2008-09-19. [dostęp 2014-04-25].
  158. Anna Głąb: Tusk: Pomożemy Ukrainie wstąpić do NATO (pol.). psz.pl, 2008-09-19. [dostęp 2014-04-25].
  159. Natalia Domaniewska: UE/ Bildt chce w przyszłości członkostwa Ukrainy w Unii (pol.). psz.pl, 2008-02-18. [dostęp 2014-04-25].
  160. Bartłomiej Cięszczyk: Austria poparła wejście Ukrainy do UE (pol.). psz.pl, 2008-07-09. [dostęp 2014-04-25].
  161. Portugal supports Ukraine's accession bid to NATO, EU (ang.). english.people.com.cn, 2008-06-24. [dostęp 2014-04-25].
  162. Kosovo – Economic profile
  163. Niepodległość Kosowa wspierana przez regionalną mafię? (pol.). wiadomosci.wp.pl, 2008-02-24. [dostęp 2014-04-25].
  164. Albańczycy wycinali organy serbskim więźniom? (pol.). wprost.pl, 2008-04-11. [dostęp 2014-04-25].
  165. Knut Vollebaek: ADDRESS ON MINORITY RIGHTS IN KOSOVO (ang.). osce.org, 2008-09-11. [dostęp 2014-04-29]. [zarchiwizowane z adresu].
  166. DESTROYED AND DESECRATED CHRISTIAN ORTHODOX SHRINES IN KOSOVO AND METOHIJA (ang.). balkanpeace.org. [dostęp 2014-04-25].
  167. Łukasz Kobeszko: Kompromis Belgradu i Brukseli w sprawie misji EULEX (pol.). psz.pl, 2008-11-07. [dostęp 2014-04-25].
  168. Kosovo under UNSCR 1244
  169. UMOWA O WSPÓŁPRACY między Wspólnotą Europejską a Księstwem Andory
  170. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  171. Ronny Sofer: Poll: 75 percent of Israelis want to be in EU (ang.). ynetnews.com, 2007-02-22. [dostęp 2014-04-25].
  172. EU agrees to boost ties with Israel
  173. Warszawa: Polska rzecznikiem Izraela w UE? Debata (pol.). prawica.net, 2008-05-13. [dostęp 2014-04-25].
  174. 174,0 174,1 UE nie przewiduje poszerzenia o Rosję i Izrael
  175. Roman Gutkowski: Jedno oko na Maroko, a drugie na Unię (pol.). euractiv.pl, 2010-07-21. [dostęp 2014-04-25].
  176. W. Europe Bloc Bars Morocco as a Member (ang.). pqasb.pqarchiver.com, 1987-07-21. [dostęp 2014-04-25].
  177. Morocco, EU to present document on closer ties (ang.). eubusiness.com, 2008-09-17. [dostęp 2014-04-26]. [zarchiwizowane z adresu].
  178. Petition urging EU membership for Cape Verde launched in Portugal (ang.). eubusiness.com, 2005-03-17. [dostęp 2014-04-26]. [zarchiwizowane z adresu].
  179. Delegacja Komisji Europejskiej w Rosji.
  180. Stosunki dwustronne UE-Rosja.
  181. Olga Słowik: ...Rosjanie chcą do ... Unii Europejskiej? (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-01-25. [dostęp 2014-04-26].
  182. EU-Russia Permanent Partnership Council (Foreign Affairs)
  183. Tamara Barriga: Stała Rada Współpracy UE-Rosja (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-06-12. [dostęp 2011-10-12].
  184. Justyna Skrzeczyńska: Zakończył się 27. szczyt UE-Rosja (pol.). uniaeuropejska.org, 2011-06-12. [dostęp 2011-06-12].
  185. Anna Głąb: Na rosyjskich giełdach wstrzymano obrót (pol.). psz.pl, 2008-09-17. [dostęp 2014-04-25].
  186. Anna Głąb: Rynek rosyjski poszybował w górę – notowania ponownie wstrzymano (pol.). psz.pl, 2008-09-19. [dostęp 2014-04-25].
  187. Conservative Policy Research and Analysis – The Heritage Foundation
  188. Rosja może opuścić Radę Europy (pol.). rp.pl, 2008-09-15. [dostęp 2014-04-25].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]