Państwo Hiszpańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Estado Español
Państwo Hiszpańskie
Druga Republika Hiszpańska 1939–1975 Hiszpania
Flaga Hiszpanii
Herb Hiszpanii
Flaga Hiszpanii Herb Hiszpanii
Dewiza: (łac.) Plvs Vltra
Una, Grande y Libre

(Wciąż Dalej
Jedna, Wielka i Wolna
)
Język urzędowy hiszpański
Stolica Madryt
Ustrój polityczny republika, od 1947 formalnie monarchia (bez króla)
Typ państwa dyktatura
Ostatnia głowa państwa szef Państwa Hiszpańskiego, regent Królestwa Hiszpanii Francisco Franco
Powierzchnia
 • całkowita

504 030 km²
Liczba ludności (1975)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

35 515 000[1]
70,6 osób/km²
Jednostka monetarna Peseta hiszpańska (ESP)
Obalenie republiki 1 kwietnia 1939
Wprowadzenie monarchii konstytucyjnej 29 listopada 1975
Artykuł z serii
Historia Hiszpanii
Okres przedrzymski
Iberowie, Celtyberowie, Kartagina, II wojna punicka
Okres rzymski
Wojny luzytańskie, Wojny celtyberyjskie
Okres Wizygotów
Wizygoci, Swebowie, Alanowie, Wandalowie
Okres muzułmański
Arabski podbój Hiszpanii, Maurowie, Emirat Kordoby,
Kalifat Kordoby, Umajjadzi, Abbasydzi,
Maghreb, Almanzor
Rekonkwista
León, Kastylia, Aragonia, Nawarra, Taifa,
Bitwa pod Las Navas de Tolosa, Almohadzi,
Almorawidzi
Hiszpańskie imperium kolonialne
Konkwista, Hiszpański podbój Ameryki, Odkrycia
Ameryki Południowej i Środkowej
, Odkrycie Ameryki,
Hiszpańska kolonizacja Ameryki Północnej,
Traktat z Tordesillas
Rządy Habsburgów
Wielka Armada, Traktat madrycki, Traktat windsorski,
Wojna dewolucyjna, Wojna z Francją (1672),
Wojna Ligi z Cambrai, Wojna Ligi z Cognac,
Wojna chłopska, Wojna trzydziestoletnia,
Wojna osiemdziesięcioletnia, Złoty Wiek Hiszpanii
Hiszpania w wieku Oświecenia
Wojna o sukcesję hiszpańską, Pokój utrechcki,
Traktat madrycki, Wojna siedmioletnia,
Wojna o sukcesję austriacką, Wojna o Włochy,
Hiszpańska konstytucja z 1812
XIX wiek
Bitwa pod Trafalgarem, Karlizm, I Republika,
Restauracja Burbonów, Utrata hiszpańskich kolonii
Czasy nowożytne
Dyktatoriat Rivery, II Republika,
Hiszpańska wojna domowa, Państwo Hiszpańskie
(Okres frankistowski), Hiszpania współczesna
Władcy
Władcy Hiszpanii, Władcy Nawarry, Władcy Aragonii, Władcy Kastylii-Leónu

Państwo Hiszpańskie (hiszp. Estado Español) – autorytarne, niedemokratyczne, przez część historyków określane jako faszystowskie[2] państwo, istniejące w latach 1939-1975, dyktatura Francisco Franco.

Państwo powstało na skutek zwycięstwa w hiszpańskiej wojnie domowej, toczonej w latach 1936-9 pomiędzy nacjonalistami Franco, wspieranymi przez III Rzeszę i Włochy Mussoliniego. Druga Republika Hiszpańska została obalona 1 kwietnia 1939, a Franco ogłosił się szefem Państwa Hiszpańskiego. W 1947 Franco ogłosił wprowadzenie monarchii (Reino de España), siebie mianował regentem i zarezerwował prawo wyboru króla. W 1969 Juan Carlos Borbón został wyznaczony oficjalnie następcą Franco, który zmarł 20 listopada 1975 roku.

Wśród historyków i dziennikarzy trwa spór na temat charakteru rządów Franco. Część historyków i socjologów uważa system Hiszpanii za totalitarny[3] czy też lawirujący w jego stronę[4]. Media i rząd Hiszpanii odrzucały termin, twierdząc że państwo powołujące się na idee katolickie nie może być totalitarne. "La Voz de Espana" uważał za totalitarną III Rzeszą, system nazistowski według prawicowych dziennikarzy "osiągnął dla europejskiego narodu najdoskonalszą równowagę między tym, co narodowe, a tym co socjalne", za systemy nietotalitarne uznał natomiast faszystowskie Włochy które "uległy siłom kapitalizmu", a nawet ideologiczny wróg frankizmu, Związek Radziecki[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wojna domowa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Hiszpańska wojna domowa.

Okres II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Hiszpania była w czasie II wojny światowej niezaangażowana w bezpośrednią wojnę, Franco sprzyjał jednak Hitlerowi, który wsparł go w czasie wojny domowej. Hiszpanie pomagali także niemieckim służbom w poszukiwaniu członków ruchu oporu na terenie hiszpańskim.

Do spotkania Franco z Hitlerem doszło w Hendaye w okupowanej Francji 23 października 1940 roku. Wielkie roszczenia Franco, obejmujące zaopatrzenie, wyposażenie armii, przyznanie Gibraltaru i francuskich posiadłości w północnej Afryce spowodowały, że Niemcy zrezygnowali z prób wciągnięcia Hiszpanii do wojny.

W 1943 roku Franco ogłosił całkowitą neutralność Hiszpanii i zrezygnował z jakiejkolwiek współpracy z przegrywającym wówczas wojnę Hitlerem.

Izolacja (1945-1953)[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny rząd Franco był izolowany na arenie międzynarodowej, nie tylko przez blok wschodni, ale także przez kraje demokratyczne, gdyż był postrzegany jako pozostałość faszyzmu.

Na Hiszpanię nałożone zostało w 1946 roku antyfrankistowskie embargo, obejmujące zamknięcie granicy z Francją. Embargo zostało przez władze wykorzystane do propagandowego przedstawienia go jako masońskiego spisku przeciwko katolickiej Hiszpanii. Paradoksalnie embargo i późniejsza akcja propagandowa skonsolidowały społeczeństwo wokół władz i umocniło dyktaturę.

Gospodarka hiszpańska znajdowała się w złym stanie, aż do roku 1952 stosowany był system kartkowy. Jednocześnie rozwijano doktrynę autarkii, dążąc do samowystarczalności.

Otwarcie (1953-1973)[edytuj | edytuj kod]

Narastające napięcie i rywalizacja USA w stosunkach ze ZSRR wymusiła na Amerykanach poszukiwanie nowych sojuszników w Europie, w tym nawiązanie współpracy z Franco, jako ideologicznym przeciwnikiem stalinizmu.

Ostatecznie izolacja Hiszpanii na arenie międzynarodowej została przełamana w 1953 roku, gdy USA i Hiszpania podpisały pakt madrycki. W 1955 poziom zamożności społeczeństwa osiągnął stan sprzed wybuchu wojny domowej. W tym samym roku Hiszpanię przyjęto do Organizacji Narodów Zjednoczonych, a w trzy lata później do Banku Światowego.

Hiszpański miraż[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Hiszpański miraż.

Hiszpański miraż (Desarrollo) to nazwa nadana hiszpańskiemu bumowi gospodarczemu lat 1959-1973. Był on efektem włączenia się do rządu technokratów, którzy przygotowali reformy pobudzające inwestycje, rekomendowane przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy.

Symbolem Desarrollo był SEAT 600 (licencyjna wersja Fiata 600), reklamowany jako pierwszy hiszpański samochód dla szerokiej rzeszy ludzi pracujących.

W 1969 roku wprowadzono blokadę granicy z Gibraltarem, która utrzymała się do śmierci Franco.

Ostatnie lata Franco[edytuj | edytuj kod]

Franco zmarł 20 listopada 1975 roku, jego następcą został Juan Carlos z dynastii Burbonów, dwa dni po śmierci Franco, 22 listopada 1975 objął tron jako Jan Karol I. Po wstąpieniu na tron opowiedział się za demontażem systemu zbudowanego przez Franco i przyjęciem przez Hiszpanię ustroju demokratycznego.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Payne, S. (1987). The Franco regime. 1st ed. Madison, WI: University of Wisconsin Press.
  • Luis Fernandez. Franco. Editorial

Przypisy

  1. Population (1975) by country
  2. Paul H. Lewis "Latin Fascist Elites: The Mussolini, Franco, and Salazar Regimes" 2002 str. 11
  3. Anna Gryniuk Przymus prawny: studium socjologiczno-prawne Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika str. 81
  4. Leszek Moczulski Wojna Polska 1939 ISBN 9788311115842 str. 171
  5. David Wingeate-Pike Hiszpania i Trzecia Rzesza str. 210-211