Państwo upadłe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Państwa wg Indeksu upadku państwa z Foreign Policy (2013)

     Upadłe

     Zagrożone

     Stabilne

     Trwałe

     Brak informacji / Terytorium zależne / Nie dotyczy

Państwo upadłe (ang. failed state) – termin z zakresu stosunków międzynarodowych oznaczający państwo, którego struktury władzy i infrastruktura społeczna uległy rozpadowi. Chociaż pod względem formalnym (na gruncie prawa międzynarodowego) jest to nadal państwo, to pod względem faktycznym przestało pełnić swoje podstawowe funkcje. Termin państwo upadłe jest więc wynikiem rozdźwięku między stanem formalnoprawnym a stanem faktycznym[1].

Pochodzenie terminu[edytuj | edytuj kod]

Termin ten został wprowadzony w latach dziewięćdziesiątych XX wieku przez Geralda Helmana i Stevena Ratnera[2]. Początkowo jako synonimów używano także innych pojęć, takich jak: collapsed state, disintegrated state czy fragmented state[3]. W języku polskim zaproponowano także pojęcie państwa w stanie rozkładu[4], chociaż jego adekwatność została zakwestionowana[1].

Cechy państwa upadłego[edytuj | edytuj kod]

Oprócz upadku struktur władzy państwowej, upadek państwa wiąże się też z rozkładem społeczeństwa i jego fragmentacją, demontażem infrastruktury państwowej i cywilnej, załamaniem gospodarki, konfliktami zbrojnymi i naruszeniami praw człowieka[5].

Ponieważ upadek państwa wiąże się z konfliktami zbrojnymi, a często z aktami ludobójstwa, jest ono traktowane jako zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku międzynarodowego[3].

Typologia państw upadłych[edytuj | edytuj kod]

Istnieją różne wskaźniki upadku państwa. W 2004 r. Robert Rothberg porównał różne państwa o słabych systemach władzy, rozróżniając[6]::

Amerykański think tank Fund for Peace publikuje też coroczne zestawienie w którym porównuje państwa wg indeksu upadku państwa (Failed States Index)[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 4, 2005. 
  2. Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 3, 2005. 
  3. 3,0 3,1 Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 6, 2005. 
  4. Władysław Czapliński, Anna Wyrozumska: Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe. Warszawa: 2004, s. 227.
  5. Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 6, 9, 2005. 
  6. Za: Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 7-8, 2005. 
  7. The Found for Peace States Index.