Państwo upadłe
Upadłe
Zagrożone
Brak danych/Terytorium zależne
Stosunkowo stabilne
Stabilne
Państwo upadłe, (ang. failed state) - termin z zakresu stosunków międzynarodowych oznaczający państwo, którego struktury władzy i infrastruktura społeczna uległy rozpadowi. Chociaż pod względem formalnym (na gruncie prawa międzynarodowego) jest to nadal państwo, to pod względem faktycznym przestało pełnić swoje podstawowe funkcje. Termin państwo upadłe jest więc wynikiem rozdźwięku między stanem formalnoprawnym a stanem faktycznym[1].
Spis treści |
Pochodzenie terminu [edytuj]
Termin ten został wprowadzony w latach dziewięćdziesiątych XX wieku przez Geralda Helmana i Stevena Ratnera[2]. Początkowo jako synonimów używano także innych pojęć, takich jak: collapsed state, disintegrated state czy fragmented state[3]. W języku polskim zaproponowano także pojęcie państwa w stanie rozkładu[4], chociaż jego adekwatność została zakwestionowana[1].
Cechy państwa upadłego [edytuj]
Oprócz upadku struktur władzy państwowej, upadek państwa wiąże się też z rozkładem społeczeństwa i jego fragmentacją, demontażem infrastruktury państwowej i cywilnej, załamaniem gospodarki, konfliktami zbrojnymi i naruszeniami praw człowieka[5].
Ponieważ upadek państwa wiąże się z konfliktami zbrojnymi, a często z aktami ludobójstwa,, jest ono traktowane jako zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku międzynarodowego[3].
Typologia państw upadłych [edytuj]
Istnieją różne wskaźniki upadku państwa. W 2004 r Robert Rothberg porównał różne państwa o słabych systemach władzy, rozróżniając:[6]:
- państwa słabe (ang. weak states): Boliwia, Ekwador, Gujana, Gwatemala, Paragwaj, Burkina Faso, Czad, Ghana, Gwinea, Madagaskar, Malawi, Mali, Niger, Nigeria, Republika Środkowoafrykańska; Białoruś, Gruzja, Kirgistan, Liban, Mołdawia, Tadżykistan, Turkmenistan, Birma, Filipiny, Laos, Papua-Nowa Gwinea, Sri Lanka, Timor Wschodni, Wyspy Salomona;
- państwa upadające (failing states): Haiti, Kolumbia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Zimbabwe, Irak, Indonezja, Korea Północna, Nepal;
- państwa upadłe (failed states): Demokratyczna Republika Konga, Liberia, Sierra Leone, Sudan, Afganistan;
- całkowite załamanie państwowości (collapsed state): Somalia.
Amerykański think tank Fund for Peace publikuje też coroczne zestawienie w którym porównuje państwa wg indeksu upadku państwa (Failed States Index)[7].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 4, 2005.
- ↑ Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 3, 2005.
- ↑ 3,0 3,1 Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 6, 2005.
- ↑ Władysław Czapliński, Anna Wyrozumska: Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe. Warszawa: 2004, s. 227.
- ↑ Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 6, 9, 2005.
- ↑ za: Jerzy Zajadło. Prawo międzynarodowe wobec problemu 'państwa upadłego'. „Państwo i Prawo”, s. 7-8, 2005.
- ↑ Failed States FAQ Number 6
