Państwowa Komisja Wyborcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Państwowej Komisji Wyborczej – PKW. Zobacz też: inne znaczenia skrótu PKW.
Państwowa Komisja Wyborcza
Tablice KP PKW KBW Wiejska 10.JPG
Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej Wojciech Hermeliński
Zastępca Wiesław Kozielewicz
Sylwester Marciniak
Adres ul. Wiejska 10
00-902 Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Państwowa Komisja Wyborcza
Państwowa Komisja Wyborcza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Państwowa Komisja Wyborcza
Państwowa Komisja Wyborcza
Ziemia 52°13′33,78″N 21°01′33,01″E/52,226050 21,025836
Przykład aktu powołania przez Prezydenta członków PKW z widoczną kontrasygnatą Prezesa Rady Ministrów (2014)
Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 24 października 2005 r. w sprawie stwierdzenia wyników wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Uroczystość wręczenia przez przewodniczącego PKW Stefana Jaworskiego nowo wybranym senatorom VIII kadencji zaświadczeń o wyborze (2011)

Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) – stały najwyższy organ wyborczy właściwy w sprawach przeprowadzania wyborów (do Sejmu i Senatu, Prezydenta, do organów samorządu terytorialnego i Parlamentu Europejskiego) oraz referendów (ogólnokrajowych i lokalnych) w Polsce.

Przepisy normujące działalność PKW znajdują się w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (art. 157–165)[1].

Obsługę Państwowej Komisji Wyborczej zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze (KBW).

Siedziba PKW znajduje się w zespole budynków Kancelarii Prezydenta przy ul. Wiejskiej 10 w Warszawie, w bezpośrednim sąsiedztwie Sejmu i Senatu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza Państwowej Komisji Wyborczej sięga II Rzeczypospolitej, wśród organów wyborczych wymieniała ją ordynacja wyborcza z 1922[2]. W skład pierwszej PKW wchodził Generalny Komisarz Wyborczy lub jego zastępca, obydwaj mianowani przez Prezydenta na wniosek Prezesa Rady Ministrów spośród trzech kandydatów wskazanych przez zebranie Prezesów Sądu Najwyższego, jako przewodniczący, oraz 8 członków lub ich zastępców przedstawionych Komisarzowi przez osiem najliczniejszych klubów ustępującego Sejmu[3]. Państwowa Komisja Wyborcza urzędowała do dnia wygaśnięcia mandatów posłów (art. 11 Konstytucji) lub rozwiązania Sejmu[4].

Powoływania PKW nie przewidywała już ordynacja wyborcza z 1935[5][6].

Do polskiego prawa wyborczego Państwowa Komisja Wyborcza powróciła po II wojnie światowej. Zgodnie z art. 13 ordynacji do Sejmu Ustawodawczego z 1946, PKW składała się z Generalnego Komisarza Wyborczego jako przewodniczącego, jego zastępcy oraz 6 członków, reprezentujących 6 klubów poselskich Krajowej Rady Narodowej, powołanych przez Prezydium Krajowej Rady Narodowej spośród kandydatów przedstawionych przez poszczególne kluby w liczbie co najmniej trzech. W tym samym trybie powoływano 6 zastępców członków PKW[7]. Generalnego Komisarza Wyborczego mianowało Prezydium Krajowej Rady Narodowej na wniosek Prezesa Rady Ministrów spośród członków Sądu Najwyższego, Najwyższego Trybunału Narodowego lub Sądu Apelacyjnego[8].

Zgodnie z ordynacjami z 1956 i 1976 Państwowa Komisja Wyborcza była powoływana przez Radę Państwa spośród osób wysuniętych przez naczelne władze organizacji politycznych i społecznych. W jej skład wchodzili: przewodniczący, dwaj jego zastępcy, sekretarz oraz 12 członków[9][10].

Kolejna ordynacja, z 1985, zwiększyła liczbę członków Komisji (składała się ona z przewodniczącego, 2–4 zastępców oraz 15 członków). Byli oni powoływani przez Radę Państwa najpóźniej w 85 dniu przed dniem wyborów spośród wyborców wysuniętych przez Komitet Wykonawczy Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego oraz naczelne władze: Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Stronnictwa Demokratycznego, Stowarzyszenia „Pax”, Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego oraz Polskiego Związku Katolicko-Społecznego[11].

Ostatnia ordynacja wyborcza z okresu PRL, uchwalona w celu przeprowadzenia wyborów do Sejmu kontraktowego, powtarzała zapisy ordynacji z 1985 jeżeli chodzi o liczebność Państwowej Komisji Wyborczej, wprowadzono natomiast zmiany dotyczące jej powoływania – PKW powoływała Rada Państwa, najpóźniej w 40 dniu przed dniem wyborów, spośród wyborców wysuniętych przez naczelne władze organizacji politycznych i społecznych lub ich porozumienia. Rada Państwa mogła również powołać w skład Komisji innych wyborców[12].

Po raz kolejny PKW powołano w 1990 w celu przeprowadzenia wyborów prezydenckich[5]. Zgodnie z ustawą z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Państwową Komisję Wyborczą powoływał Marszałek Sejmu w terminie 7 dni od zarządzenia wyborów. W skład Komisji wchodziło po 5 sędziów Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanych przez prezesów tych sądów[13].

Państwowa Komisja Wyborcza w obecnym kształcie organizacyjnym, ale trochę węższych kompetencjach, została powołana ustawą z dnia 28 czerwca 1991 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej[5][14], którą zastępowały kolejno: ustawa z dnia 28 maja 1993 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej[15] oraz ustawa z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej[16].

Od 2011 podstawą prawną funkcjonowania PKW jest Kodeks wyborczy (art. 157–165).

Skład i prace Komisji[edytuj | edytuj kod]

Chociaż Państwowa Komisja Wyborcza nie jest organem sądowym, składa się wyłącznie z sędziów wskazanych przez prezesów trzech najwyższych organów władzy sądowniczej w Polsce – Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego[17]. W skład PKW wchodzi 9 osób:

Powołanie członka PKW odbywa się na czas nieokreślony. Taki tryb postępowania ma zapewnić m.in. stabilizację zawodową sędziów PKW oraz uwzględnić przy ich powoływaniu kryteria merytoryczne[17].

W skład Państwowej Komisji Wyborczej może wchodzić lub zostać powołany także sędzia w stanie spoczynku, pod warunkiem, że nie ukończył on jeszcze 70. roku życia[18]. To rozwiązanie po raz pierwszy wprowadziła ordynacja z 2001, wcześniej członkami PKW mogli być wyłącznie czynni sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego[19].

Członków Państwowej Komisji Wyborczej powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w drodze postanowienia, które wymaga także kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (art. 144 Konstytucji)[20]. Wskazanie sędziego przez prezesa właściwego sądu jest dla głowy państwa wiążące[21]. Postanowienie Prezydenta podaje się do wiadomości publicznej oraz ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej PolskiejMonitor Polski[22].

Członkowie PKW pełnią swoje funkcje permanentnie tj. także w okresach, kiedy nie toczą się żadne prace dotyczące wyborów[23]. Wchodząc w skład administracji wyborczej, pełnią je niezależnie od wykonywanych funkcji sędziego[24]. Jeżeli są sędziami czynnymi zawodowo, wypełniają w tym samym czasie swoje obowiązki sędziowskie związane z orzekaniem[23].

Wygaśnięcie członkostwa w Państwowej Komisji Wyborczej następuje w przypadku:

  • zrzeczenia się członkostwa,
  • podpisania zgody na kandydowanie w wyborach bądź też objęcia funkcji pełnomocnika lub męża zaufania (art. 153 ust. 2 kodeksu)
  • śmierci,
  • ukończenia 70 lat przez członka Komisji będącego sędzią w stanie spoczynku,
  • odwołania przez Prezydenta Rzeczypospolitej na uzasadniony wniosek prezesa, który wskazał sędziego jako członka Komisji.

Prezydent nie może odwołać członka PKW z własnej inicjatywy[25]. Uzupełnienie składu Państwowej Komisji Wyborczej następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o jej powołaniu. Uzupełnienie składu podaje się do wiadomości publicznej oraz ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Prace Komisji[edytuj | edytuj kod]

Państwowa Komisja Wyborcza wybiera ze swego składu przewodniczącego i dwóch zastępców przewodniczącego[26]. Funkcję sekretarza Komisji pełni z urzędu Szef Krajowego Biura Wyborczego, będący organem wykonawczym PKW[27]. Nie jest on członkiem Komisji, ale uczestniczy w jej posiedzeniach z głosem doradczym.

Komisja obraduje w obecności co najmniej 5 członków, w tym jej przewodniczącego lub jednego z jego zastępców. Uchwały i inne rozstrzygnięcia PKW zapadają większością głosów w głosowaniu jawnym. W przypadku równej liczby głosów o wyniku rozstrzyga głos przewodniczącego posiedzenia[28].

Krytyka działalności PKW w 2014[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 2014 Państwowa Komisja Wyborcza stała się przedmiotem krytyki w związku z m.in. nieprawidłowym działaniem systemu informatycznego podczas I tury wyborów samorządowych[29][30] i spowodowanym tym blisko tygodniowym opóźnieniem w podaniu oficjalnych wyników głosowania[31][32]. W rezultacie 1 grudnia funkcji pełnionych w PKW zrzekli się: Przewodniczący Komisji Stefan Jaworski oraz 7 z 8 pozostałych członków PKW (nie zrobił tego jedynie Wiesław Kozielewicz, który 21 listopada[33] zastąpił Stanisława Kosmala, w związku z ukończeniem przez niego 70. roku życia)[34]. Wcześniej do dymisji podał się sekretarz PKW – Szef Krajowego Biura Wyborczego Kazimierz Czaplicki[35].

20 listopada 2014 do pomieszczeń Państwowej Komisji Wyborczej wtargnęła grupa osób protestujących m.in. przeciw opóźnieniom w liczeniu głosów, co doprowadziło do czasowego przerwania pracy Komisji[36]. W wyniku interwencji policji zatrzymano 12 osób, a szef Kancelarii Prezydenta, do którego należy budynek w którym mieszczą się biura PKW, wystąpił do Biura Ochrony Rządu o ponowne objęcie go przez BOR stałą ochroną[37][38].

Obecny skład Państwowej Komisji Wyborczej[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Komisji[edytuj | edytuj kod]

Zastępcy Przewodniczącego Komisji[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Komisji[edytuj | edytuj kod]

Zadania[edytuj | edytuj kod]

Zadania związane z przeprowadzaniem wyborów[edytuj | edytuj kod]

Do zadań Państwowej Komisji Wyborczej w sprawach związanych z przeprowadzaniem wyborów należy (art. 160 kodeksu):

  • sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego,
  • sprawowanie nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporządzaniem spisów wyborców,
  • powoływanie okręgowych i rejonowych komisji wyborczych oraz rozwiązywanie okręgowych, rejonowych i obwodowych komisji wyborczych po wykonaniu ich ustawowych zadań,
  • powoływanie i odwoływanie komisarzy wyborczych, będących pełnomocnikami PKW wyznaczonymi na obszar stanowiący województwo lub jego część[39],
  • rozpatrywanie skarg na działalność okręgowych komisji wyborczych oraz komisarzy wyborczych,
  • ustalanie wzorów urzędowych formularzy oraz druków wyborczych, a także wzorów pieczęci organów wyborczych niższego stopnia,
  • ustalanie i ogłaszanie wyników głosowania i wyników wyborów w zakresie określonym przepisami szczególnymi kodeksu,
  • przedstawianie po każdych wyborach Prezydentowi Rzeczypospolitej, Marszałkowi Sejmu, Marszałkowi Senatu oraz Prezesowi Rady Ministrów informacji o realizacji przepisów kodeksu i ewentualnej propozycji ich zmian,
  • prowadzenie i wspieranie działań informacyjnych zwiększających wiedzę obywateli na temat prawa wyborczego, w szczególności zasad głosowania,
  • wykonywanie innych zadań określonych w ustawach.

Państwowa Komisja Wyborcza sama ustala swój regulamin, a także regulaminy komisarzy wyborczych oraz regulaminy okręgowych, rejonowych, terytorialnych i obwodowych komisji wyborczych (w szczególności: zasady i tryb pracy, sposób wykonywania zadań oraz sposób sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego)[40]. Ponadto PKW m.in. określa warunki i sposób wykorzystania techniki elektronicznej przy ustalaniu wyników głosowania, sporządzaniu protokołów, sprawdzaniu pod względem zgodności arytmetycznej poprawności ustalenia wyników głosowania w obwodzie oraz ustalaniu wyników wyborów, a także zapewnia oprogramowanie do wykonania tych czynności[41]. Obsługę informatyczną Komisji zapewnia Szef Krajowego Biura Wyborczego za pośrednictwem Zespołu Prawnego i Organizacji Wyborów[42]. PKW wykonuje także czynności wynikające ze sprawowania nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców[43].

Do szczegółowych zadań Państwowej Komisji Wyborczej należy badanie i ocena sprawozdań finansowych komitetów wyborczych. PKW opiniuje także projekty wskazanych w Kodeksie wyborczym aktów wykonawczych wydawanych przez właściwych ministrów oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji[44].

Pozostałe zadania[edytuj | edytuj kod]

  • Państwowa Komisja Wyborcza kontroluje gospodarkę finansową partii politycznych zgodnie z ustawą z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych[45].
  • PKW prowadzi Rejestr Korzyści, służący monitorowaniu korzyści otrzymywanych przez osoby pełniące funkcje publiczne w Polsce i ich współmałżonków[46]. Rejestr Korzyści jest jawny. Jest prowadzony w postaci elektronicznej i udostępniany na stronach internetowych PKW.
  • Na zlecenie Marszałka Sejmu Komisja weryfikuje podpisy popierające inicjatywę ustawodawczą obywateli[47].

Inne informacje[edytuj | edytuj kod]

Państwowa Komisja Wyborcza jest członkiem Stowarzyszenia Europejskich Urzędników Wyborczych (Association of European Election Officials, ACEEEO)[48].

Finansowanie[edytuj | edytuj kod]

Środki na finansowanie działalności PKW znajdują się w części 11 budżetu państwa, której dysponentem jest Szef Krajowego Biura Wyborczego[49].

Członkom PKW przysługuje wynagrodzenie miesięczne, niezależnie od uposażenia wypłacanego z tytułu pełnionej funkcji sędziego albo uposażenia przysługującego sędziemu w stanie spoczynku. Wynagrodzenie jest ustalane na podstawie określonej w ustawie budżetowej kwoty bazowej przyjmowanej do ustalenia wynagrodzenia osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (w 2014 wynosi ona 1766,46 zł[50]), z zastosowaniem następujących mnożników: dla przewodniczącego 3,5, dla zastępcy przewodniczącego 3,2, a dla członka Komisji – 3,0[51]. Wynagrodzenie przysługuje wszystkim członkom Komisji w pełnej wysokości. Nie jest możliwe dokonywanie odliczeń z tytułu nieuczestniczenia w pracach PKW, bez względu na przyczynę absencji[52].

Krajowe Biuro Wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Obsługę Państwowej Komisji Wyborczej w zakresie realizacji jej zadań zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze (KBW), które jest m.in. odpowiedzialne za wszystkie kwestie organizacyjne i techniczne związane z przeprowadzeniem wyborów.

 Osobny artykuł: Krajowe Biuro Wyborcze.

KBW jest centralnym, działającym w permanencji, profesjonalnym pomocniczym urzędem administracji wyborczej, podległym Szefowi Biura i niezależnym od innych niż organy wyborcze organów państwowych[53].

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  2. Bartłomiej Michalak, Andrzej Sokala: Leksykon prawa wyborczego i systemów wyborczych. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2010, s. 97. ISBN 978-83-264-0203-6.
  3. Art. 16 ust. 2 oraz 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1922 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu (Dz. U. z 1922 r. Nr 66, poz. 590)
  4. Art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 1922 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu (Dz. U. z 1922 r. Nr 66, poz. 590)
  5. 5,0 5,1 5,2 Kazimierz W. Czaplicki, Bogusław Dauter, Stefan J. Jaworski, Andrzej Kisielewicz, Ferdynand Rymarz: Kodeks wyborczy. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2014, s. 379. ISBN 978-83-264-3277-4.
  6. Ustawa z dnia 8 lipca 1935 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu (Dz. U. z 1935 r. Nr 47, poz. 319)
  7. Ustawa z dnia 22 września 1946 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego (Dz. U. z 1946 r. Nr 48, poz. 274)
  8. Art. 12 ustawy z dnia 22 września 1946 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego (Dz. U. z 1946 r. Nr 48, poz. 274)
  9. Art. 19 ustawy z dnia 24 października 1956 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1956 r. Nr 47, poz. 210)
  10. Art. 26 ustawy z dnia 17 stycznia 1976 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i rad narodowych. (Dz. U. z 1976 r. Nr 2, poz. 15)
  11. Art. 36 ust. 1 i art 37. ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1985 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1985 r. Nr 26, poz. 112)
  12. Art. 33 i 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej X kadencji, na lata 1989-1993. (Dz. U. z 1989 r. Nr 19, poz. 102)
  13. Zob. uchylony art. 14 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej(Dz. U. z 1990 r. Nr 67, poz. 398)
  14. Ustawa z dnia 28 czerwca 1991 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.(Dz. U. z 1991 r. Nr 59, poz. 252)
  15. Ustawa z dnia 28 maja 1993 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1993 r. Nr 45, poz. 205)
  16. Ustawa z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. (Dz. U. z 2001 r. Nr 46, poz. 499)
  17. 17,0 17,1 Bogusław Banaszak: Kodeks wyborczy. Komentarz. Warszawa: C.H. Beck, 2014, s. 271. ISBN 978-83-255-5553-5.
  18. Art. 157 ust. 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  19. Stanisław Gebethner: Wybory do Sejmu i do Senatu. Komentarz do ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2001, s. 50. ISBN 83-88495-46-1.
  20. Bogusław Banaszak: Kodeks wyborczy. Komentarz. Warszawa: C.H. Beck, 2014, s. 272. ISBN 978-83-255-5553-5.
  21. Kazimierz W. Czaplicki, Bogusław Dauter, Stefan J. Jaworski, Andrzej Kisielewicz, Ferdynand Rymarz: Kodeks wyborczy. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2014, s. 381. ISBN 978-83-264-3277-4.
  22. Art. 157 ust. 7 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  23. 23,0 23,1 Bogusław Banaszak: Kodeks wyborczy. Komentarz. Warszawa: C.H. Beck, 2014, s. 275. ISBN 978-83-255-5553-5.
  24. Kazimierz W. Czaplicki, Bogusław Dauter, Stefan J. Jaworski, Andrzej Kisielewicz, Ferdynand Rymarz: Kodeks wyborczy. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2014, s. 383. ISBN 978-83-264-3277-4.
  25. Kazimierz W. Czaplicki, Bogusław Dauter, Stefan J. Jaworski, Andrzej Kisielewicz, Ferdynand Rymarz: Kodeks wyborczy. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2014, s. 382. ISBN 978-83-264-3277-4.
  26. Art. 157 ust. 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  27. Art. 190 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  28. Art. 12 Regulaminu Państwowej Komisji Wyborczej (M.P. z 2011 r. Nr 26, poz. 286)
  29. Ewa Siedlecka, Paweł Górecki. Straszny blamaż PKW. „Gazeta Wyborcza”, s. 1, 18 listopada 2014. 
  30. Wiktor Ferfecki, Marcin Pieńkowski. Zresetować PKW. „Rzeczpospolita”, s. A1, 18 listopada 2014. 
  31. Renata Grochal, Agata Kondzińska. Procenty dla PIS, mandaty dla PO. „Gazeta Wyborcza”, s. 1, 24 listopada 2014. 
  32. Michał Cyrankiewicz, Patryk Majewski. Wybory bez wygranych. „Rzeczpospolita”, s. 1, 24 listopada 2014. 
  33. Skład PKW uzupełniony. prezydent.pl, 4 grudnia 2014. [dostęp 2014-12-04].
  34. Dymisja PKW. „Gazeta Wyborcza”, s. 7, 2 grudnia 2014. 
  35. Wojciech Czuchnowski. PKW z przetrąconym kręgosłupem. „Gazeta Wyborcza”, s. 5, 24 listopada 2014. 
  36. Narodowcy wtargnęli do siedziby PKW. Komisja zawiesza pracę, ale terytorialne komisje nie przestają liczyć. W: Dziennik Gazeta Prawna [on-line]. 20 listopada 2014. [dostęp 2014-12-02].
  37. Policja zatrzymała 12 osób, które protestowały w PKW. wyborcza.pl, 21 listopada 2014. [dostęp 2014-12-02].
  38. PKW znów pod ochroną. „Rzeczpospolita”, s. A4, 2 grudnia 2014. 
  39. Art. 166 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  40. Art. 160 ust. 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  41. Art. 162 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  42. Kazimierz W. Czaplicki, Bogusław Dauter, Stefan J. Jaworski, Andrzej Kisielewicz, Ferdynand Rymarz: Kodeks wyborczy. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2014, s. 395. ISBN 978-83-264-3277-4.
  43. Art. 165 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  44. Bogusław Banaszak: Kodeks wyborczy. Komentarz. Warszawa: C.H. Beck, 2014, s. 282. ISBN 978-83-255-5553-5.
  45. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 1997 r. Nr 98, poz. 604)
  46. Art. 12 ust.8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 216, poz. 1584)
  47. Art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli (Dz. U. z 1999 r. Nr 62, poz. 688)
  48. National Election Commission. W: Association of European Election Officials [on-line]. aceeeo.org. [dostęp 2014-11-25].
  49. Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2013 r. w części 11 Krajowe Biuro Wyborcze. W: Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. nik.gov.pl, maj 2014. [dostęp 2014-11-24]. s. 4.
  50. Art. 9 ust. 2a ustawy budżetowej na rok 2014 z dnia 24 stycznia 2014 r.(Dz. U. z 2014 r. Nr , poz. 162)
  51. Art. 159 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy. (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112)
  52. Kazimierz W. Czaplicki, Bogusław Dauter, Stefan J. Jaworski, Andrzej Kisielewicz, Ferdynand Rymarz: Kodeks wyborczy. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2014, s. 384. ISBN 978-83-264-3277-4.
  53. Andrzej Sokala: Administracja wyborcza w polskim kodeksie wyborczym [w:] Krzysztof Skotnicki (red.): Kodeks wyborczy. Wstępna ocena. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2011, s. 154. ISBN 978-83-7666-121-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.