Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie
| Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie | |
 Siedziba muzeum |
|
| Państwo |  Polska |
| Miejscowość | Jędrzejów |
| Adres | pl. T. Kościuszki 7-8 |
| Data założenia | 3 lutego 1962 |
| Zakres zbiorów | zegary, przybory astronomiczne, ekslibrisy, rzemiosło artystyczne |
| Dyrektor | Piotr Maciej Przypkowski |
|
Położenie na mapie Jędrzejowa
  Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie
|
|
|
Położenie na mapie Polski
 Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie
|
|
 50°38′20.3″N 20°18′15″E / 50.638972222222, 20.304166666667Na mapach: 50°38′20.3″N 20°18′15″E / 50.638972222222, 20.304166666667 |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
| Strona internetowa muzeum | |
Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie (często występuje pod nazwą Muzeum Przypkowskich lub Muzeum Gnomoniczne im. Przypkowskich) – muzeum specjalizujące się głównie w prezentacji zegarów słonecznych i przyrządów astronomicznych.
Muzeum powstało w oparciu o prywatną kolekcję lekarza z Jędrzejowa Feliksa Przypkowskiego, który od 1895 gromadził zabytkowe zegary słoneczne, a także literaturę i inne materiały poświęcone gnomonice, następnie znacząco rozbudowaną przez jego syna Tadeusza Przypkowskiego.
Stała wystawa kolekcji Feliksa Przypkowskiego została udostępniona publicznie w 1909 w Jędrzejowie i od tego czasu była ciągle rozbudowywana i eksponowana w różnych budynkach Jędrzejowa z wyjątkiem okresu obu wojen światowych. W 1962 Przypkowscy przekazali kolekcję Państwu, przy czym zachowali wpływ na kształt muzeum, ponieważ Tadeusz, a po jego śmierci jego syn Piotr byli dyrektorami tej instytucji.
Muzeum mieści się w dwóch domach: byłej aptece z początku XVIII wieku i siedzibie Przypkowskich z 1906. Na tej ostatniej znajduje się kopuła obserwatorium astronomicznego z 1913, a ściany od podwórza pokrywa neorenesansowe sgraffito z 1955.
Ekspozycje [edytuj]
Muzeum posiada szereg, bardzo zróżnicowanych tematycznie, działów. Główny dział obejmuje zegary słoneczne i inne typy zegarów od XVI do XX wieku (np. zegary wodne, klepsydry, świece zegarowe), w tym wiele dzieł o wielkiej wartości artystycznej, pochodzących z najlepszych warsztatów Europy. Do najciekawszych eksponatów zalicza się np.: zegar słoneczny z armatką strzelającą w południe wykonany w Paryżu dla króla Stanisława Leszczyńskiego, zegar słoneczny z XVI wieku wykonany przez Erazma Habermela, XVII–wieczną klepsydrę wodną wykonaną z majoliki. Uzupełnieniem tych zbiorów jest kolekcja przyrządów astronomicznych i ksiąg poświęconych astronomii i gnomonice. Kolekcja zegarów w Jędrzejowie zajmuje trzecie miejsce w świecie pod względem liczebności i wartości eksponatów, po Planetarium w Chicago i Science Museum w Oxfordzie.
Inne znaczące działy muzeum to:
- Dział grafiki i ekslibrisów posiadający w swych zbiorach okazy począwszy od XV wieku.
- Dział rzemiosła artystycznego i historyczny, w tym przede wszystkim kolekcja eksponatów wyposażenia, pism i literatury związanych z Legionami Polskimi, w tym z Józefem Piłsudskim, który kwaterował w siedzibie muzeum w 1915. Liczne są też pisma królów i możnowładców polskich oraz znanych artystów, pisane m.in. do Przypkowskich.
- Dział gastronomii obejmujący naczynia kuchenne oraz bogato zdobione, często srebrne zastawy stołowe, porcelanę stołową, książki kucharskie i zbiory zabytkowych menu. Część tej kolekcji eksponowana jest w zabytkowych piwnicach z XVIII wieku oraz w kuchni z 1906.
Zachowane lub odtworzone zostały wnętrza pokojów z początku XX wieku, wyposażone w meble, dywany, obrazy i bibeloty z epoki, a także w zbiory ozdobnych mebli XVII i XVIII-wiecznych oraz w rokokowe obicia z kurdybanu.
Muzealna biblioteka posiada wiele cennych starodruków i inkunabułów z okresu 1480–1800, m.in. De Revolutionibus Mikołaja Kopernika wydane w 1566 w Bazylei, Liber Chronicarum wydane w Norymberdze w 1493, pierwsze wydanie O architekturze ksiąg dziesięć Witruwiusza z 1548, książki z biblioteki króla Zygmunta Augusta a także książki z autografami Heweliusza, Kartezjusza i Huygensa.
Bibliografia [edytuj]
- Piotr Maciej Przypkowski, Muzeum Przypkowskich w Jędrzejowie. ISBN 83-911201-0-4
