Państwowy Korpus Bezpieczeństwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Historia Polski
Kotwica

Ten artykuł jest częścią cyklu:
Polskie Państwo Podziemne

Państwowy Korpus Bezpieczeństwa (PKB) – polska konspiracyjna formacja policyjna Delegatury Rządu na Kraj działająca w latach 1940-1944.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Państwowy Korpus Bezpieczeństwa stanowił zalążek przyszłej służby policyjnej. Jego struktury były powiązane ze strukturami Armii Krajowej i działały na obszarze całego Generalnego Gubernatorstwa. Były to komendy wojewódzkie, obwodowe, powiatowe i rejonowe, a w większych miastach komisariaty. Był on podporządkowany Departamentowi Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu RP na Kraj. Na jego czele stał Główny Inspektorat, który składał się z 5 Wydziałów:

  • Organizacyjnego,
  • Gospodarczego,
  • Wyszkolenia,
  • Inspekcyjnego oraz
  • Straży Samorządowych i Służby Śledczej.

W terenie występowała Straż Samorządowa (wywodząca się głównie z Milicji Robotniczej PPS), która stanowiła rodzaj policji miejskiej oraz ochotnicza Straż Obywatelska, działająca na terenach wiejskich.

Zadania[edytuj | edytuj kod]

PKB miał ujawnić się w momencie wybuchu przewidywanego powstania powszechnego. Głównymi zadaniami struktur terenowych (Straży Samorządowej i Straży Obywatelskiej) było dbanie o ogólny porządek na wyzwolonych terenach oraz zabezpieczenie ważnych obiektów użyteczności publicznej. Każda gmina wiejska miała za zadanie przygotować jeden komisariat Straży, a gmina miejska – kilka komisariatów. PKB i Straże powinny współdziałać z funkcjonującymi w ramach Polskiego Państwa Podziemnego innymi strukturami parapolicyjnymi: Wojskową Służbą Ochrony Powstania, Wojskowym Korpusem Służby Bezpieczeństwa i Żandarmerią Armii Krajowej.

Zarys działalności[edytuj | edytuj kod]

Projekt utworzenia Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa został skierowany do rządu w październiku 1942. 26 czerwca 1943 wydane zostało "Zarządzenie w sprawie utworzenia organów służby bezpieczeństwa w okresie konspiracji", określiło zasady tworzenia PKB i Straży Samorządowych[1].

Do jesieni 1942 trwało tworzenie konspiracyjnych struktur PKB. Pozostawał on wówczas formacją dosyć nieliczną, kadrową i nieuzbrojoną. Od końca tego roku rozpoczął się znaczny wzrost jego szeregów, co było wynikiem decyzji KG AK o przejściu do PKB funkcjonariuszy policji granatowej związanych z konspiracją wojskową oraz żołnierzy Ludowej Straży Bezpieczeństwa. W październiku 1943 PKB liczyła prawdopodobnie ok. 8.400 członków[2].

W lutym 1944 PKB liczył 463 oficerów i ok. 11 tys. funkcjonariuszy[3].

Straże Samorządowe i Obywatelskie były jeszcze liczniejsze. W strukturze organizacyjnej w terenie utworzono komendy wojewódzkie, obwodowe, powiatowe i rejonowe, a w większych miastach zakonspirowane komisariaty. Każda komenda wojewódzka miała za zadanie zorganizować oddział odwodowy w sile kompanii, a powiatowa w sile drużyny. Prowadzono także szkolenie oparte na programach przedwojennych kursów policyjnych. Wykładowcami byli m.in. zaprzysiężeni funkcjonariusze granatowej policji. Były organizowane kursy oficerskie, podoficerskie i specjalistyczne (m.in. kurs walki ulicznej, ruchu drogowego czy służby śledczej). Bieżącym zwalczaniem zbrodni podczas okupacji zajmował się Urząd Śledczy PKB, który posiadał w Warszawie wyodrębnioną ekspozyturę o kryptonimie "Start".

Pełne ujawnienie się struktur PKB nastąpiło jedynie w momencie wybuchu powstania warszawskiego, kiedy przejęto na wyzwolonych obszarach miasta komisariaty granatowej policji.

Główny Inspektorat PKB[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym Głównym Inspektorem PKB został ppłk Marian Kozielewski "Bratkowski", przed wybuchem wojny komendant Policji Państwowej m.st. Warszawy, jego zastępcami byli: ppłk Stanisław Wasilewski, Stanisław Tabisz "Piotrowski" ze Stronnictwa Ludowego, kpt. Bolesław Kontrym "Cichocki" i najprawdopodobniej Konrad Sieniewicz. Szefem sztabu mjr policji Bolesław Buyko[4]. Po rezygnacji ppłk. Mariana Kozielewskiego jego stanowisko objął w grudniu 1943 Stanisław Tabisz "Pancer", "Piotrowski". W lipcu 1943 po ustąpieniu szefa sztabu Bolesława Buyko, funkcję objął ppłk Józef Maciejowski "Piecowski", a po jego śmierci w sierpniu 1944 mjr NN "Władysław Ryś".

  • Wydział I Organizacyjny - szef ppłk Józef Maciejowski "Piecowski";
  • Wydział II Gospodarczy - szef por./kpt. Czesław Witebski
  • Wydział III Wyszkolenia - szef ppłk Henryk Charlemagne;
  • Wydział IV Inspekcyjny - szef mjr Piotr Michałecki;
  • Wydział Straży Samorządowych - Stanisław Tabisz (od września 1942 do grudnia 1943), Bronisław Biały "Kazimierz Staniszkis", Bronicz";
  • Centrala Służby Śledczej -kpt. Bolesław Kontrym "Cichocki"[5].

Przypisy

  1. Waldemar Grabowski: Polska tajna administracja cywilna 1940-1945. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2003, s. 211.
  2. Janusz Marszalec: Ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego w Postaniu Warszawskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Rytm", 1999, s. 58.
  3. Janusz Marszalec: Ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego w Postaniu Warszawskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Rytm", 1999, s. 59.
  4. Janusz Marszalec: Ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego w Postaniu Warszawskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Rytm", 1999, s. 56.
  5. Janusz Marszalec: Ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego w Postaniu Warszawskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Rytm", 1999, s. 57-58.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Waldemar Grabowski: Polska tajna administracja cywilna 1940-1945. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2003.
  • Janusz Marszalec: Ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego w Postaniu Warszawskim. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Rytm", 1999.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]