Państwowy Zarząd Polityczny przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Państwowy Zarząd Polityczny przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, GPU (ros: Государственное Политическое Управление при НКВД РСФСР (ГПУ НКВД РСФСР) – organ bezpieczeństwa państwowego Rosji Radzieckiej utworzony 6 lutego 1922 roku, na fundamentach rozwiązanej Czeki.

Utworzenie GPU[edytuj | edytuj kod]

Na IX Wszechrosyjskim Zjeździe Rad, 28 grudnia 1921 roku, ogłoszono decyzję o rozwiązaniu Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem.

6 lutego 1922 roku Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy wydał dekret, na mocy którego powołany został Państwowy Zarząd Polityczny, włączony w struktury istniejącego już Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych RFSRR.

Administracja i zadania GPU[edytuj | edytuj kod]

Mimo, iż Państwowy Zarząd Polityczny (GPU) formalnie usytuowany był w strukturach NKWD RFSRR, to była to jedynie podległość organizacyjna, gdyż zachował on bardzo dużą samodzielność działania. Wynikało to z objęcia dwóch stanowisk kierowniczych przez jednego człowieka Feliksa Dzierżyńskiego. Dzierżyński był jednocześnie ludowym komisarzem spraw wewnętrznych i przewodniczącym GPU, przykładając więcej sił i uwagi na piony bezpieczeństwa państwowego, wywiadu i kontrwywiadu czyli GPU, wywodzącego się z jego byłej organizacji Czeki, niż do reszty NKWD, spełniającego wówczas rolę resortu porządku i ładu publicznego i gospodarczo-administracyjnego.

Państwowy Zarząd Polityczny przy NKWD RFSRR, odpowiedzialny był za wykrywanie i zwalczanie działań kontrrewolucyjnych, zbrojnych grup antypaństwowych, ujawnianie kontrrewolucyjnych organizacji w gospodarce narodowej, chronienie tajemnic państwowych, walkę ze szpiegostwem, ochronę kolei i dróg wodnych, zabezpieczenie granic państwowych, prowadzenie wywiadu politycznego oraz realizacje innych zadań związanych z utrzymaniem porządku rewolucyjnego.

Organy kierownicze[edytuj | edytuj kod]

  1. Przewodniczący GPU : Ludowy komisarz spraw wewnętrznych – Feliks Edmundowicz Dzierżyński : 6.II.1922 – 2.XI.1923
  2. Zastępca przewodniczącego : Józef Stanisławowicz Unszlicht : 6.II.1922 – 2.XI.1923
  3. Sekretarz Przewodniczącego : Wieniamin Gerson : 6.II.1922 – 2.XI.1923
  4. Kolegium przy Przewodniczącym GPU

GPU w terenie i zmiana na OGPU[edytuj | edytuj kod]

W terenie Państwowy Zarząd Polityczny posiadał swoje przedstawicielstwa, które działały w okręgach, republikach autonomicznych, guberniach i większych miastach na terenie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Po utworzeniu Związku Radzieckiego w listopadzie 1923 roku, Państwowy Zarząd Polityczny (GPU) wyodrębniono ze struktur Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych RFSRR, i na jego bazie powołano Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny (OGPU), podporządkowany pod Radę Komisarzy Ludowych ZSRR.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Larecki "Wielki Leksykon Służb Specjalnych Świata" książka i wiedza 2007
  • Piotr Kołakowski NKWD i GRU na ziemiach Polskich 1939-1945. Kulisy wywiadu i kontrwywiadu, Dom wydawniczy Bellona Warszawa 2002
  • Paweł Wieczorkiewicz Łańcuch Śmierci: Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939, Oficyna Wydawnicza RYTM Warszawa 2001