Państwowy Zarząd Polityczny przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Państwowy Zarząd Polityczny przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, GPU, (ros.) Государственное Политическое Управление при НКВД РСФСР, ГПУ НКВД РСФСР – rosyjski organ bezpieczeństwa państwowego utworzony 6 lutego 1922 roku, na fundamentach rozwiązanej Czeki.

Utworzenie PZP[edytuj | edytuj kod]

IX Wszechrosyjski Zjazd Rad 28 grudnia 1921 ogłosił postanowienie o rozwiązaniu Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem.

6 lutego 1922 roku Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy wydał postanowienie, na mocy którego powołany został Państwowy Zarząd Polityczny przy istniejącym już Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych RFSRR.

Administracja i zadania PZP[edytuj | edytuj kod]

Mimo, iż Państwowy Zarząd Polityczny (PZP) formalnie usytuowany był w strukturach LKSW RFSRR, to była to jedynie podległość organizacyjna, gdyż zachował on bardzo dużą samodzielność działania. Wynikało to z objęcia dwóch stanowisk kierowniczych przez jednego człowieka Feliksa Dzierżyńskiego. Dzierżyński był jednocześnie ludowym komisarzem spraw wewnętrznych i przewodniczącym PZP, przykładając więcej sił i uwagi na piony bezpieczeństwa państwowego, wywiadu i kontrwywiadu czyli PZP, wywodzącego się z jego byłej organizacji Czeki, niż do reszty LKSW, spełniającego wówczas rolę resortu porządku i ładu publicznego i gospodarczo-administracyjnego[1].

Struktury PZP nie odbiegały od struktur rozwiązanej Komisji Nadzwyczajnej. W kwietniu 1922 utworzono Wydział Wschodni PZP, w maju 1922 Wydział Kontrwywiadowczy (KRO) PZP i w sierpniu 1922 - Wydział Prawny PZP[1].

Państwowy Zarząd Polityczny przy LKSW RFSRR, odpowiedzialny był za:

  • wykrywanie i zwalczanie działań kontrrewolucyjnych i bandytyzmu;
  • walka ze szpiegostwem;
  • ochrona kolei i dróg wodnych;
  • zabezpieczenie granicy RFSRR;
  • walka z kontrabandą[1].

Organy kierownicze PZP (6 lutego 1922 – 2 listopada 1923)[edytuj | edytuj kod]

PZP w terenie i zmiana na ZPZP[edytuj | edytuj kod]

W terenie Państwowy Zarząd Polityczny posiadał swoje przedstawicielstwa, które działały w okręgach, republikach autonomicznych, guberniach i większych miastach Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Po utworzeniu Związku Radzieckiego w listopadzie 1923 Państwowy Zarząd Polityczny wyodrębniono ze struktur Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych RFSRR i na jego bazie powołano Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny, podporządkowany Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Larecki "Wielki Leksykon Służb Specjalnych Świata" książka i wiedza 2007
  • Piotr Kołakowski NKWD i GRU na ziemiach Polskich 1939-1945. Kulisy wywiadu i kontrwywiadu, Dom wydawniczy Bellona Warszawa 2002
  • Paweł Wieczorkiewicz Łańcuch Śmierci: Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939, Oficyna Wydawnicza RYTM Warszawa 2001
  1. 1,0 1,1 1,2 Kokurin, A., Pietrow, N. - redakcja: ЛУБЯНКА. ВЧК - ОГПУ - НКВД - НКГБ - МГБ - МВД - КГБ 1917 — 1960 Справочник.. Moskwa: Международный фонд "Демократия", 1977, seria: Россия. XX век. Документы.. ISBN 5-89511-004-5.