Pachyrinozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pachyrinozaur
Pachyrhinosaurus
C. M. Sternberg, 1950
Okres istnienia: 73.5–69 mln lat temu
Czaszka Pachyrhinosaurus canadensis
Czaszka Pachyrhinosaurus canadensis
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Podrząd cerapody
Infrarząd ceratopsy
Rodzina Ceratopsidae
Podrodzina Centrosaurinae
Rodzaj pachyrinozaur
Gatunki
  • P. canadensis C. M. Sternberg, 1950 (typowy)
  • P. lakustai Currie, Langston i Tanke, 2008
  • P. perotorum Fiorillo i Tykoski, 2012
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pachyrinozaur (Pachyrhinosaurus) – rodzaj późnokredowego ceratopsa z Ameryki Północnej.

Nazwa rodzajowa Pachyrhinosaurus oznacza „grubonosy jaszczur”.

Budowa ciała[edytuj | edytuj kod]

Rekonstrukcja P. lakustai

Pachyrinozaur i jego bliski krewny achelozaur wyróżniają się obecnością dużych, guzowatych wyrośli zdobiących kości nosowe. Wyróżnia je również zmodyfikowana ornamentacja obszaru leżącego za oczodołem[1].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Pachrinozaur zamieszkiwał tereny dzisiejszej Alberty i Alaski[1][2].

Paleobiologia[edytuj | edytuj kod]

Pachyrinozaur był, podobnie jak inne ceratopsy, zwierzęciem roślinożernym. Masowy grób, jaki został odkryty w 1972, wskazuje na to, że prawdopodobnie pachyrinozaury żyły stadnie i zostały zaskoczone przez powódź. Obecność kilku grup wiekowych zdaje się zaś wskazywać na pewien rodzaj opieki nad potomstwem.

Z przeprowadzonej przez Ericksona i Druckenmillera (2011) analizy histologicznej okazu UAMES 3551, kości udowej pachyrinozaura pochodzącej z północno-wschodniej Alaski, wynika, że osobnik ten zginął w 19. roku życia, nie zakończywszy jeszcze wzrostu. Zwierzę gwałtownie rosło przez pierwsze dwa lata życia: pod koniec pierwszego roku osiągało 28% ostatecznych rozmiarów, a pod koniec drugiego roku – 40%. Potem tempo wzrostu wyraźnie spadało. Na podstawie porównań z innymi ceratopsami zasugerowano, że pachyrinozaur dojrzewał płciowo w 9. roku życia. Obecność wyraźnych linii zahamowanego wzrostu wskazuje, że noc polarną, trwającą tam wówczas około dwóch-trzech miesięcy, zwierzęta spędzały na siedliskach polarnych[3].

Historia odkryć[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze skamieniałości pachyrinozaura zostały odkryte przez Charlesa M. Sternberga w 1946, w kanadyjskiej prowincji Alberta oraz opisane i nazwane w 1950.

W roku 1972 Al Lakusta odkrył w Albercie nagromadzenie szczątków pachyrinozaura, skamieniałości skończono wydobywać dopiero pod koniec lat 80. Okazało się, że na jednym metrze kwadratowym znajdowało się aż do 100 kości. W sumie wydobyto 14 czaszek i 3,5 tysiąca innych elementów kostnych.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Czaszka P. lakustai

Ryan i współpracownicy w analizie znaleziska TMP 2002.76.1 uznali jego trychotomię z pachyrinozaurem i achelozaurem. Wcześniej uznawano klad obejmujący dwa wymienione z nazwy rodzaje[1]. Analiza przeprowadzona w 2012 roku przez Fiorillo i Tykoskiego zasugerowała z kolei, że TMP 2002.76.1 jest bliżej spokrewniony z pachyrinozaurem niż z achelozaurem. Klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka Pachyrhinosaurus canadensis i Achelousaurus horneri i wszystkich jego potomków otrzymał nazwę Pachyrostra[2].

Kladogram Pachyrostra według Fiorillo i Tykoskiego (2012)[2]
 Pachyrostra 

 Achelousaurus horneri




 TMP 2002.76.1


 Pachyrhinosaurus 

 P. lakustai




 P. canadensis



 P. perotorum






Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Michael J. Ryan, David A. Eberth, Donald B. Brinkman, Philip J. Currie & Darren H. Tanke: A new Pachyrhinosaurus-like ceratopsid from the Upper Dinosaur Park Formation (Late Campanian) of Southern Alberta, Canada. W: Michael J. Ryan, Brenda J. Chinnery-Allgeier, David A. Eberth (red.): New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium. Indiana University Press, 2010, s. 141–155. ISBN 978-0-253-35358-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 Anthony R. Fiorillo, Ronald S. Tykoski. A new Maastrichtian species of the centrosaurine ceratopsid Pachyrhinosaurus from the North Slope of Alaska. „Acta Palaeontologica Polonica”. 57 (3), s. 561–573, 2012. doi:10.4202/app.2011.0033 (ang.). 
  3. Gregory M. Erickson, Patrick S. Druckenmiller. Longevity and growth rate estimates for a polar dinosaur: a Pachyrhinosaurus (Dinosauria: Neoceratopsia) specimen from the North Slope of Alaska showing a complete developmental record. „Historical Biology”. 23 (4), s. 327–334, 2011. doi:10.1080/08912963.2010.546856 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Peter Dodson, The Horned Dinosaurs, Princeton University Press, 1996.