Pachyrinozaur
| Pachyrinozaur | |
| Pachyrhinosaurus | |
| C. M. Sternberg, 1950 | |
| Okres istnienia: 73.5–69 mln lat temu | |
 Czaszka Pachyrhinosaurus canadensis |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | zauropsydy |
| Podgromada | diapsydy |
| Infragromada | archozauromorfy |
| Nadrząd | dinozaury |
| Rząd | dinozaury ptasiomiedniczne |
| Podrząd | cerapody |
| Infrarząd | ceratopsy |
| Rodzina | Ceratopsidae |
| Podrodzina | Centrosaurinae |
| Rodzaj | pachyrinozaur |
| Gatunki | |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Pachyrinozaur (Pachyrhinosaurus) – rodzaj późnokredowego ceratopsa z Ameryki Północnej.
Nazwa rodzajowa Pachyrhinosaurus oznacza „grubonosy jaszczur”.
Spis treści |
Budowa ciała[edytuj]
Pachyrinozaur i jego bliski krewny achelozaur wyróżniają się obecnością dużych, guzowatych wyrośli zdobiących kości nosowe. Wyróżnia je również zmodyfikowana ornamentacja obszaru leżącego za oczodołem[1].
Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]
Pachrinozaur zamieszkiwał tereny dzisiejszej Alberty i Alaski[1][2].
Paleobiologia[edytuj]
Pachyrinozaur był, podobnie jak inne ceratopsy, zwierzęciem roślinożernym. Masowy grób, jaki został odkryty w 1972, wskazuje na to, że prawdopodobnie pachyrinozaury żyły stadnie i zostały zaskoczone przez powódź. Obecność kilku grup wiekowych zdaje się zaś wskazywać na pewien rodzaj opieki nad potomstwem.
Z przeprowadzonej przez Ericksona i Druckenmillera (2011) analizy histologicznej okazu UAMES 3551, kości udowej pachyrinozaura pochodzącej z północno-wschodniej Alaski, wynika, że osobnik ten zginął w 19. roku życia, nie zakończywszy jeszcze wzrostu. Zwierzę gwałtownie rosło przez pierwsze dwa lata życia: pod koniec pierwszego roku osiągało 28% ostatecznych rozmiarów, a pod koniec drugiego roku – 40%. Potem tempo wzrostu wyraźnie spadało. Na podstawie porównań z innymi ceratopsami zasugerowano, że pachyrinozaur dojrzewał płciowo w 9. roku życia. Obecność wyraźnych linii zahamowanego wzrostu wskazuje, że noc polarną, trwającą tam wówczas około dwóch-trzech miesięcy, zwierzęta spędzały na siedliskach polarnych[3].
Historia odkryć[edytuj]
Pierwsze skamieniałości pachyrinozaura zostały odkryte przez Charlesa M. Sternberga w 1946, w kanadyjskiej prowincji Alberta oraz opisane i nazwane w 1950.
W roku 1972 Al Lakusta odkrył w Albercie nagromadzenie szczątków pachyrinozaura, skamieniałości skończono wydobywać dopiero pod koniec lat 80. Okazało się, że na jednym metrze kwadratowym znajdowało się aż do 100 kości. W sumie wydobyto 14 czaszek i 3,5 tysiąca innych elementów kostnych.
Systematyka[edytuj]
Ryan i współpracownicy w analizie znaleziska TMP 2002.76.1 uznali jego trychotomię z pachyrinozaurem i achelozaurem. Wcześniej uznawano klad obejmujący dwa wymienione z nazwy rodzaje[1]. Analiza przeprowadzona w 2012 roku przez Fiorillo i Tykoskiego zasugerowała z kolei, że TMP 2002.76.1 jest bliżej spokrewniony z pachyrinozaurem niż z achelozaurem. Klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka Pachyrhinosaurus canadensis i Achelousaurus horneri i wszystkich jego potomków otrzymał nazwę Pachyrostra[2].
- Kladogram Pachyrostra według Fiorillo i Tykoskiego (2012)[2]
| Pachyrostra |
|
||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Michael J. Ryan, David A. Eberth, Donald B. Brinkman, Philip J. Currie & Darren H. Tanke: A new Pachyrhinosaurus-like ceratopsid from the Upper Dinosaur Park Formation (Late Campanian) of Southern Alberta, Canada. W: Michael J. Ryan, Brenda J. Chinnery-Allgeier, David A. Eberth (red.): New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium. Indiana University Press, 2010, s. 141–155. ISBN 978-0-253-35358-0.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Anthony R. Fiorillo, Ronald S. Tykoski. A new Maastrichtian species of the centrosaurine ceratopsid Pachyrhinosaurus from the North Slope of Alaska. „Acta Palaeontologica Polonica”. 57 (3), s. 561–573, 2012. doi:10.4202/app.2011.0033 (ang.).
- ↑ Gregory M. Erickson, Patrick S. Druckenmiller. Longevity and growth rate estimates for a polar dinosaur: a Pachyrhinosaurus (Dinosauria: Neoceratopsia) specimen from the North Slope of Alaska showing a complete developmental record. „Historical Biology”. 23 (4), s. 327–334, 2011. doi:10.1080/08912963.2010.546856 (ang.).
Bibliografia[edytuj]
- Peter Dodson, The Horned Dinosaurs, Princeton University Press, 1996.
|
|||||
|
|||||||||||||||||||||
