Pafiopedilum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pafiopedilum
Paphiopedilum insigne
Paphiopedilum insigne
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina obuwikowe
Rodzaj pafiopedilum
Nazwa systematyczna
Paphiopedilum Pfitzer
Morph. Stud. Orchid. 11. 1886[2]
Typ nomenklatoryczny
P. insigne (Wallich ex Lindley) Pfitzer
Mapa zasięgu
Paphiopedilum distribution map.png
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Paphiopedilum appletonianum
Paphiopedilum sukhakulii
Paphiopedilum glaucophyllum
Paphiopedilum hennisianum

Pafiopedilum, sabotek (Paphiopedilum) – rodzaj roślin z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Liczy co najmniej 82 gatunki[3] występujące w południowo-wschodniej Azji, od Himalajów poprzez Półwysep Indochiński i Archipelag Sundajski aż po Nową Gwineę[4]. Rośliny z tego rodzaju występują w różnych siedliskach, stąd wykazują znaczne zróżnicowanie budowy i przystosowań ekologicznych. Gatunki epifityczne rosną w wilgotnych lasach równikowych i wilgotnych lasach podzwrotnikowych. Poza tym dominują gatunki naziemne, choć są też i takie, które rosną na skałach różnego rodzaju (litofity). Rośliny z rodzaju Pafiopedilum należą współcześnie do najbardziej rozpowszechnionych roślin pokojowych[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Storczyki o wzroście sympodialnym, ale pozbawione pseudobulw[5]. Łodygi są skrócone, a z obu ich stron wyrasta kilka liści ułożonych w wachlarz[4].
Korzenie
Mięsiste (mają co najmniej 2 mm średnicy), słabo rozgałęzione i rozpościerające się poziomo na odległość do 60 cm od pędu. Są brązowe i pokryte gęstymi włoskami[4].
Liście
Wyrastają w dwóch naprzeciwległych rzędach. U roślin rosnących w klimacie umiarkowanym i chłodnym liście są mięsiste. U roślin z klimatów cieplejszych liście są często marmurkowe – mają różnobarwne plamy na powierzchni[5].
Kwiaty
Pojedynczo lub po kilka w gronach na szczycie łodygi. Górny, żywo zabarwiony zwykle listek zewnętrznego okółka ma kształt szerokojajowaty i wznosi się nad warżką. Dwa pozostałe listki okółka zewnętrznego są zrośnięte i znajdują się za warżką, która jest charakterystycznie workowato rozdęta. Boczne dwa listki okółka wewnętrznego są odchylone na bok lub nieznacznie opadają. Bywają na brzegach opatrzone włoskami lub brodawkami[5]. Prętosłup zwieńczony jest tarczowatym prątniczkiem, za którym znajdują się dwa płodne pręciki (kwiat diandryczny). Znamię znajduje się na szczycie kolumny. Zalążnia jest jednokomorowa.
Rodzaje podobne
Fragmipedium (Phragmipedium) ma zalążnię podzieloną na trzy komory i występuje w Ameryce Południowej i Środkowej. Obuwik (Cypripedium) ma okwiat zasychający, a nie odpadający i występuje w strefie klimatu umiarkowanego[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z pięciu rodzajów podrodziny obuwikowych Cypripedioideae stanowiącej grupę siostrzaną dla kladu obejmującego storczykowe (Orchidoideae) i epidendronowe (Epidendroideae) w obrębie storczykowatych (Orchidaceae), będących kladem bazalnym w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych[1]. Dawniej rośliny tego rodzaju zaliczano do rodzaju Cypripedium[4].

Podział rodzaju

W zależności od ujęcia wyróżnia się 8 lub więcej podrodzajów[6].

Wykaz gatunków[3]
Mieszańce międzygatunkowe[3]
  • Paphiopedilum ×areeanum O.Gruss
  • Paphiopedilum ×aspersum Aver.
  • Paphiopedilum ×burbidgei (Rchb.f.) Pfitzer
  • Paphiopedilum ×cribbii Aver.
  • Paphiopedilum ×dalatense Aver.
  • Paphiopedilum ×dixlerianum Braem & Chiron
  • Paphiopedilum ×expansum J.T.Atwood
  • Paphiopedilum ×fanaticum Koop. & N.Haseg.
  • Paphiopedilum ×frankeanum Rolfe
  • Paphiopedilum ×glanzii O.Gruss & Perner
  • Paphiopedilum ×grussianum H.S.Hua
  • Paphiopedilum ×herrmannii F.Fuchs & H.Reisinger
  • Paphiopedilum ×kimballianum (Rchb.f.) Rolfe
  • Paphiopedilum ×littleanum (auct.) Rolfe
  • Paphiopedilum ×mattesii Pittenauer ex Roeth & O.Gruss
  • Paphiopedilum ×pereirae (Ridl.) P.Taylor
  • Paphiopedilum ×petchleungianum O.Gruss
  • Paphiopedilum ×powellii Christenson
  • Paphiopedilum ×pradhanii Pradhan
  • Paphiopedilum ×shipwayae Rolfe
  • Paphiopedilum ×siamense (Rolfe) Rolfe
  • Paphiopedilum ×spicerovenustum Pradhan
  • Paphiopedilum ×venustoinsigne Pradhan
  • Paphiopedilum ×vietenryanum O.Gruss & Petchl.
  • Paphiopedilum ×yingjiangense Z.J.Liu & S.C.Chen

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-01].
  2. Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2012-07-19].
  3. 3,0 3,1 3,2 Paphiopedilum. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2012-07-19].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Eng-Soon Teoh: Orchids of Asia. Singapore: Marshall Cavendish, 2005, s. 44–60.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Krystyna Oszkinis: Storczyki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2004, s. 277-284. ISBN 83-09-01774-X.
  6. Lutz Röllke: Storczyki. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2010, s. 130–134. ISBN 978-83-258-0326-1.