Pajutowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pajutowie
PAH-UTE INDIAN GROUP CEDAR, UTAH (PI-UTE CHIEF JOHN) - NARA - 524337.tif
Grupa Indian Pajutów z Utah około 1880 roku
Liczebność ogółem
11 000
Regiony zamieszkania
 Stany Zjednoczone
AZ, CA, UT, NV, ID, OR
Języki
angielski, numijski
Główne religie
szamanizm
Pokrewne grupy etniczne
Szoszoni

Pajutowie, Pajuci (nazwa własna ‘Pī ūt, ang. Paiute – "Prawdziwi Ute" lub "Wodni Ute") – plemię Indian północnoamerykańskich z szoszońskiej grupy języków uto-azteckich, zamieszkujące w przeszłości stany Arizona i Kalifornia (Pajutowie Południowi nazywani przez białych Kopaczami) oraz Idaho, Nevada, Oregon i Utah (Pajutowie Północni zwani Wężami, od nazwy rzeki Snake, nad którą zamieszkiwali) w Stanach Zjednoczonych.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Legenda Pajutów głosi, że Kobieta-Matka wszystkich ludów Pajute rozpaczała, ponieważ Mężczyzna, ojciec wszystkich Indian, rozdzielił swoje dzieci, wyznaczając im inne ścieżki życia. Dzieci te musiały walczyć ze sobą i żyć nierzadko we wzajemnej nienawiści. Kobieta rozpaczała tak bardzo, że w końcu zamieniła się w skałę, a jej łzy utworzyły jezioro Pyramid. "Kamienna Matka" nadal siedzi nad wodami jeziora w zachodniej Nevadzie, mając u swego boku kosz, do którego zbiera kamienie dzielące jej dzieci. Większość badaczy uważa, że za legendą tą kryje się oddzielenie się w dawnych czasach Pajutów od Szoszonów[1][2].

Historia i religia[edytuj | edytuj kod]

Obie blisko spokrewnione ze sobą grupy były jednym z czterech plemion – obok Szoszonów, Banoków i Jutów – zamieszkujących pustynne obszary Wielkiej Kotliny. Pajutowie Południowi, zwani czasem Kopaczami (ang. Diggers) ze względu na zbieranie jadalnych korzeni, nie stawiali zaciętego oporu kolonizacji[3]. Bardziej wojowniczy Pajutowie Północni, żyjący w niezbyt liczebnych szczepach, zajmowali się łowiectwem i prymitywnym rolnictwem mieszkając w chatach zwanych wikiup. W latach pięćdziesiątych XIX wieku przeciwstawiali się najazdom białych osadników na swoje ziemie, bowiem przybysze, wędrujący do Oregonu i północnej Kalifornii niszczyli po drodze ich zasiewy, zanieczyszczali wodę pitną i wycinali na opał drzewa pinyon. Szczepy Pajutów uczestniczyły później także (1878) w wojnie Banoków, aż wreszcie, pod koniec XIX wieku, zostały zmuszone do osiedlenia się w rezerwatach[4].

Z plemienia Pajutów pochodził prorok Wovoka, twórca nowej mesjanistycznej religii zwanej Tańcem Ducha, przyjętej przez wiele plemion Zachodu w drugiej połowie XIX wieku. Obawy białych przed niezrozumiałym i potencjalnie groźnym dla nich "szaleństwem Mesjasza" doprowadziły do zmasakrowania 29 grudnia 1890 roku grupy Lakotów nad potokiem Wounded Knee i stopniowego spadku popularności religii Wovoki (obecnej w zmodyfikowanej formie wśród części Pajutów do dziś)[5].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Obecnie spora część Pajutów nadal zamieszkuje rezerwaty. Największymi są Duck Valley w Idaho, Pyramid Lake w Nevadzie i Warm Springs w Oregonie. Inni członkowie plemienia rozproszyli się po Stanach Zjednoczonych[6].

Przypisy

  1. Stoutenburgh 1990 ↓, s. 309.
  2. Pritzker 2000 ↓, s. 243.
  3. Grant 2000 ↓, s. 234.
  4. Pritzker 2000 ↓, s. 224.
  5. Pritzker 2000 ↓, s. 224-225.
  6. Pritzker 2000 ↓, s. 226-227.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bruce Grant: Concise Encyclopedia of the American Indian. New York: Wings Books, 2000. ISBN 0-517-69310-0.
  • Barry M. Pritzker: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
  • John Stoutenburgh, Jr.: Dictionary of the American Indian. New York: Wings Books, 1990. ISBN 0-517-69416-6.