Papież Grzegorz I
Z Wikipedii
| Święty Grzegorz Wielki | |
|---|---|
 |
|
| Data urodzenia | ok. 540 Rzym |
| Data śmierci | 12 marca 604 Rzym |
| Tytuły | papież, doktor Kościoła |
| Kościół / wyznanie | Kościół łaciński |
| Data kanonizacji | 604 Rzym przez aklamację Santo subito |
| Wspomnienie obchodzone dnia | 12 marca, 25 marca, 3 września |
| Atrybuty | anioł, krzyż papieski, budynek kościoła, otwarta księga, parasol, zwój, gołębica |
| Patron | Anglii, uczniów, studentów, nauczycieli, chórów szkolnych, piosenkarzy, muzyków |
| Szczególne miejsca kultu | Bazylika św. Piotra na Watykanie |
Grzegorz I zwany: Wielki, Dialog lub Dwojesłow (ur. ok. 540 w Rzymie, zm. 12 marca 604 w Rzymie) – z pochodzenia Rzymianin, papież (od 3 września 590 do swojej śmierci), pierwszy mnich będący papieżem, święty katolicki i prawosławny (jako Grzegorz Dialogos). Zaliczony przez papieża Bonifacego VIII do grona czterech doktorów Kościoła, benedyktyn, reformator Kościoła[1]).
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
[edytuj] Życie świeckie
Grzegorz pochodził z rodziny patrycjuszy. Jego pradziadkiem w linii prostej był papież Feliks III (483–492), zaś dalszym krewnym papież Agapit (535–536). Był spokrewniony z senatorskim rodem Anicjuszów. Był synem Świętej Sylwii i Gordiana Anicjusza[2].
W czasie dzieciństwa Grzegorza cesarstwo zachodniorzymskie już nie istniało. Rzym przechodził z rąk do rąk oblegany przez Ostrogotów. Prawdopodobne jest, że zamożni rodzice Grzegorza w czasie oblężeń Rzymu dokonywanych przez Totilę, czyli we wczesnym dzieciństwie Grzegorza, ewakuowali się z miasta.
Grzegorz otrzymał staranne wykształcenie. Znał łacinę i jej gramatykę oraz retorykę. Umiał komunikować się w języku greckim, ale nie znał zasad jego pisowni, posiadł też wiedzę z zakresu prawa[3].
Około 575 roku objął stanowisko prefekta Rzymu[4].
[edytuj] Mnich
Oboje rodzice Grzegorza, jak wielu członków ich rodziny, byli zaangażowanymi chrześcijanami. Jego matka – Święta Sylwia – została kanonizowana. Trzy siostry jego ojca były zakonnicami, a dwie z nich: Farsylię i Emilianę zostały kanonizowane[5]. Zachowane źródła pozwalają stwierdzić, że Grzegorz miał brata, którego imię nie zachowało się[2].
W dniu śmierci swojego ojca, w 575 wycofał się z funkcji publicznych i wstąpił do Zakonu Świętego Benedykta. Rodzinną willę znajdującą się w centrum miasta i majątek, który odziedziczył, przeznaczył na fundację nowych klasztorów oraz na cele charytatywne. Ufundował sześć klasztorów na Sycylii i jeden w Rzymie[2]. W tym okresie Grzegorz podupadł na zdrowiu.
W 577 przyjął święcenia diakonatu. W dwa lata później papież Pelagiusz II uczynił go swym posłem na cesarskim dworze w Konstantynopolu, gdzie przebywał do 586. Po powrocie do Rzymu pozostał w otoczeniu papieża.
[edytuj] Papież
Po śmierci Pelagiusza II (7 lutego 590) z powodu epidemii dżumy panującej w Rzymie dopiero 3 września tego samego roku lud rzymski wybrał nowego papieża. Wybór Grzegorza odbył się przez aklamację.
[edytuj] Pontyfikat
| Papież Grzegorz I Wielki | |
 |
|
| Imię łacińskie | Gregorius Magnus |
| Data wyboru | 3 września 590 |
| Poprzednik | Pelagiusz II |
| Następca | Sabinian |
| Imię i nazwisko | Gregorius |
[edytuj] Tło pontyfikatu
Gdy Grzegorz obejmował katedrę Rzymu, znaczenie Kościoła łacińskiego i biskupa rzymskiego malało na rzecz patriarchatu konstantynopolskiego. Związane było to ściśle z uwarunkowaniami politycznymi. Po upadku Cesarstwa Zachodniego Bizancjum rosło w siłę.
Nasilały się próby ingerencji władzy świeckiej Cesarstwa w wewnętrzne sprawy Kościoła. W tym samym czasie Rzym stał się celem inwazji Longobardów. Rosnące w potęgę państwo Franków próbowało kontrolować struktury Kościoła, wpływowe rodziny galijskie przejmowały urzędy kościelne. Kościół w Hiszpanii próbował uzyskać autonomię, a chrześcijaństwo na Wyspach Brytyjskich zanikało.
[edytuj] Primus inter pares
Będąc pod wpływem reguły zakonnej Benedykta z Nursji (Grzegorz był pierwszym papieżem zakonnikiem), w której obowiązywało bezwzględne posłuszeństwo, miał wyobrażenie o Kościele jako instytucji scentralizowanej i hierarchicznej. Przywrócenie ładu organizacyjnego było więc jednym z podstawowych celów Grzegorza.
Przez sojusz dyplomatyczny z Merowingami i poprzez pertraktacje pokojowe z Longobardami uzyskał spokój na Półwyspie Apenińskim i chroniąc miasto przed kolejnymi oblężeniami, znacznie umocnił swój prestiż wśród Rzymian.
Przyczynkiem do dialogu z Konstantynopolem było ogłoszenie się przez Jana Postnika patriarchą ekumenicznym. To zdarzenie wzbudziło stanowczy sprzeciw Grzegorza, ponieważ nie dość, że godziło w pierwszeństwo patriarchatu rzymskiego, to było sprzeczne już z samą koncepcją pentarchii. Dyplomatyczne zabiegi Grzegorza pozwoliły złagodzić konflikt, choć i tak jego celem było dążenie do uznania prymatu papieża nad pozostałymi patriarchatami. Różnica zdań pomiędzy patriarchami wschodu i zachodu nie przybrała formy konfliktu, lecz była dialogiem doktrynalnym. Z tego to powodu tradycja Kościołów wschodnich nadaje do dziś Grzegorzowi przydomek Dialog.
We wnętrzu Kościoła łacińskiego przywrócił karność wśród duchowieństwa i odbudował struktury organizacyjne. Był przeciwnikiem nepotyzmu i symonii[6], a także zwolennikiem celibatu, który w ówczesnych czasach nie był obligatoryjny.
[edytuj] Misje
Grzegorz był zdania, że stagnacja i bezczynność ze strony duchowieństwa mogą doprowadzić do wyparcia chrześcijaństwa z terenów, które dopiero je przyjęły. Ratunek widział w intensywnym prowadzeniu misji. Głównymi celami misji mieli być: Anglosasi, Galowie, Longobardowie i Wizygoci iberyjscy. Pomysł papieża był niezwykle nowatorski, ponieważ do tej pory Kościół zajmował się tylko umacnianiem struktur, a inicjatywę w szerzeniu wiary pozostawiał władcom bądź gorliwcom. Właśnie od czasów Grzegorza I Stolica Apostolska przejęła przewodnictwo w kwestii misyjnej.
Już w 569 wysłał do Brytanii Augustyna z Canterbury, który ochrzcił Bretwalda Aethelberta I z Kentu. W 601 ustanowił Augustyna arcybiskupem Canterbury.
Do pracy misyjnej przeznaczył przede wszystkim benedyktynów. Zaangażował się w utrwalanie struktur zakonnych na terenach misyjnych, co przyniosło spodziewany długofalowy efekt.
[edytuj] Liturgia
Papież Grzegorz I utrwalił swe imię w historii muzyki i liturgii, porządkując i systematyzując śpiew liturgiczny, znany później jako chorał gregoriański. Według tradycji podczas swego pontyfikatu Grzegorz zebrał i usystematyzował istniejące już w obiegu liturgicznym melodie chorałowe. Wszystkie melodie zebrane przez Grzegorza Wielkiego zyskały nazwę Antiphonarius (Antyfonarz). Oryginał antyfonarza zaginął już w średniowieczu – w X wieku. Zachowały się jego ręczne odpisy. Najstarsza kopia pochodzi z klasztoru benedyktyńskiego w St. Gallen. Według najnowszych badań chorał nabrał swego kształtu znacznie później, za pontyfikatu Grzegorza II[5].
Skodyfikował również ostatecznie Kanon rzymski i wprowadził między innymi do liturgii mszy modlitwę Ojcze nasz odmawianą po Kanonie. Od czasów Grzegorza do chwili obecnej Kanon rzymski nie był już modyfikowany i uznawany jest za najbogatszą w formę Modlitwę eucharystyczną.
W roku 600, mimo że nie była powszechnie znana, wprowadził łacinę jako jedyny język liturgii Kościoła zachodniego.
Grzegorz I uważany jest za twórcę stosowanej do dziś w Kościołach wschodnich Liturgii Uprzednio Poświęconych Darów. Obrzęd ten pochodzi jednak z rytów wschodnich i znany był już w czasach Grzegorza[7]. Najprawdopodobniej jednak Grzegorz był ostatnim redaktorem tej modlitwy[8][9].
[edytuj] Servus servorum Dei
Zamiast przysługujących tytułów jako papież podpisywał się Servus servorum Dei (łac. Sługa sług Bożych). Tytuł ten jest do dziś używany przez papieży. Tytuł ten odzwierciedlał charakter społecznego aspektu jego pontyfikatu. Grzegorz I podejmował działania mające na celu ulżenie losowi ubogich i potrzebujących. Jego pomoc wyrażała się zarówno w działaniach długofalowych, poprzez usprawnienie administracji dobrami kościelnymi, a następnie przeznaczanie ich części na określony cel charytatywny, dotyczący dużych grup potrzebujących: uchodźców wojennych, ofiar najazdów, głodu, a także przytułków dla sierot i ludzi w podeszłym wieku. Grzegorz I znajdywał sposoby zaspokajania pojedynczych przypadków potrzebujących pomocy i wsparcia reagując na imienne prośby i szukając nowych przypadków, w których potrzebna była jego interwencja – materialna bądź duchowa. Dawało to ludności zamieszkującej tereny jego jurysdykcji poczucie bezpieczeństwa i zewnętrznej opieki. Tworzyło obraz sprawiedliwego, miłosiernego człowieka, a także instytucji, nieobojętnej na losy jednostki i która ingerowała w przypadkach niesprawiedliwości, dając wzór chrześcijańskiego życia[10][11].
[edytuj] Poglądy teologiczne
Grzegorz pomimo tego, że miał wyraźnie sprecyzowane poglądy eklezjalne dotyczące prymatu papieża, karności i organizacji kleru oraz jako człowiek dobroduszny miał ogromne poparcie wśród zwykłych chrześcijan, nie należał jednak do wybitnych teologów. Znanym jest np. fakt, że Grzegorz błędnie utożsamiał biblijną Marię Magdalenę z cudzołożnicą, którą Jezus uratował przed egzekucją. Chociaż nauczanie to nigdy nie miało charakteru wypowiedzi ex cathedra, było w późniejszym okresie często powielane.
Do najważniejszych wypowiedzi dogmatycznych Grzegorza należy poparcie, jakiego udzielił w 600 patriarsze aleksandryjskiemu Eulogiuszowi w jego sporze z agnoitami. Eulogiusz napisał Traktat przeciw agnoitom, który Grzegorz w oficjalnym liście poparł i uznał za naukę Kościoła. Traktat dotyczył wszechwiedzy Jezusa w odniesieniu do jego natury.
Kolejnym problemem dogmatycznym, którym zajmował się Grzegorz, była kwestia wiary w zmartwychwstania ciał. W swojej polemice z patriarchą Konstantynopola Eutychiuszem udowadniał, że wiara w zmartwychwstanie ciał jest właściwa chrześcijaństwu. W spór zaangażował się nawet cesarz Tyberiusz II Konstantyn. Ostatecznie patriarcha Konstantynopola przyznał rację papieżowi.
Grzegorz I zapoczątkował naukę o ogniu oczyszczającym[12] czyli czyśćcu jako miejscu, w którym zmarli nie zasługujący na potępienie oczekują zbawienia. Doktryna ta została przyjęta przez Kościół. W czasie reformacji potwierdził ją Sobór trydencki[13] i jest obowiązująca w katolicyźmie do czasów obecnych[14].
Rozwijał również naukę Ewagriusza z Pontu, a później Jana Kasjana o grzechach głównych.
[edytuj] Dzieła
Grzegorz był bardzo płodnym pisarzem. Nie pisał jednak obszernych traktatów, lecz wypowiadał się w formach krótkich, głównie w epistolarnych i w kazaniach. Niektóre ze znanych pism Grzegorza:
- Moralia – główne dzieło, 35 tomów komentarza do Księgi Hioba
- Regula Pastoralis – traktat dotyczący obowiązków duchowieństwa
- Dialogi – historie łacińskich ojców Kościoła, głownie Benedykta z Nursji
- Antiphonarius – chorał
- kazania – pozostało: 40 dotyczących Ewangelii, 22 dotyczące Księgi Ezechiela i dwa o Pieśni nad Pieśniami.
- listy – pozostało ich 854 głównie jako kopie.
[edytuj] Legendy
Znana jest legenda mająca formę anegdoty. Jej autorstwo przypisywane jest Czcigodnemu Bedzie, który zawarł ją w Historia ecclesiastica gentis Anglorum.
Głosi ona, że dążenie Grzegorza do chrystianizacji Anglii było związane z przeżyciem, jakie miał jeszcze przed rozpoczęciem swojego pontyfikatu. Ujrzał pewnego dnia niewolników na targu i zapytał się jednego z nich, skąd są. Ten odpowiedział, że z Brytanii. Na wieść, że lud ten jest nieschrystianizowany, przeraził się. Zadał mu następnie pytanie – kim są, a słysząc odpowiedź Anglowie był przekonany, że słyszy aniołowie. Na pytanie o dokładną lokalizację kraju, usłyszał Deira, co zrozumiał jako De ira (wybawieni od gniewu Bożego). Na pytanie, jak nazywa się władca prowincji, usłyszał Aella (pierwszy władca Deiry od około 506 roku), zrozumiał jednak to jako: Alleluja. Po spotkaniu postanowił przeprowadzić misje w tym kraju.
[edytuj] Kult
Ze względu na swój osobisty stosunek do chrystianizacji Wysp Brytyjskich Św. Grzegorz jest patronem Anglii.
Po za tym jako doktor Kościoła patronuje uczniom, studentom i nauczycielom.
Jako twórca chorału patronuje chórom szkolnym, muzykom i piosenkarzom.
- 12 marca (dzień śmierci) – Cerkiew prawosławna, Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce, Kościół Episkopalny w Stanach Zjednoczonych
- 25 marca – Kościoły wschodnie stosujące kalendarz juliański
- 3 września (wybór na papieża) – Kościół katolicki, Kościół anglikański. W katolickich diecezjach polskich obchody mają formę wspomnienia obowiązkowego.
[edytuj] Atrybuty
W sztuce atrybutami towarzyszącymi postaci św. Grzegorza są: anioł, krzyż papieski, budynek kościoła, otwarta księga, parasol, zwój i gołębica.
[edytuj] Ikonografia
W ikonografii Grzegorz przedstawiany najczęściej jest jako starzec w szatach pontyfikalnych z jednym z któryś atrybutów.
Najczęściej spotykana kompozycja przedstawia Grzegorza piszącego, nad którym unosi się gołąb.
[edytuj] Relikwie
Grzegorz pochowany został na wzgórzach watykańskich. Jego grób, który znajduje się w watykańskiej Bazylice św. Piotra, ozdabia inskrypcja w której nazwany jest Konsulem Boga (Consul Dei)[15].
[edytuj] Kanonizacja
Grzegorz został ogłoszony świętym niedługo po swojej śmierci przez aklamację Rzymian Santo subito, wśród których cieszył się popularnością.
W 1298 roku został ogłoszony przez papieża Bonifacego VIII doktorem Kościoła.
[edytuj] Znaczenie
W swoich dziełach wypracował spójną doktrynę moralną wraz z dogmatyką[3].
Przypisy
- ↑ Jan Wojnowski: Wielka Encyklopedia PWN. T. 10. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 527. ISBN 83-01-13673-1.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Hugo Hoever SOCist: Żywoty świętych Pańskich. przekład Zbigniew Pniewski. Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1983, ss. 322/323/399.
- ↑ 3,0 3,1 Encyklopedia katolicka.. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
- ↑ Jean Chélini: Dzieje religijności w Europie Zachodniej w Średniowieczu. Warszawa: "Pax", 1996.
- ↑ 5,0 5,1 Czesław Grajewski, Papież Grzegorz I Wielki reformator liturgii i legenda chorału (dostęp: 9 września 2008)
- ↑ Grzegorz Wielki: Homilie na Ewangelie, Księga I, Homilia IV Przeciw symonii i haniebnemu zyskowi. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Viator, 1998, s. 55. ISBN 83-85770-22-4.
- ↑ ks. Stefan Batruch Wielkanoc w Kościele wschodnim (dostęp 2008-09-09)
- ↑ Marek Blaza SJ Dogmatyczne i praktyczne znaczenie Liturgii Uprzednio Poświęconych Darów (dostęp 2008-09-09)
- ↑ Elżbieta Smykowska: Liturgia prawosławna. Warszawa: Verbinum-Wydaw. Księży Werbistów, 2004. ISBN 83-7192-234-5.
- ↑ Regula Pastoralis, III, 21.
- ↑ por. Deus caritas est, nr 23.
- ↑ por. Grzeorz Wielki, Dialogi, 4,39 za: KKK nr 1031.
- ↑ por. Sobór trydencki, sesja XX, Dekret o czyśću za: Breviarium fidei...
- ↑ por. Katechizm Kościoła Katolickiego nr 1030nn
- ↑ Hubert Kaczmarski: Poczet Papieży: Biskupi Rzymu od św. Piotra do Jana Pawła II. Warszawa: Novum, 1986, s. 137.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach- Deus caritas est
- Michał Gryczyński: Leksykon papieży. Katowice: "Książnica", 2007. ISBN 978-83-7132-964-7.
- Stanisław Głowa, Ignacy Bieda, Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, Poznań 1998, ISBN 83-7015-360-7
- Grzegorz Wielki: Homilie na Ewangelie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Viator, 1998. ISBN 83-85770-22-4.
- Hugo Hoever, Żywoty świętych Pańskich, Olsztyn, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1988.
- Katechizm Kościoła Katolickiego
- Elżbieta Smykowska: Liturgia prawosławna. Warszawa: Verbinum-Wydaw. Księży Werbistów, 2004. ISBN 83-7192-234-5.
- Edward Staniek: W skarbcu starożytnego Kościoła. Kraków: Stowarzyszenie Ewangelizacji przez Media "List" ; "M", 1997, ss. 151–53. ISBN 83-907766-1-8.
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Poprzednik Pelagiusz II |
 |
Papież 590–604 |
|
Następca Sabinian |
