Papieska elekcja 1268-1271

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Papieska elekcja 1268-1271
Sede vacante.svg
Daty i miejsce
30 listopada 1268 – 1 września 1271
Viterbo
Główne postacie
Dziekan Odon de Châteauroux
Protoprezbiter Simone Paltineri
Protodiakon Riccardo Annibaldi
Wybory
Liczba elektorów
• uczestnicy
• nieobecni

19
1
Wybrany Papież
Gregorio X.jpg
Teobaldo Visconti
Przybrane imię: Grzegorz X
Pałac w Viterbo

Papieska elekcja 30 listopada 1268 – 1 września 1271 – najdłuższa papieska elekcja w historii, zakończona wyborem Grzegorza X na następcę Klemensa IV.

Śmierć Klemensa IV[edytuj | edytuj kod]

Klemens IV zmarł 29 listopada 1268 roku w Viterbo. W ciągu swojego krótkiego pontyfikatu oddał koronę królestwa Sycylii Karolowi I Andegaweńskiemu, młodszemu bratu króla Francji Ludwika IX, i z jego pomocą doprowadził do końca konflikt z Hohenstaufami. Konradyn, ostatni przedstawiciel tej dynastii, po przegranej bitwie pod Tagliacozzo dostał się do niewoli i na rozkaz Karola I został ścięty na miesiąc przed śmiercią papieża. Święte Cesarstwo Rzymskie, które w ciągu poprzednich dwustu lat stanowiło permanentne zagrożenie dla niezależności Kościoła, de facto przestało istnieć. Upadek Hohenstaufów oznaczał jednak istotne naruszenie równowagi sił we Włoszech. Karol I został niekwestionowanym władcą Półwyspu Apenińskiego i z obrońcy i wybawcy Kościoła stawał się jego coraz bardziej kłopotliwym i potencjalnie niebezpiecznym opiekunem.

Lista uczestników[edytuj | edytuj kod]

W chwili śmierci Klemensa IV było 20 kardynałów w Świętym Kolegium, jednak tylko 19 brało udział w elekcji, gdyż kardynał Raoul Grosparmi działał jako legat przy VII krucjacie i zmarł pod murami Tunisu 11 sierpnia 1270 roku. Spośród 19 kardynałów uczestniczących w elekcji dwóch zmarło w trakcie sediswakancji, wobec czego jedynie siedemnastu żyło w chwili wyboru nowego papieża. Członkowie komisji, która ostatecznie dokonała wyboru, są pogrubieni:

Dwunastu elektorów mianował Urban IV, sześciu Innocenty IV, a jednego Grzegorz IX.

Nieobecny[edytuj | edytuj kod]

    • Raoul Grosparmi (17 grudnia 1261) – kardynał biskup Albano; legat papieski przy wojskach VII krucjaty (zmarł 11 sierpnia 1270 w Tunezji)

Podziały wśród kardynałów[edytuj | edytuj kod]

Wśród kardynałów nie było zgody co do tego, jaką postawę przyjąć w zaistniałej sytuacji politycznej. Wytworzyły się dwie frakcje:

  • "andegaweńska" – opowiadała się za kontynuacją sojuszu z Karolem I i popierała jego supremację w Italii. Tworzyli ją kardynałowie francuscy i część kardynałów włoskich. Chciała ona wyboru któregoś z kardynałów z rodu Orsini, wówczas jeszcze sprzymierzonego z Karolem I.
  • "italska" – uważała andegaweńską dominację za potencjalne zagrożenie dla Kościoła i opowiadała się za jak najszybszym przywróceniem równowagi sił poprzez odtworzenie Cesarstwa. Grupa ta stanowiła nieznaczną większość w Świętym Kolegium, nie miała jednak 2/3 wymaganych do wyboru nowego papieża. Jej liderami byli kardynałowie Ubaldini i Riccardo Annibaldi.

Stosunek do Andegawenów wyznaczał główną, ale nie jedyną linię podziału. Dodatkowo dochodziły pomniejsze kwestie, takie jak upadek Cesarstwa Łacińskiego, rozmaite problemy lokalne we Włoszech, a także wewnętrzne problemy Kościoła, w którym coraz częściej domagano się reform i odnowy duchowej. Jeśli wierzyć późniejszym przekazom, na to wszystko nakładały się jeszcze osobiste ambicje kardynałów.

Przebieg elekcji[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze sali pałacu

19 kardynałów zebrało się w sali pałacu papieskiego w Viterbo nazajutrz po śmierci Klemensa IV. Po kilku tygodniach bezowocnych dyskusji i głosowań podjęli oni decyzję o dobrowolnej klauzurze i zawarli z władzami Viterbo umowę dotyczącą zagwarantowania spokoju i umożliwienia bezpiecznego dojazdu do kurii papieskiej, która nawet w trakcie sediswakancji kontynuowała swoją działalność.

Dobrowolna klauzura nie doprowadziła jednak do szybkiego wyboru papieża. Mijały miesiące, a kardynałowie nie mogli podjąć decyzji. Spory dotyczyły zupełnie fundamentalnych kwestii politycznych, w których trudno było o kompromis, a żadna ze stron nie chciała ustąpić. Ponadto, jak wynika z późniejszych przekazów, niemal wszyscy kardynałowie aspirowali do zdobycia tiary.

W październiku 1269 zmarł kardynał Giordano Pironti, skutkiem czego liczba elektorów zmalała do 18.

Jesienią 1269 zniecierpliwiony burmistrz Viterbo Corrado di Alviano, podobno za radą Bonawentury, podjął decyzję o przymusowym uwięzieniu kardynałów w budynku pałacowym, co wywołało gniew zainteresowanych. Corrado został ekskomunikowany i pozbawiony urzędu, jednak jego następca Alberto di Montebono nie uwolnił elektorów. Wydaje się jednak, że na początku 1270 doszło do pewnego złagodzenia reżimu klauzurowego. Mimo tych kroków, elektorzy dalej nie mogli dojść do porozumienia.

Waśnie między książętami Kościoła i przedłużający się wakat na Stolicy Apostolskiej powodowały oburzenie wielu świeckich i duchownych. W ciągu blisko trzy lat Viterbo odwiedzali i próbowali naciskać na kardynałów m.in. król Sycylii Karol I Andegaweński, król Francji Filip III Śmiały, były cesarz Konstantynopola Baldwin II, książę Henryk z Kornwalii, a także generał zakonu franciszkanów Bonawentura z Bagnoregio.

W okolicach święta Zesłania Ducha Świętego 1270 (przypadało ono wtedy 1 czerwca) mieszkańcy Viterbo, zniecierpliwieni przedłużającymi się obradami, nakazali zerwanie dachu z pałacu, w którym obradowali elektorzy. Dokładne okoliczności tego zdarzenia są niejasne, wydaje się jednak, że dach zdjęto tylko z części budynku. W wyniku tej operacji uniemożliwiono jednak elektorom swobodne korzystanie z toalet, co stworzyło bardzo krępującą dla nich sytuację. Wynika tak z listu Świętego Kolegium do władz Viterbo datowanego na 6 czerwca 1270. W liście tym kardynałowie prosili o naprawienie dachu (co nastąpiło do 22 czerwca), a także o zgodę na wypuszczenie z pałacu trzech chorych kardynałów, aby mogli w lepszych warunkach poddać się leczeniu. Dwa dni później stary i schorowany biskup Ostii Enrico Segusio zrezygnował z uprawnień elektorskich i przestał brać aktywny udział w obradach, choć najprawdopodobniej nie opuścił ich na stałe. Niedługo potem zmarł kardynał István Báncsa z Palestriny.

Według późniejszych przekazów kardynałowie rozważali kandydatury generała zakonu serwitów Filippo Benizi i generała franciszkanów Bonawentury, jednak jest to raczej mało prawdopodobne z uwagi na ogólną niechęć panującą wówczas w kurii wobec zakonów żebraczych. Nawet jeśli faktycznie ich kandydatury był rozważane, to jednak żaden z nich jednak nie został wybrany.

Wybór Grzegorza X[edytuj | edytuj kod]

Przybycie do Viterbo królów Sycylii i Francji na początku 1271 w połączeniu z zastosowaniem coraz drastyczniejszych środków nacisku przez burmistrza Montebono i prefekta miasta Rainiero Gatti, którzy nakazali ograniczanie dostaw żywności dla elektorów, przyniosło wreszcie skutek. 1 września 1271 roku kardynałowie podjęli decyzję o dokonaniu wyboru w procedurze compromissum tj. nie przez całe Święte Kolegium, lecz wydelegowaną specjalnie w tym celu komisję. Do składu tej komisji wyznaczono 6 kardynałów:

  • Simone Paltineri
  • Guy de Bourgogne
  • Riccardo Annibaldi
  • Ottaviano Ubaldini
  • Giovanni Gaetano Orsini
  • Giacomo Savelli

Jeszcze tego samego dnia komisja ta dokonała wyboru Tebaldo Visconti, archidiakona Liège. W chwili wyboru przebywał on w Akce w Ziemi Świętej, gdzie towarzyszył angielskim krzyżowcom. Dowiedziawszy się o swoim wyborze 19 listopada niezwłocznie wyruszył w drogę powrotną. Dotarł do Viterbo 12 lutego 1272 i oświadczył że akceptuje wybór jako Grzegorz X. 13 marca uroczyście wjechał do Rzymu, gdzie sześć dni później przyjął święcenia kapłańskie i sakrę biskupią. 27 marca został uroczyście koronowany przez kardynała Giovanni Gaetano Orsini na schodach Bazyliki Watykańskiej.

Kardynał Jan z Toledo skomentował wybór Viscontiego w następujący sposób: „urząd papieski obejmuje jakiś archidiakon, którego papieżem uczyniły waśnie jego współbraci”

Konstytucja "Ubi periculum"[edytuj | edytuj kod]

Trzyletnia sediswakancja 1268-71 była najdłuższa w historii Kościoła. Aby uniknąć podobnej sytuacji w przyszłości papież Grzegorz X w trakcie obrad Soboru Lyońskiego II w 1274 wydał konstytucję „Ubi periculum”, regulującą wybór papieża poprzez ustanowienie instytucji konklawe. Opierała się on w dużej mierze na doświadczeniach z Viterbo. Ustanawiała przymusową klauzurę elektorów (łac. cum clave = pod kluczem), zakaz kontaktu ze światem zewnętrznym, stopniowe ograniczanie dostaw żywności w razie przedłużania się obrad. Ponadto władza kardynałów doznała szeregu ograniczeń w okresie sediswakancji. Jak pokazała przyszłość, za każdym razem, gdy ściśle stosowano się do tych regulacji, papieży wybierano w bardzo krótkim czasie. Minęło jednak aż 20 lat, zanim instytucja konklawe ostatecznie utrwaliła się w Kościele.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ambrogio Piazzoni, Historia wyboru papieży, Wyd. M, Kraków 2003 ss. 189-199
  • Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vol. I, 1913

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]