Papirus Bodmer XIV-XV

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Papirus 75
P. Bodmer XIV-XV
Papyrus 75a.gif

Końcówka Ewangelii Łukasza i początek Ewangelii Jana na tej samej stronie rękopisu
Rodzaj Rękopis papirusowy
Numer \mathfrak{P}^{75}
Zawartość Ewangelia Łukasza i Jana
Data powstania II/III wiek
Język grecki
Miejsce przechowywania Biblioteka Watykańska
Rozmiary 26 × 13 cm
Typ tekstu tekst aleksandryjski
Kategoria I
Manuskrypty Nowego Testamentu: papirusy, majuskuły, minuskuły, lekcjonarze

Papirus Bodmer XIV-XV, oznaczony symbolem \mathfrak{P}^{75} (według systemu Gregory-Aland) – jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych wczesnych rękopisów Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na lata 175–225 n.e. W IV wieku prawdopodobnie należał do biblioteki klasztoru Pachomiusza, a około roku 700 ukryty został w kopcu przy rzece Nil. Odkryty został w połowie XX wieku, od roku 2006 przechowywany jest w Bibliotece Watykańskiej.

Tekst rękopisu jest wysoko oceniany przez współczesnych krytyków tekstu, cieszy się opinią najlepszej zachowanej kopii ewangelicznego tekstu i wraz z Kodeksem Watykańskim służy za podstawę w krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu w tekście Ewangelii Łukasza i Jana. Odkrycie rękopisu zmieniło poglądy krytyków tekstu na historię tekstu Nowego Testamentu.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Spisany został na papirusie w formie kodeksu, z którego zachowało się 51 kart. Oryginalny rękopis miał 72 karty. Rozmiary oryginalnych kart to 26 na 13 cm[1]. Wielkie rozmiary kart wskazują, że rękopis prawdopodobnie był przewidziany na potrzeby wspólnoty[2].

Zawiera on większą część Ewangelii Łukasza (3,18–24,53) i połowę Ewangelii Jana (1,1–14,26), z pewnymi lukami wynikającymi z uszkodzenia materiału. T.C. Skeat był zdania, że oryginalny kodeks zawierał pełny tekst czterech Ewangelii[3]. Jest jednym z najlepiej zachowanych rękopisów papirusowych. Karty kodeksu po zgięciu w połowie nie były układane w składki, każda zgięta karta stanowi odrębną składkę (inaczej 2 karty i 4 strony w składce). Oryginalny kodeks zawierał 36 foliałów. Prawdopodobnie skryba chciał zachować możliwie największe karty, by móc na nich pomieścić więcej tekstu. Większość kart zachowała się w bardzo dobrym stanie. Najgorzej zachowały się partie z końcowych partii Ewangelii Jana[4].

Tekst pisany jest jedną kolumną na stronę, od 38 do 45 linijek na stronie i od 25 do 36 liter w jednej linii[5]. Skryba w miarę zbliżania się do końca zorientował się, że zużywa więcej materiału piśmiennego niż pierwotnie to przewidywał i dlatego postanowił oszczędzać papirus, dodając po trzy litery do linijki tekstu, a nawet dodatkowe linijki tekstu na stronie[6]. Marginesy są oszczędne, całkowicie brak ilustracji[4]. Skryba wprowadził system podziału na sekcje[2]. Często stosuje punktację oraz przydech mocny[7].

Rękopis sporządzony został przez profesjonalnego skrybę, o czym świadczy piękna kaligrafia, jak i staranne kopiowanie[5]. Ocenia się, że prawdopodobnie był on najlepszym wśród wczesnych chrześcijańskich kopistów[2]. Skryba prawdopodobnie był chrześcijaninem, ze względu na zastosowanie staurogramu w Łk 14,27[8]. Staurogram stosują też Papirus Bodmer II oraz Chester Beatty I[9]. Nomina sacra pisane są skrótami[8]. Skryba najprawdopodobniej korzystał z jednego tylko rękopisu, zdaniem Colwella rękopis nie nosi znamion rewizji, a wszystkie jego warianty zaczerpnięte zostały z jednego źródła[10]. Skryba sprawia wrażenie uważnego[4].

W rękopisie naliczono 145 przykładów itacyzmu[11]. Gramatyka nie zawsze jest jednolita. Imię Jan pisane jest na ogół w formie Ιωανης, jednak w J 3,27 oddane zostało w formie Ιωαννης[12].

Tekst[edytuj | edytuj kod]

Staurogram w Łk 14,27, zdaniem części badaczy jest to najstarsze graficzne przedstawienie krzyża Chrystusa

Tekstualny charakter[edytuj | edytuj kod]

Przekazuje tekst aleksandryjski, zgodny z Kodeksem Watykańskim. Aland określił go jako „strict text” i zaklasyfikował do I kategorii[13], pomimo iż nie sporządził dlań profilu tekstualnego. Ocena Alanda bazuje głównie na wieku kodeksu. Frederik Wisse również nie sporządził dlań profilu tekstualnego wedle swej metody wielokrotnych wariantów (Claremont Profile Method)[4]. Bruce M. Metzger był zdania, że kodeks reprezentuje tekst proto-aleksandryjski[5].

Rękopis przekazuje tekst w 92% (dla Jana) i 94% (dla Łukasza) zgodny z Kodeksem Watykańskim, podczas gdy \mathfrak{P}^{66} zgodny jest w 83%. Bliższy jest Kodeksowi Watykańskiemu niż Synajskiemu[11]. Badania statystyczne wykazały, że najbliższym rękopisem dla papirusu jest Kodeks Watykański[4][14]. W sytuacji, gdy oba rękopisy nie są z sobą zgodne, bardzo często ich warianty znajdują oparcie w innych rękopisach pochodzących z aleksandryjskiej tradycji, włączając w to rękopisy koptyjskie[15].

Papirus nie zawiera dwóch spornych tekstów. Nie zawarto w nim fragmentu mówiącego o krwawym pocie Chrystusa podczas jego agonii w Getsemane (Łk 22,43–44)[16] oraz tekstu Pericope adulterae (Jan 7,53–8,11)[17].

Unikatowe warianty kodeksu[edytuj | edytuj kod]

Rękopis stosuje 257 sobie tylko właściwych wariantów tekstowych, nie występujących w innych rękopisach greckich. Część owych wariantów występuje w rękopisach koptyjskich[11]. Zdaniem Colwella 1/4 owych wariantów musiała pochodzić od kopisty[18].

Łk 16,19 – Ανθρωπος δε τις ην πλουσιος (był bogaty człowiek) ] Ανθρωπος δε τις ην πλουσιος, ονοματι Ν[ιν]ευης (był bogaty człowiek, o imieniu Niniwita)
Łk 24,26 – δοξαν (chwałę) ] βασιλειαν (królestwo)[19]
Jan 10,7 – η θυρα (drzwi) ] ο ποιμην (pasterz)[20]

Wariant z Łk 16,19 wspierany jest tylko przez rękopisy przekładu na dialekt saidzki języka koptyjskiego oraz przez dwa greckie minuskułowe rękopisy: 36 i 37, które zawierają dodany na marginesie scholion informujący, że niektóre rękopisy nadają bogaczowi imię Niniwita (ευρον δε τινες και του πλουσιου εν τισιν αντιγραφοις τουνομα Νινευης λεγομενον)[21]. Wariant jest zgodny z koptyjską tradycją utożsamiający bogaczy z Niniwą[22]. Niniwita pisany jest w formie Νευης zamiast Νινευης, co jest prawdopodobnie rezultatem błędu haplografii[23].

Korekty[edytuj | edytuj kod]

Kodeks nosi 116 korekt wykonanych ręką skryby, z których 61 dokonano w Ewangelii Łukasza, a 55 – w Ewangelii Jana[24]. 111 z nich prawdopodobnie dokonanych zostało ręką skryby, zaś 5 – przez późniejszego korektora[25]. 10 korekt zbliżyło tekst papirusu do Kodeksu Watykańskiego, 4 oddaliło, 10 jest neutralnych względem Kodeksu Watykańskiego[26]. Korekty te nie mają charakteru przemyślanej recenzji i nie zostały dokonane w oparciu o inny dostępny skrybie rękopis. Skryba miał tendencję do skracania tekstu[10].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rodolphe Kasser w 2007

Rękopis nabyty został w 1952 roku przez Martina Bodmera w Kairze, a jego tekst opublikowany w 1961 roku przez Victora Martina i Rodolphe Kassera. Wydawcy datowali kodeks na lata 175–225 ze względu na paleograficzne podobieństwo do rękopisów: P. Oxy. 2293, 2322, 2362, 2363, oraz 2370. Wszystkie te rękopisy datowane były przez ich wydawców na koniec II lub początek III wieku[5]. Aland datował rękopis na III wiek[13]. Aktualnie INTF datuje na pierwszą połowę III wieku[1].

Handlarz od którego nabyto rękopis nigdy nie wyjawił miejsca pochodzenia rękopisu[27]. W dwadzieścia lat po odkryciu, James Robinson, ekspert od rękopisów z Nag Hammadi, wskazał że pochodzi z Jabal Abu Mana, położonego 12 km od Jabal al-Tarif, miejsca odkrycia rękopisów z Nag Hammadi. Robinson przypuszczał, że wraz z pozostałymi rękopisami Bodmera należał do biblioteki klasztoru Pachomiusza założonej około 320 roku[27].

Około roku 700 został ukryty w kopcu niedaleko rzeki Nil, gdzie wraz z 40 innymi rękopisami greckimi i koptyjskimi przetrwał do XX wieku[28][29]. Na przełomie 1955/1956 roku rękopis opuścił Egipt[28].

Papirus pierwotnie był przechowywany w Bibliotheca Bodmeriana w Cologny w kantonie Genewy w bibliotece Fundacji Bodmera. 21 listopada 2006 Frank Hanna, jeden z największych katolickich filantropów w USA, nabył papirus dla Biblioteki Watykańskiej, do której został przywieziony następnego dnia[28], gdzie jest odtąd przechowywany (P. Bodmer XIV-XV)[1].

Od chwili odkrycia cytowany jest we wszystkich krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu[4]. Zależność tekstualna papirusu względem Kodeksu Watykańskiego badał C. L. Porter (1961, 1962) na gruncie Ewangelii Jana oraz C. M. Martini (1966) na gruncie Ewangelii Łukasza. Badania te wykazały bliską zależność tekstualną obu rękopisów[30].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie tego rękopisu obaliło teorię Horta, iż tekst aleksandryjski powstał w wyniku recenzji dokonanej przez Hezychiusza około 300 roku[31]. Frederic George Kenyon sądził, że Kodeks Watykański powstał w oparciu o szereg wcześniejszych rękopisów, których jest rewizją. Podobnego zdania był Günther Zuntz (w 1953), który uważał, że co najmniej od połowy II wieku do wieku IV skrybowie aleksandryjscy wybierali najlepsze rękopisy i pracowali nad oczyszczaniem tekstu z obcych naleciałości[32][a]. Opinię Kenyona podzielał Aland do czasów odkrycia tego papirusu. Odkrycie \mathfrak{P}^{75} pokazało, że tekst Kodeksu Watykańskiego jest starszy niż sądzono i istniał już ok. roku 200. Gordon Fee argumentował, że w ogóle nie było aleksandryjskiej recenzji, a papirus \mathfrak{P}^{75}, jak i Kodeks Watykański reprezentują czystą formę tekstu pochodzącą w prostej linii od oryginalnego tekstu[33]. Calvin Porter wykazał też, że Kodeks Watykański był przepisywany z rękopisu, którego jedna linijka mieściła 12–14 liter, co wyklucza wykorzystanie przezeń \mathfrak{P}^{75} i wskazuje, że było więcej rękopisów z takim tekstem[10].

Odkrycie papirusu ukazało też, że tekst aleksandryjski nie był tak doskonały, jak dotychczas sądzono[34]. Zdaniem Claire Clivaz w Egipcie istniało kilka tradycji tekstu Nowego Testamentu, papirus reprezentuje jedną z nich[35].

Kodeks był też głównym powodem, dla którego w 1968 roku komitet UBS odrzucił hipotezę Horta odnośnie krótszych lekcji tekstu zachodniego (tzw. „Western non-interpolations”), zgodnie z którą tam, gdzie tekst zachodni jest krótszy, jest tekstem oryginalnym[4].

Aland uznał rękopis za klucz do poznania historii tekstu Nowego Testamentu[36]. W przedmowie do 26 wydania Novum Testamentum Graece Nestle-Alanda uznany został za najważniejszy rękopis z tekstem Ewangelii[37].

Głównymi rywalami rękopisu są Bodmer II oraz Chester Beatty I, oba powstałe w mniej więcej tym samym czasie, oba zawierają znaczne partie ewangelicznego tekstu. Pierwszy z nich oceniany jest przez krytyków tekstu jako niedokładna kopia, drugi natomiast ma charakter parafrazy[4]. Toteż \mathfrak{P}^{75} cieszy się opinią najbardziej dokładnej kopii tekstu ewangelicznego, zarzuca mu się jedynie opuszczenie nielicznych słów[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Günther Zuntz do takiego wniosku doszedł po przebadaniu Papirusu 46. (Zob. Comfort, s. 504. )

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Liste Handschriften. W: Institute for New Testament Textual Research [on-line]. Münster Institute. [dostęp 27 August 2011].
  2. 2,0 2,1 2,2 Philip W. Comfort: Encountering the Manuscripts: An Introduction to New Testament Paleography & Textual Criticism. Nashville, Tennessee: Broadman & Holman Publishers, 2005, s. 72. ISBN 978-0-8054-3145-2.
  3. James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 615. ISBN 978-90-04-16181-8.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Robert Waltz: NT Manuscripts: Papyri, Papyri \mathfrak{P}75. Encyclopedia of Textual Criticism, 2007. [dostęp 2012-03-26].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Philip W. Comfort, David P. Barrett: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. Wheaton, Illinois: Tyndale House Publishers Incorporated, 2001, s. 501. ISBN 978-0-8423-5265-9.
  6. Philip W. Comfort, David P. Barrett: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. Wheaton, Illinois: Tyndale House Publishers Incorporated, 2001, s. 358. ISBN 978-0-8423-5265-9.
  7. James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 616. ISBN 978-90-04-16181-8.
  8. 8,0 8,1 Philip W. Comfort, David P. Barrett: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. Wheaton, Illinois: Tyndale House Publishers Incorporated, 2001, s. 503. ISBN 978-0-8423-5265-9.
  9. Larry W. Hurtado: The Earliest Christian Artifacts: Manuscripts and Christian Origins. Cambridge: Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 2006, s. 154. ISBN 978-0-8028-2895-8.
  10. 10,0 10,1 10,2 Philip W. Comfort, David P. Barrett: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. Wheaton, Illinois: Tyndale House Publishers Incorporated, 2001, s. 506. ISBN 978-0-8423-5265-9.
  11. 11,0 11,1 11,2 S. A. Edwards. P75 Under the Magnifying Glass. „Novum Testamentum”. XVIII, fasc. 3. s. 211–212. 
  12. Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 58–59. ISBN 978-0-19-516122-9.
  13. 13,0 13,1 K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 101. ISBN 978-0-8028-4098-1.
  14. James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 616–617. ISBN 978-90-04-16181-8.
  15. James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 618–619. ISBN 978-90-04-16181-8.
  16. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001, s. 235. ISBN 978-3-438-05100-4.
  17. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001, s. 273. ISBN 978-3-438-05100-4.
  18. E. C. Colwell, Scribal Habits in Early Papyri: A Study in the Corruption of the Text, The Bible in Modern Scholarship (ed J.P. Hyatt) (Nashville 1965), ss. 370–389.
  19. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001, s. 244. ISBN 978-3-438-05100-4.
  20. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001, s. 282. ISBN 978-3-438-05100-4.
  21. Bruce M. Metzger: The Early Versions of the New Testament: Their Origin, Transmission and Limitations. Oxford: Clarendon Press, 1977, s. 136. ISBN 0-19-826170-5.
  22. Philip Comfort: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. 2001, s. 551.
  23. Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 59. ISBN 978-0-19-516122-9.
  24. James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 625. ISBN 978-90-04-16181-8.
  25. James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 630. ISBN 978-90-04-16181-8.
  26. James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 640-641. ISBN 978-90-04-16181-8.
  27. 27,0 27,1 Philip W. Comfort: Encountering the Manuscripts: An Introduction to New Testament Paleography & Textual Criticism. Nashville, Tennessee: Broadman & Holman Publishers, 2005, s. 24.
  28. 28,0 28,1 28,2 Sever Juan Voicu. Bodmer Papyrus: History Becomes Reality. „L'Osservatore Romano, Weekly Edition in English”, s. 8, 7 February 2007. [dostęp 2012-03-25]. 
  29. Sever Juan Voicu, Gospel Papyrus Donated to Vatican Zenit [dostęp 2012-03-25].
  30. Gordon D. Fee, P75, P66, and Origen: The Myth of Early Textual Recension in Alexandria, w: Studies in the Theory and Method of New Testament Textual Criticism, vol. 45, Wm. Eerdmans 1993, pp. 251.
  31. K. Aland, The Significance of the Papyri for New Testament Research, w: The Bible in Modern Scholarship (1965), s. 336.
  32. Philip W. Comfort, David P. Barrett: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. Wheaton, Illinois: Tyndale House Publishers Incorporated, 2001, s. 504–505. ISBN 978-0-8423-5265-9.
  33. Gordon D. Fee, P75, P66, and Origen: The Myth of Early Textual Recension in Alexandria, w: Studies in the Theory and Method of New Testament Textual Criticism, vol. 45, Wm. Eerdmans 1993, ss. 247–273.
  34. Philip W. Comfort, David P. Barrett: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. Wheaton, Illinois: Tyndale House Publishers Incorporated, 2001, s. 504. ISBN 978-0-8423-5265-9.
  35. Claire Clivaz, The New Testament at the Time of the Egyptian Papyri. Reflections Based on P12, P75 and P126 (P. Amh. 3b, P. Bod. XIV-XV and PSI 1497), w: Clivaz, C. – Zumstein, J., in collaboration with Read-Heimerdinger, J. – Paik. J. (eds.) Reading New Testament Papyri in Context – Lire les papyrus du Nouveau Testament dans leur contexte. Actes du colloque des 22–24 octobre 2009 à l'université de Lausanne, BETL 242, Louvain: Peeters, pp. 17–55, 2011.
  36. K. Aland. Neue neutestamentliche Papyri III. „New Testament Studies”. 22, s. 375–396, 1976. 
  37. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: K. Aland, M. Black, C. M. Martini, B. M. Metzger, A. Wikgren. Wyd. 26. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991, s. 49*. ISBN 3-438-05100-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wydania tekstu[edytuj | edytuj kod]

  • Philip W. Comfort, David P. Barrett: The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts. Wheaton, Illinois: Tyndale House Publishers Incorporated, 2001, s. 507–608. ISBN 978-0-8423-5265-9. [transkrypcja tekstu]
  • V. Martin, R. Kasser, Papyrus Bodmer XIV-XV: Evangiles de Luc et Jean, Vol. 1, Papyrus Bodmer XIV: Evangile de Luc chap. 3–24; vol. 2, Papyrus Bodmer XV: Evangile de Jean chap. 1–15, Cologny-Geneva: Biblioteca Bodmeriana, 1961.
  • Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 58–59. ISBN 978-0-19-516122-9.
  • K. Aland. Neue neutestamentliche Papyri III. „New Testament Studies”. 22, s. 375–396, 1976. 

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]