Pappenheimer

Pappenheimer – w bronioznawstwie określenie dwóch różnych typów broni, których nazwa wzięła się od nazwiska wybitnego dowódcy wojsk cesarskich marszałka Gottfrieda Pappenheima. W Polsce był to rodzaj otwartego hełmu popularnego w XVII wieku w oddziałach rajtarów, arkebuzerów, a w terminologii angielskiej i niemieckiej jest znany jako odmiana rapieru.

Hełm Pappenheimer

Jako rodzaj hełmu był popularny również u kirasjerów podczas wojny trzydziestoletniej oraz wojny domowej w Anglii w czasach Cromwella (Anglicy określali go mianem garnek z ogonem raka) jako hełm otwarty w typie szyszaka, będący prawdopodobnie naśladownictwem husarskich szyszaków polskich, węgierskich i tureckich. W Polsce pappenheimer używany był przez husarię w końcu XVII w. i 1 poł. XVIII w. W epoce saskiej przypinano czasem do ich boków metalowe ozdobne smocze skrzydła (wycinane ażurowo w owale lub serduszka) jako namiastkę skrzydeł husarskich, które w tym czasie kompletnie zanikły.

Charakteryzował się dzwonem modelowanym w 6 karbków zbiegających się na szczycie, gdzie znajdowało się kółko służące do zawieszenia hełmu, trójkątnymi policzkami z zaokrąglonymi bokami, z otworami słuchowymi, wyciętym daszkiem, przez który przechodził nosal mocowany śrubą, folgowym nakarczkiem oraz rzemiennymi pętlami służącymi do zawiązania hełmu pod brodą. Zazwyczaj był czerniony w celu zabezpieczenia przed korozją.

Rapier Pappenheimer

Zachodnioeuropejska odmiana rapieru o stalowym jelcu krzyżowo-kabłąkowo-koszowym posiadała krzyż wykonany z czworogrannego pręta, esowato wygiętego i rozklepanego na końcach w kształt stożków. Była to broń bardzo popularna po obu walczących stronach wojny trzydziestoletniej zwłaszcza w Niemczech i Holandii. Niektórzy bronioznawcy określają go mianem rapier flamandzki. Używał go m.in. król Szwecji Gustaw II Adolf w bitwie pod Lützen, w czasie której poległ.

Bibliografia

• Michéle Byam: Broń i zbroje. Wyd. III. Warszawa: Arkady, 1991, s. 29. ISBN 83-213-3754-0.
• Włodzimierz Kwaśniewicz: Leksykon broni białej i miotającej. Warszawa: Bellona, 2003. ISBN 83-11-09617-1.
• Włodzimierz Kwaśniewicz: Leksykon dawnego uzbrojenia ochronnego. Warszawa: Bellona, 2005. ISBN 978-83-11-10063-3.
• Zdzisław Żygulski: Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu. Warszawa: PWN, 1982, s. 215-216. ISBN 83-01-02515-8.
• Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski: Słownik uzbrojenia historycznego. Warszawa: PWN, 2010, s. 131. ISBN 978-83-01-16260-3.