Parafia św. Mateusza Apostoła w Nowym Stawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Parafia św. Mateusza Apostoła
Kościół parafialny św. Mateusza Apostoła w Nowym Stawie
Kościół parafialny św. Mateusza Apostoła w Nowym Stawie
Siedziba Nowy Staw
Adres 82-230 Nowy Staw, plac Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1
Data powołania 1330
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Diecezja elbląska
Dekanat Nowy Staw
Kościół Kolegiata św. Mateusza Apostoła w Nowym Stawie
Proboszcz ks. Jerzy Pawelczyk
Wspomnienie liturgiczne Nowy Staw 21 września,
brak współrzędnych
Strona internetowa

Parafia św. Mateusza Apostoła w Nowym Stawieparafia wchodząca w skład dekanatu Nowy Staw w diecezji elbląskiej.

Do parafii należą miejscowości: Chlebówka, Dębina, Dębina SHR, Kącik, Laski, Mirowo, Tralewo, Stawiec, Trępnowy, Nowy Staw.

Rozwój osadnictwa na Żuławach Wiślanych w XIV wieku spowodował przyrosr ludności Nowego Stawu. Osada w 1316 roku uzyskała przywilej wiejski (jako Dorf cume – Nuwen TicheNytyska Wieś), natomiast w 1343 roku została lokowana na chełmińskim prawie miejskim. Akt nadania praw wiejskich potwierdza istnienie w Nytyskiej Wsi kościoła parafialnego już ok. roku 1316. Parafię erygowano w 1330 roku z inicjatywy zakonu krzyżackiego.

W 1400 roku mieszczanie nowostawscy podjęli decyzję o budowie nowego kościoła miejskiego pw. św. Mateusza. W ciągu kilkudziesięciu lat wzniesiono jeden z najpotężniejszych i najważniejszych zabytków architektury gotyckiej na Żuławach. Świątynię konsekrowano w 1408 roku. Jej rozmiary wynosiły 30 x 55 metrów, a wysokość ok. 55 m. Prace ukończono pod koniec XV wieku. Budowa nowego kościoła gotyckiego była wyraźnym znakiem wyodrębnienia parafii miejskiej ze starej parafii św. Ducha w Nytyskiej Wsi, z którą miasto było pierwotnie związane. Budowa kościoła św. Mateusza na peryferiach ówczesnego Nowego Stawu może świadczyć o obronnym charakterze budowli. W I połowie XV wieku siedzibę parafii nowostawskiej przeniesiono z kościoła św. Ducha do kościoła św. Mateusza. Kościół św. Ducha w Nytyskiej Wsi stał się świątynią filialną kościoła św. Mateusza. Należy wspomnieć o istnieniu w granicach Nowego Stawu jeszcze jednej świątyni. Do roku 1606 funkcjonował kościół św. Jerzego. Kościół św. Mateusza po pożarze w 1568 roku, został odbudowany w latach 1573-1574 dzięki fundacji opata oliwskiego Kaspra Geschkau. Zachował swój gotycki charakter; posiada dwie monumentalne nierówne wieże, 3 nawy, płaski, drewniany strop. Nad prezbiterium jest gotyckie sklepienie gwiaździste, w zakrystii gwiaździste i krzyżowe. Manierystyczny ołtarz główny Świętej Trójcy z 1609 roku został sprowadzony z kościoła św. Katarzyny w Braniewie przez ówczesnego proboszcza ks. Mockiego. W nawach głównych i prezbiterium znajdują się ponadto 4 barokowe ołtarze boczne.

Od początku swego istnienia, aż do roku 1525 nowostawska parafia była częścią diecezji pomezańskiej. Parafia stała się siedzibą dekanatu. Po sekularyzacji Prus w 1525 roku diecezja pomezańska straciła swój katolicki charakter. Nowy Staw był jednak ostoją wyznania katolickiego na Żuławach. Na mocy bulli Cum ecclesiae Culumensi z 1617 roku administrację nad diecezją pomezańską przejęli biskupi chełmińscy. Parafia w Nowym Stawie funkcjonowała wówczas w ramach oficjałatu malborskiego.

Ołtarz główny w kościele św. Mateusza
Tabernakulum

W 1821 roku doszło do kolejnej zmiany przynależności administracyjnej parafii. Rząd pruski przystąpił do pertraktacji ze Stolicą Apostolską w sprawie zmiany granic diecezjalnych, zgodnych z granicami ustalonymi na kongresie wiedeńskim w 1815 roku. Papież Pius VII bullą De salute animarum z 1821 roku dokonał podziału diecezji chełmińskiej; parafia w Nowym Stawie stała się częścią diecezji warmińskiej.

Zakończenie I wojny światowej i obrady konferencji w Wersalu w 1919 roku zmieniły sytuację geopolityczną Pomorza. Nowy Staw stał się częścią Wolnego Miasta Gdańska. Parafia św. Mateusza została wyłączona z diecezji warmińskiej i w 1922 roku włączona do Administratury apostolskiej Wolnego Miasta Gdańska, przekształconej bullą Universa Christi fidelium cura z roku 1925 w diecezję gdańską. W jej ramach nowostawska parafia funkcjonowała do 25 marca 1992 roku, czyli utworzenia diecezji elbląskiej.

W latach 1924-1996 w Nowym Stawie znajdował się dom zakonny Sióstr Elżbietanek oraz zakonna kaplica półpubliczna pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa.

25 marca 2002 roku biskup elbląski Andrzej Śliwiński ustanowił przy parafii Kapitułę Kolegiacką Żuławską.

W tutejszej parafii został ochrzczony i wychował się biskup ordynariusz diecezji pelplińskiej ks. Ryszard Kasyna.

Proboszczowie parafii św. Mateusza Apostoła w Nowym Stawie od 1820 roku[edytuj | edytuj kod]

imię i nazwisko daty urzędowania
ks. Karol Janzen 1820 - 1861
ks. Rudolf Langwald 1861 - 1894
ks. Karol Skowronski (komendariusz) 1894 - 1895
ks. prałat Jan Tietz 1895 - 1928
ks. Franciszek Kroll (administrator) 1928
ks. prałat Klemens Sierigk 1928 - 1941
ks. Herbert Gerhard Kiewert (administrator) 1941
ks. Peter Degenhardt (administrator) 1941 - 1942
ks. Herbert Gerhard Kiewert 1942 - 1945
ks. Stefan Kinka 1946 - 1958
ks. Józef Ćwirko 1958 - 1967
ks. Józef Łyp 1967 - 1968
ks. Władysław Żywiński 1968 - 1 sierpnia 1975
ks. prałat kanonik Ireneusz Glegociński 1 sierpnia 1975 - 20 października 2007
ks. Jerzy Pawelczyk od 1 listopada 2007

Wikariusze parafii św. Mateusza Apostoła w Nowym Stawie od 1901 roku[edytuj | edytuj kod]

imię i nazwisko daty urzędowania
ks. Otto Keuchel 1901 - 1903
ks. Otto Miller 1906
ks. Artur Kather 1906
ks. Andrzej Brückmann 1907 - 1910
ks. Alojzy Höhn 1910
ks. Otto Thämm 1911
ks. Marcin Jablonski 1911
ks. Brunon Binebessel 1928
ks. Fryderyk Lulkowski 1933 - 1935
ks. Władysław Ciechorski 1936 - 1937
ks. Piotr Thiessen 1938 - 1939
ks. Ildefons Künemund 1939 - 1940
ks. Jerzy Wilke 1940 - 1941
ks. Helmut Wiecke 1941 - 1943
ks. Franciszek Kaszubowski 1950 - 1956
ks. Stefan Milewski 1956 - 1957
ks. Henryk Bukowski 1957
ks. Hubert Nokelski 1958
ks. Mieczysław Goździewski 1957 - 1959
ks. Wiesław Lauer 1959 - 1960
ks. Edward Łopatecki 1960 - 1961
ks. Mieczysław Masłyk 1962
ks. Alfons Pluskowski 1962 - 1965
ks. Gerard Maternicki 1965 - 1967
ks. Antoni Misiaszek 1965 - 1967
ks. Gerard Maternicki 1965 - 1967
ks. Tadeusz Hebel 1966 - 1967
ks. Henryk Klofczyński 1967 - 1970
ks. Tadeusz Hebel 1966 - 1967
ks. Władysław Madej 1968 - 1971
ks. Władysław Wojciech Matys 1971 - 1972
ks. Jerzy Trepczyk 1970 - 1972
ks. Stanisław Dułak 1972 - 1973
ks. Franciszek Fecko 1973 - 1974
ks. Wiesław Bogucki 1973 - 1975
ks. Leszek Wojtas 1974 - 1975
ks. Jan Bugielski 1975 - 1977
ks. Roman Zrój 1976 - 1978
ks. Marek Mierzwa 1978 - 1980
ks. Zdzisław Kropidłowski 1978 - 1980
ks. Marian Wątroba 1980 - 1983
ks. Stefan Pasternak 1983 - 1984
ks. Edward Słowik 1983 - 1986
ks. Zdzisław Berliński 1984 - 1988
ks. Kazimierz Dolny 1986 - 1988
ks. Tomasz Bielecki 1989 - 1991
ks. Jan Potrykus 1988 - 1992
ks. Andrzej Jażdżewski 1991 - 1997
ks. Adam Żaczek 1992 - 1995
ks. Dariusz Łyczakowski 1995
ks. Wiesław Szabla 1995 - 1998
ks. Krzysztof Stasal 1997 - 2003
ks. Jacek Dąbrowski 1999 - 2004
ks. Adam Przemysław Ciechanowski 2003 - 2006
ks. Krzysztof Sękuła 2004 - 2007
ks. Paweł Drożdż 2006 - 2008
ks. Rafał Giedrojc 2007 - 2010
ks. Dariusz Stawiecki 2009 - 2012
ks. Jerzy Piątkowski od 2010
ks. Sylwester Nowokrzewski od 2012
ks. Radomir Sebunia od 2013

Grupy parafialne[edytuj | edytuj kod]

Liturgiczna Służba Ołtarza, grupa młodzieży, chór parafialny, Eucharystyczny Ruch Młodych, Odnowa w Duchu Świętym, róże różańca świętego, schola dziecięca, młodzieżowy zespół muzyczny, redakcja tygodnika parafialnego Vox Populi Novostaviensis, Parafialny Zespół Caritas, Duchowa Adopcja Dziecka Poczętego, grupa AA.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]