Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Kościół ewangelicko-augsburski w Kluczborku
Kościół ewangelicko-augsburski w Kluczborku
Państwo  Polska
Siedziba Kluczbork
Adres ul. Bolesława Chrobrego 23
46-200 Kluczbork
Data powołania 1532[1]
Wyznanie protestanckie
Kościół Kościół Ewangelicko-Augsburski
Diecezja katowicka
Kościół parafialny Kościół Chrystusa Króla w Kluczborku
Filie Bąków, Gorzów Śląski, Maciejów, Nasale
Proboszcz ks. Paweł Szwedo
Położenie na mapie Kluczborka
Mapa lokalizacyjna Kluczborka
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborku
Ziemia 50°58′20,374″N 18°12′45,932″E/50,972326 18,212759Na mapach: 50°58′20,374″N 18°12′45,932″E/50,972326 18,212759
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kluczborkuparafia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, w diecezji katowickiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

O przebiegu reformacji w Kluczborku wiadomo tyle, że w 1527 r. kościół parafialny został przejęty przez ewangelików, a rok później (1528) zaczęły się regularne nabożeństwa ewangelickie. Jednak dopiero w 1536 roku, gdy Kluczbork znalazł się we władaniu Piastów śląskichksiążąt brzeskich, którzy byli ewangelikami (luteranami), mógł nastąpić swobodny rozwój wyznania ewangelickiego w tym mieście. Ostatecznie w 1556 r. wszystkie okoliczne wioski, oprócz Kuniowa, Kujakowic Górnych i Dolnych oraz Łowkowic, przeszły na luteranizm.

Pierwszym stałym proboszczem parafii ewangelickiej w Kluczborku przy kościele Zbawiciela był w latach 1558-1588 ks. Georg von Stosch. Jednak najbardziej znanym duchownym ewangelickim w Kluczborku był w latach 1646-1688 ks. Adam Gdacjusz – jeden z najwybitniejszych pisarzy śląskich XVII wieku, zarazem pełniący funkcję seniora (odpowiednik dziekana). Za jego czasów wielki pożar w 1654 r. zniszczył prawie całe miasto, w tym również kościół. Nabożeństwa odprawiano wówczas w kaplicy cmentarnej, zaś lekcje religii odbywały się w ratuszu. Wkrótce jednak z patron parafii – jeden z książąt brzeskich – ofiarował fundusze na odbudowę kościoła, którą ukończono w 1660 r.

Po śmierci ostatniego z Piastów śląskich, Jerzego Wilhelma, w 1675 r. całe księstwo brzeskie, w tym i Kluczbork, przeszedł we władanie katolickiej dynastii Habsburgów. Kościół wówczas na siedem lat (1700-1707) przeszedł w ręce katolików, lecz w 1708 r. odzyskali oni swój kościół w wyniku ugody altransztadzkiej z 1707 roku, w wyniku której sytuacja ewangelików na Śląsku poprawiła się.

Następny pożar w 1737 r. znowu poczynił duże zniszczenia – prawie całkowicie została zniszczona wieża kościoła, której odbudowa trwała do 1754 r. W zachodniej części kościoła dobudowano drugą nawę, Drewniany sufit zmieniono na ceglany. Ponadto w latach 1743-1745 dokonano gruntownej przebudowy wnętrza kościoła, które do 1760 roku przybrało obecny wygląd – powstał ołtarz, ambona, chrzcielnica i prospekt organowy. Kościół utrzymany jest w białym i złotym kolorze, zdobiony rzeźbami i płaskorzeźbami. W latach 1795-1797 nadbudowano górną kondygnację wieży, a w 1806 r. zamontowano na niej zegar. Około 1820 r. zmieniono pokrycie dachu gontowe na dachówkę. W południowej części kościoła w 1824 roku dobudowano zakrystię, przebudowaną w 1854 r.

Zmarłych grzebano początkowo wokół kościoła. Później z powodu braku miejsca utworzono w zachodniej części miasta nowy cmentarz, tzw. szpitalny. Od 1815 r. ewangelicy korzystali z cmentarza, obecnie będącego komunalnym. W 1815 r. poświecono trzeci już cmentarz, który później kilkakrotnie powiększano, w międzyczasie zaś zlikwidowano cmentarz przyszpitalny. W 1830 roku postawiono na cmentarzu drewnianą kapliczkę, w 1886 r. zmienioną na murowaną. W 1737 roku obok kościoła wybudowano dom parafialny stanowiący plebanię.

W 1833 roku zbudowano nowy dom parafialny oraz szkołę. W 1888 roku rozpoczął działalność szpital ewangelicki "Betania", w którym pracowały diakonise. W latach 1911 i 1926 r. szpital rozbudowano i powstał przy nim mały kościołek. Diakonise prowadziły też: Dom Starców "Sarepta" (1891), "Przytułek Marii" dla nerwowo chorych kobiet (1910), Dom Dziecka "Bersaba" z przedszkolem (1911, przebudowany później na plebanię), oraz nowy Dom Dziecka "Salem" (1918).

Parafia rozwijała się, także liczebnie. W 1850 r. parafia liczył 6 tys. wiernych, w 1933 r. już ponad 9 tys. W zwiazku z tym od 1896 r. ustanowiono urząd trzeciego duchownego w parafii. Dawny powiat Kreuzburg (Kluczbork) był jedyny na Górnym Śląsku z większością protestancką. W 1861 mieszkało tu 27.783 Ewangelików (72,8% mieszkańców), 9.617 Katolików i 763 ludzi żydowskiego wyznania[2].

W okresie powojennym jednym z ważniejszych przejawów aktywności parafii są Kluczborskie Wieczory Muzyczne, które odbywają się od 1985 roku, przede wszystkim propagując muzykę organową dzięki wyremontowanym organom Kościoła Zbawiciela, pochodzącym z 1898 roku.

Filiały[edytuj | edytuj kod]

Bąków[edytuj | edytuj kod]

Parafia ewangelicka w Bąkowie (niem. Bankau) istniała już w XVII wieku. W roku 1690 połączono ją z parafią w Biadaczu i tak jest do dziś. W latach 1845-1846 zbudowano obecny budynek plebanii. W 1913 roku poddano renowacji drewniany kościół pochodzący prawdopodobnie z czasów sprzed Reformacji. Natomiast kościół w Biadaczu zbudowano w 1842 roku w miejscu drewnianego kościołka z 1541 roku.

Po 1945 Bąków stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. Obydwa kościoły zostały przejęte przez parafię katolicką. Obecnie nabożeństwa ewangelickie odbywają się w dawnej organistówce przebudowanej na kaplicę. W 2004 roku kaplica została gruntownie odnowiona.

Kościół ewangelicko-augsburski w Grabiach

Gorzów Śląski[edytuj | edytuj kod]

W Gorzowie Śląskim (niem. Landsberg O.S.) regularne nabożeństwa ewangelickie odbywały się od 1834 roku w sali szkoły ewangelickiej wybudowanej w 1802 roku. Parafia formalnie powstała w 1852 r., a rok później otrzymała stałego duszpasterza. W 1857 r. poświęcono ewangelicki kościół Krzyża Jezusowego.

Po 1945 roku Gorzów Śląski stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. W 1994 roku kościół przeszedł gruntowny remont.

Grabie[edytuj | edytuj kod]

Kościół ewangelicki w Grabiach (niem. Heinrichsfelde) poświęcono w 1924 roku, a w 1925 roku powołano tu samodzielną parafię, do której należały Jełowa, Kały, Kobylno, Rzędów i Turawa. Po 1945 roku Grabie stanowiły filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. W 2009 roku kościół został przekazany parafii rzymskokatolickiej św. Barłomieja w Jełowej[3].

Maciejów[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Maciejowie (niem. Matzdorf) stał się ewangelicki w 1532 roku w wyniku Reformacji. Wówczas też powstała parafia, jednej z najstarszych na Opolszczyźnie po Kluczborku i Byczynie. Aż do II wojny światowej liczba ewangelików wynosiła tu około 90% mieszkańców. W 1696 r. przeprowadzono remont i rozbudowę kościoła, z tego czasu pochodzi ołtarz. Ambona pochodzi z roku 1700. W roku 1850 wieża została zniszczona podczas burzy, i już jej nie odbudowano – jej kwadratową podstawę przykrył przedłużony dach. Wnętrze jest barokowe. Organy zostały zbudowane w 1861 roku. Po 1945 roku Maciejów stanowi filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku.

Nasale[edytuj | edytuj kod]

Nasale (niem. Nassadel) stanowiły dawniej filiał parafii ewangelickiej w Roszkowicach. W 1870 r. zbudowano nowy, murowany kościół, ponieważ poprzedni, prawdopodobnie drewniany, został zamknięty z powodu złego stanu technicznego.

Po 1945 roku Nasale stanowiły filiał parafii ewangelickiej w Kluczborku. Kościół został w 1945 r. przejęty przez parafię rzymskokatolicką, natomiast ewangelicy użytkują pochodzący z XVI wieku drewniany kościół przeniesiony ze Zdziechowic, przebudowany w 1730 r. Był on zmontowany w Nasalach w okresie międzywojennym, jednak wojna przerwała rekonstrukcję i pozostał bez wieży. Kościół posiada konstrukcję zrębową, był orientowany, i stał na podmurówce z cegły. Dnia 11 maja 2010 roku około godziny 18.00 w kościół uderzył piorun, wskutek którego drewniana świątynia spłonęła[4]. 7 lipca 2013 roku, nowo wybudowany kościół został poświęcony, przez zwierzchnika kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce ksiądz biskup Jerzy Samiec z Warszawy w obecności ks. biskupa Tadeusza Szurmana z Katowic i proboszcza parafii w Kluczborku, ks. Pawła Szwedo[5]

Duszpasterze[edytuj | edytuj kod]

Proboszczowie[edytuj | edytuj kod]

Działalność parafii[edytuj | edytuj kod]

  • Spotkania młodzieży.
  • Zespół młodzieżowy "Maranatha" – zespół wokalno-instrumentalny założony w 1988 roku.
  • Zespół puzonistów – założony w 1993 roku i kierowany przez Henryka Barcza.
  • Koncerty organowe – odbywają się od 1985 roku w kościele Zbawiciela, kierownikiem muzycznym jest prof. Andrzej Chorosiński.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Historia parafii. [dostęp 09-01-2013].
  2. Felix Triest: Topographisches Handbuch von Oberschlesien. Breslau 1865
  3. Kościół ewangelicki w Grabiu przejęła parafia rzymsko-katolicka w Jełowej. [dostęp 11 czerwca 2013].
  4. Spłonął XVI-wieczny kościół w Nasalach. [dostęp 2 maja 2013].
  5. Poświęcenie kościoła ewangelickiego w Nasalach. [dostęp 27 lipca 2013].
  6. ks. Henryk Schröder: Kościoły ewangelickie Ziemi Kluczborskiej. Kluczbork: Antykwa, 1997. ISBN 83-87493-05-8.
  7. Dzieło łaski Boga. Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Wyd. Głos Życia, Katowice 2003, s. 81-87.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dzieło łaski Boga. Diecezja Katowicka Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (historia i współczesność), Wydawnictwo "Głos Życia", Katowice 2003.
  • Schröder H., Kościoły ewangelickie ziemi kluczborskiej, Kluczbork 1997.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]