Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Siemiatyczach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Parafia Wniebowzięcia NMP
Kościół parafialny
Kościół parafialny
Siedziba Siemiatycze
Adres ul. 3 Maja 2
17-300 Siemiatycze
Data powołania 11 sierpnia 1988 r.
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Diecezja drohiczyńska
Dekanat Siemiatycze
Kościół Wniebowzięcia NMP
Filie kaplica w Szpitalu Powiatowym
Proboszcz ks. prał. dr Stanisław Ulaczyk[1]
Wspomnienie liturgiczne 15 sierpniaWniebowzięcie NMP
Położenie na mapie Siemiatycz
Mapa lokalizacyjna Siemiatycz
Parafia Wniebowzięcia NMP
Parafia Wniebowzięcia NMP
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Wniebowzięcia NMP
Parafia Wniebowzięcia NMP
Ziemia 52°25′45,20″N 22°51′53,30″E/52,429222 22,864806Na mapach: 52°25′45,20″N 22°51′53,30″E/52,429222 22,864806
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Siemiatyczachrzymskokatolicka parafia położona w dekanacie Siemiatycze należącym do diecezji drohiczyńskiej. Parafia jest siedzibą dekanatu Siemiatycze, a jej proboszcz piastuje także funkcję dziekana.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Książę czerski i warszawski Bolesław IV (1421-1454) w 1443 roku nadał Siemiatycze Stanisławowi Borucie z Falent h. Rogala (zm. ok. 1461), chorążemu warszawskiemu (1434-1443; 1461) oraz namiestnikowi ziemi drohickiej i brańskiej (1440-1444). Po zajęciu w 1444 roku ziemi drohickiej przez wojska litewskie Kazimierza Jagiellończyka (1427-1492), wielkiego księcia litewskiego (1442-1447), dziedzic Siemiatycz uciekł z Podlasia, otrzymując od księcia Bolesława IV w tymże roku Słomino na Mazowszu, w 1450 roku Wykowo, a wkrótce starostwo ciechanowskie (1452) i liwskie (1453). Dobra siemiatyckie zaś zostały przekazane przez Kazimierza IV Jagiellończyka, króla polskiego (1447-1492), Michałowi Kmicie Sudymontowiczowi z Chożowa (zm. ok. 1469).

Dnia 6 lutego 1456 roku wspomniany Michał Kmita ufundował tutaj pierwszy drewniany kościół pw. Boga Wszechmogącego, Błogosławionej Dziewicy Maryi i Wszystkich Świętych. Z jego nadania uposażenie kościoła stanowiły miedzy innymi: karczma i wieś Cecele. Plebanem kościoła w latach 1470-1477 był ks. Andrzej, a w 1480 roku ks. Paweł. Po śmierci Michała Kmity właścicielem Siemiatycz został jego brat - Olechno (Aleksander) Sudymontowicz z Chożowa h. Trąby (zm. 1491), kanclerz Wielkiego Księstwa Litewskiego (1477-1491) i wojewoda wileński (1476-1491), który 15 maja 1489 roku zapisał Siemiatycze swoim córkom Zofii i Aleksandrze. W dniu 15 lutego 1492 roku Zofia Kieżgajłowa z mężem Stanisławem Janowiczem, starostą żmudzkim, sprzedała połowę Siemiatycz swojej siostrze Aleksandrze Tęczyńskiej (zm. 01.10.1522/26) - żonie (od ok. 1484) Mikołaja Tęczyńskiego z Tęczyna h. Topór zwanego Krakowczykiem (zm. 26.10.1497), miecznika krakowskiego (1483-1485) i wojewody bełskiego (1494-1496). Wspomniana druga córka Olechny Sudymontowicza - Aleksandra żona Mikołaja Tęczyńskiego w dniu 14 września 1513 roku potwierdziła i poszerzyła wcześniejsze nadania stryja na rzecz kościoła siemiatyckiego. W dniu 29 czerwca 1522 roku Aleksandra Tęczyńska żona wojewody ruskiego zapisała wieś Siemiatycze swojej córce Annie. W 1527 roku król Zygmunt I Stary potwierdził w Krakowie sprzedaż dóbr Siemiatycze Bohuszowi Bohowitynowiczowi (zm. 1546) (dokument sprzedaży tenże król potwierdził w Brześciu 30 sierpnia 1543 r.).

W 1541 roku król Zygmunt II August (1548-1572) - na prośbę dziedziców Siemiatycz i Kraśnika - Stanisława Tęczyńskiego (1514-1560), starosty lubelskiego (1547-1560) i jego żony (od ok. 1538) Anny z Bohowitynowiczów (zm. 17.04.1565) - w 1542 roku wydał przywilej na lokację miasta na prawie magdeburskim, a w dniu 8 marca 1544 roku pozwolił Stanisławowi Tęczyńskiemu z Tęczyna, kasztelanowi lwowskiemu, pobudować most na Bugu k. Siemiatycz i pobierać mostowe. W dniu 5 listopada 1546 roku król Zygmunt II przyłączył dobra siemiatyckie do ziemi drohickiej. Od XVI do XVIII wieku miasto było własnością: Tęczyńskich (1497), Szydłowieckich (1502), Bohowitynowiczów (1527), Tęczyńskich (1538), Olelkowiczów (1558), Radziwiłłów (1578), Sapiehów (od 1599) i Jabłonowskich (1750). Dziedzice Siemiatycz sprawowali patronat nad majątkiem kościelnym. Za czasów Olelkowiczów (ok. 1566) kościół w Siemiatyczach został zamieniony na zbór protestancki. Jego rekoncyliacji w dniu 3 listopada 1618 roku dokonał ks. Andrzej Lipski (1572-1631), biskup łucki (1617-1623).

Budowę obecnej, murowanej świątyni pw. Wniebowzięcia NMP w stylu barokowym zainicjował w 1626 roku Leon Iwanowicz Sapieha h. Lis (1557-1633), kanclerz wielki litewski (1589-1623) i wojewoda wileński (1623-1633), a dokończył ją w 1637 roku jego syn Kazimierz Leon Sapieha (1609-1656), marszałek nadworny (1637) i podkanclerzy litewski (1645). Poświęcenia tej świątyni dokonał 15 sierpnia 1638 roku ks. Jan Chrzciciel Zamojski (zm. 01.01.1655), biskup łucki (1654-1655). Kolejnym kolatorem tego kościoła po 1713 roku był Michał Józef Sapieha (1670-1737), pisarz polny litewski (1698-1703; 1705-1730) i wojewoda podlaski (1728-1737).

Na zaproszenie ks. Michała Korwin Krassowskiego (zm. 1770), dotychczasowego proboszcza siemiatyckiego (1713-1719) i wspomnianego księcia Michała Józefa Sapiehy w przybyli do Siemiatycz księża misjonarze św. Wincentego á Paulo, przejmując 29 września 1719 roku parafię i beneficjum. Pierwszym proboszczem misjonarskim został ks. Kazimierz Józef Ottowicz (zm. 30.04.1726). Dokument przekazania parafii podpisał 3 lipca 1722 roku ks. Stefan Rupniewski (1671-1731), biskup łucki (1721-1731). Zakonnicy zbudowali murowany dom (1723), w którym umieścili szkołę, szpital i klasztor (1719-1727), przebudowali fasadę kościoła i kruchtę oraz wznieśli wieżę (1737). Projekty wykonał warszawski architekt Karol Antoni Bay (zm. ok. 1744), a budowniczym był jego zięć włoski arch. Wincenty Rachetti. Przełożonym klasztoru w tym okresie (przez osiem lat) był prawdopodobnie ks. Józef Łukasz Orzechowski (1685-1737). Podczas pożaru północno-wschodniej części miasta w 1758 roku uległ zniszczeniu częściowo kościół parafialny. W ramach przebudowy i rozbudowy Siemiatycz ówczesna właścicielka Siemiatycz i Kocka (1750-1800) - księżna Anna z Sapiehów Jabłonowska (1728-1800) odnowiła w 1777 roku zniszczony kościół i klasztor misjonarzy, zakładając wkrótce jeden z pierwszych w Rzeczypospolitej instytut położniczy (1783-ok.1811). Jej spowiednikiem był ówczesny przełożony księży misjonarzy ks. Jakub Lilienthal (zm. 02.06.1780). W dniu 4 grudnia 1793 r. kościół siemiatycki nawiedził i we Mszy św. uczestniczył Stanisław August Poniatowski (1732-1798), ostatni król Polski (1764-1795). W 1794 roku księża lazaryści przekazali liczne srebra na rzecz Insurekcji Kościuszkowskiej.

W ramach represji po Powstaniu Listopadowym - ukazem księcia Mikołaja Dołgorukowa, generał-gubernatora grodzieńskiego, białostockiego, mińskiego i wileńskiego (1831-1840), z dnia 16 sierpnia 1832 roku - klasztor księży misjonarzy został zamknięty, beneficjum skonfiskowane, parafia przekazana księżom diecezjalnym, a zakonnicy przeniesieni do Białegostoku. Bezpośrednim powodem likwidacji był udział superiora siemiatyckiego ks. Kajetana Pawła Milewskiego (prob. 1827-1832) w Powstaniu Listopadowym. W czasie publicznej licytacji w 1856 roku większość zabudowań gospodarczych została sprzedana, a murowany spichlerz rozebrano w 1865 roku na budowę cerkwi prawosławnej w Siemiatyczach.

Dzwonnica wzniesiona w latach 1725-1727 została wkomponowana w murowane ogrodzenie, które otacza cmentarz kościelny. Naprzeciwko fasady kościoła, po drugiej stronie ulicy, stoi murowany budynek wzniesiony w 1723 roku, według projektu Wincentego Rachettiego, jako szkółka parafialna i przytułek (szpital). Obecnie mieści się tutaj sala parafialna.

Plebania znajduje się w pawilonie północno-wschodnim klasztoru pomisjonarskiego, który w latach 1914-1920 został spalony, a następnie rozebrany. W latach 1999-2001 został odbudowany staraniem ks. prał. Zenona Pietrzuczaka (1935-2002), proboszcza siemiatyckiego (1986-2002).

W pobliżu kościoła parafialnego stoi dom zakonny Sióstr Karmelitanek, CIJ wzniesiony w 1982 roku. W latach 2000-2005 został on rozbudowywany według projektu inż. arch. Józefa Matwiejuka z Białegostoku, pod kierunkiem s. Edyty Sumy - z przeznaczeniem na dom rekolekcyjny. Poświęcenia nowej części i kaplicy zakonnej pw. św. Józefa dokonał 19.03.2005 r. ks. bp. Antoni P. Dydycz.

Kościół parafialny[edytuj | edytuj kod]

Obecny kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny został konsekrowany w dniu 15 sierpnia 1638 z przez ks. bp łuckiego Jana Chrzciciela Zamojskiego. Świątynia jest budowlą trójnawową, trójprzęsłową typu bazyliki z prezbiterium równym szerokością i wysokością nawie głównej. Ołtarz główny pochodzi z lat 1729-30 i został zaprojektowany przez Karola Baya, a wykonany przez warsztat rzeźbiarski Bartłomieja Michała Bernatowicza z Warszawy.

Kaplica św. Anny[edytuj | edytuj kod]

Kaplica pw. św. Anny

Parafia opiekuje się również kaplicą cmentarną pod wezwaniem świętej Anny znajdującą się na cmentarzu przy ulicy Ciechanowieckiej. Oficjalnie nie jest ona jednak własnością parafii[2]. Kaplica została wpisana do rejestru zabytków 19 listopada 1966 pod nr A-111[3]. Obecnie (IV kwartał 2013) kaplica znajduje się w trakcie remontu[4][2].

Terytorium parafii[edytuj | edytuj kod]

  • Siemiatycze - Annopolska,

Armii Krajowej (nr 1-12), Anny Jabłonowskiej, Głowackiego, Ciechanowiecka, Dąbrowskiego, Drohiczyńska, E.Fierdolfa, Grodzieńska (nr 1-32), Legionów Piłsuckiego Łąkowa, Kilińskiego, Krótka, Kosynierów, Jabłoniowa, Małopolska, Miułkowskiego, 11 Listopada, Lewandowskiego, 3 Maja, Mokra, Ogrodowa, Plac Jana Pawła II, Powstania Styczniowego, Przybyszewskiego, Rumiankowa, Ks. Ściegiennego, Sobieskiego, Świętojańska, Słoneczna, Szarych Szeregów, Targowa, Wesoła, Wąska, Sadowa, Szpitalna, Witosa, Zaszkolna, Zielona, Żwirki i Wigury, Żeromskiego

  • Miejscowości -

Cecele (8), Klukowo (7), Krupice (7), Laskowszczyzna (4), Leszczka (6), Rogawka (5), Romanówka (6), Słochy Annopolskie (5), Siemiatycze, Turna Mała (5), Turna Duża (5), Wólka Nadbużańska (6)

Dotychczasowi proboszczowie[edytuj | edytuj kod]

  • ks. Michał Korwin Krassowski (17131719)
  • ks. Kazimierz Józef Ottowicz 17191726
  • ks. prał. Józef Horodeński 19681986
  • ks. prał. Zenon Pietrzuczak 19862002
  • ks. prał. mgr Bogusław Kiszko

Aktualnie

  • ks. prał. dr Stanisław Ulaczyk

Przypisy

  1. SIEMIATYCZE - Parafia Wniebowzięcia NMP. [dostęp 2013-12-01].
  2. 2,0 2,1 Wiadomości - Siemiatycze - Kaplica Świętej Anny odzyskuje dawny blask. Podlasie24.pl, 2013-10-16. [dostęp 2013-12-01].
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo podlaskie (pol.). 31 marca 2014.
  4. Siemiatycze - Remont kaplicy św. Anny. Kurier Podlaski – Głos Siemiatycz, 2013-10-04. [dostęp 2013-12-01].