Parapsychologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Litera psi jest w parapsychologii oznaczeniem wszystkich zjawisk paranormalnych

Parapsychologia (gr. παρα- – „przy”, „obok”, „poza czymś”) − dziedzina badająca rzekome zjawiska psychiczne, wywołane przez siły, zdające się posiadać charakter inteligentny lub przez nieznane moce utajone w umyśle ludzkim[1].

Bywa też definiowana jako nauka badająca zjawiska paranormalne (czyli trudne do wyjaśnienia za pomocą znanych praw przyrody) za pomocą metod eksperymentalnych i statystycznych[2] (często poprzez metaanalizę[3] i badania statystyczne z udziałem generatorów zdarzeń losowych[4]).

Podział[edytuj | edytuj kod]

Parapsychologia bada 4 grupy zjawisk paranormalnych:

  1. Jasnowidztwo – wiedza o zaginionych osobach, lub rzeczach.
  2. Telepatia – bezpośrednie połączenie między dwoma umysłami.
  3. Prekognicja – wiedza o tym co się jeszcze nie zdarzyło, której nie można wywieść z bieżącego stanu wiedzy
  4. Anomalna perturbacja (inaczej psychokineza, PK, lub BMI) – poruszanie przedmiotów (lub inne oddziaływanie na świat fizyczny) wyłącznie siłą umysłu[5][3].

Jasnowidztwo, telepatię i prekognicję można nazwać ogólnie nazwą anomalna kognicja, natomiast wszystkie zjawiska paranormalne nazywane są anomalnymi zjawiskami mentalnymi. We współczesnej parapsychologii coraz częściej wyżej wymieniony podział zastępują słowa "Remote Viewing". Obecnie również zanika granica pomiędzy anomalną kognicją a anomalną perturbacją, co jest spowodowane przez wyniki najnowszych eksperymentów[3].

W ujęciu prezentowanym przez Słownik psychologii (wydany w roku 2009)[6] parapsychologia zajmuje się badaniem procesów psi, które dzielą się na:

  • postrzeganie pozazmysłowe (ESP – extra sensory perception), czyli postrzeganie, w którym nie biorą udziału znane zmysły)
    • telepatia – porozumiewanie się, w którym nie biorą udziału znane zmysły
    • jasnowidzenie – spostrzeganie odległych zdarzeń lub przedmiotów, w którym nie biorą udziału znane zmysły
    • prekognicja (przedwiedza) – paranormalna zdolność poznawania przyszłych zdarzeń[7]
    • retrokognicja – paranormalna zdolność poznawania zdarzeń przeszłych
  • psychokineza (PK), czyli psychiczne oddziaływanie na zjawiska przestrzenne

Badania parapsychologiczne[edytuj | edytuj kod]

Termin parapsychologia został wprowadzony w 1889 roku przez M. Dessoira, w innym znaczeniu niż obecnie obowiązujące[2]. Upowszechnił się wraz z założeniem Laboratorium Parapsychologicznego na Uniwersytecie Duke'a w Durham, w Karolinie Północnej.

W 1930 badania parapsychologiczne rozpoczęli J. B. Rhine i L. Rhine. Celem ich było wykazanie, że zdolności parapsychiczne: jasnowidzenie, telepatia, prekognicja, pirokineza, wzmocniona empatia, teleportacja i psychokineza, mogą być demonstrowane i kontrolowane w warunkach laboratoryjnych. Wyniki badań Rhine'ów zostały opublikowane w Extra-Sensory Perception (1934). Wyniki tych badań zostały jednak zakwestionowane przez innych badaczy, ze względu na to, że eksperymenty Rhina nie były przeprowadzane w sposób uniemożliwiający dokonywanie oszustw i miały niewłaściwą metodologię (m.in. całkowicie błędną technikę statystycznej oceny wyników).

Pierwszą instytucją badawczą w USA zajmującą się zjawiskiem parapsychologii było ASPR (Amerykańskie Towarzystwo Badań Parapsychicznych) założone w 1885 roku[3]. W historii najnowszej do rozwoju współczesnej parapsychologii głównie przyczyniło się laboratorium Princeton Engineering Anomalies Research[4] (istniejące w latach 1979-2007) oraz SRI International[3], natomiast wiele pojęć najnowszej terminologii parapsychologicznej opracował Ingo Swann[3][8].

Pochodzenie i historia parapsychologii[edytuj | edytuj kod]

Pramatką parapsychologii była magia. Magia, jak mówi encyklopedyczna formuła, opiera się na odwiecznej wierze człowieka w istnienie sił i istot nadprzyrodzonych. Dzięki określonym rytuałom i praktykom magicznym, wykorzystywanym przez osoby obdarzone nadprzyrodzoną mocą. Ludzie od zawsze chcieli zapanować nad siłami natury i nawiązać kontakty z innymi poziomami codziennej rzeczywistości, z innymi wymiarami.

Niektórzy naukowcy uważają, że z pierwotnej magii zaczęły się wyodrębniać kulty religijne, które stosując często podobne środki, szybko się od niej uniezależniły stając się nawet dla niej konkurencyjne. W oparciu o nauki magiczne wytworzyły się skomplikowane i rozbudowane ezoteryczne systemy rozwoju i samokształcenia duchowego oraz poznania otaczającego nas świata. Z magii wyodrębniły się również i inne nauki i paranauki takie jak alchemia, astrologia czy też toksykologia, radiestezja oraz parapsychologia.

Zakres parapsychologii[edytuj | edytuj kod]

Parapsychologia zajmuje się tą sferą naszej psychiki i niecodziennymi zjawiskami z nią związanymi, które znajdują się obok zainteresowań tradycyjnie pojmowanej psychologii. Specyfika badanych przez parapsychologię zjawisk polega przede wszystkim na tym, że wymykają się one opisom oficjalnej nauki. Obecna nauka często kwestionuje ich istnienie ze względu na brak rzetelnych dowodów badań.

Oprócz pojęcia parapsychologia można napotkać również takie terminy jak: metapsychologia czy psychotronika. Określają one to samo zjawisko, ukazując nieco inne podejście do badanych domniemanych fenomenów. Metapsychologia to niemal archaiczne, rzadko używane w Polsce określenie. Przedrostek „meta” sugeruje, że źródła badanych zjawisk leżą poza naszą psychiką.

Parapsychologia często jest przedmiotem zainteresowania osób, które interesują się teoriami i praktykami okultystycznymi.

Nauka czy pseudonauka?[edytuj | edytuj kod]

Przedmiotem sporów pozostaje istota parapsychologii – czy jest to nauka, pseudonauka, paranauka, czy może protonauka. Ocena parapsychologii zależy zwykle od światopoglądu oceniających. Dla jej przeciwników często jest to pseudonauka; zwracają oni uwagę na – według nich – nierzetelność testów na prawdziwość zjawisk paranormalnych przeprowadzanych przez parapsychologów. Zwolennicy parapsychologii twierdzą, że wiele zjawisk paranormalnych występuje spontanicznie, nieregularnie, nie są powtarzalne, więc nie da się ich badać wedle ściśle określonych przez pozostałych naukowców reguł. Trudno jest też oceniać całe środowisko parapsychologiczne jedną miarą. Nawet, jeśli jego częścią są celowi oszuści oraz osoby badające zjawiska paranormalne w sposób nieumiejętny, to nie brakuje w nim osób kompetentnych. Przykładem może być brytyjski psycholog Richard Wiseman, który często jest uważany za sceptyka, a zarazem jest on rzetelnym badaczem zjawisk paranormalnych, który na antenie BBC demaskował oszustów utrzymujących, że posiadają parapsychiczne zdolności. Sam Wiseman mówi, że dopuszcza istnienie sił paranormalnych, lecz uważa je za nieznaczne, które występują niekiedy w codziennym życiu "i nie da się ich zademonstrować publiczności, wzbudzając przy tym okrzyki zdumienia"[9].

Od 1969 r. w USA istnieje Towarzystwo Parapsychologiczne. Współczesna parapsychologia (pretendująca do bycia nauką) najbliższa jest zainteresowaniom współczesnej psychologii transpersonalnej. Obecnie na świecie ukazuje się ok. 10 tytułów czasopism o tematyce parapsychologicznej[10]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Australijskie Towarzystwo Sceptyków ufundowało nagrodę w wysokości 100 000 dolarów każdemu, kto dostarczy wiarygodnych dowodów na istnienie jakiegokolwiek zjawiska parapsychologicznego, lub zgodzi się na poddanie wiarygodnym testom na własne zdolności tego rodzaju i zdolności te okażą się prawdziwe[11]. Nagroda nie została dotąd przyznana.

Znani parapsychologowie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Prof. Charles Richet, Grundriss der Parapsychologie und Parapsychophysik. Ins Deutsche ubertragen von Rudolf Lambert, Stuttgart Berlin Leipzig [1923], s. 4.
  2. 2,0 2,1 J. Siuta (red), Słownik psychologii, hasło "parapsychologia", s. 181, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2009, ISBN 978-83-7653-056-7

    "tym terminem Max Dessoir nazwał w 1889 r. niepoznany jeszcze obszar przygraniczny, oddzielający normalne procesy psychiczne od stanów patologicznych. Obecnie parapsychologią nazywa się naukę o zjawiskach paranormalnych, czyli niezwykłych, trudnych lub niemożliwych do wyjaśnienia ani za pomocą zdrowego rozsądku, ani znanych praw przyrody, które parapsychologia bada metodami eksperymentalnymi i statystycznymi"

  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 "Tajny świat parapsychologii" – Elmar R. Gruber wyd. AMBER, Warszawa 2000 (oryginał 1998), 238 stron, ISBN 83-7245-271-7
  4. 4,0 4,1 Oficjalna strona Princeton Engineering Anomalies Research (ang.)
  5. "Tam gdzie nauka spotyka się z magią" – Serena Roney-Dougal
  6. J. Siuta, op.cit., s. 182
  7. Dosłowny cytat z tego słownika: "[...] prekognicję albo przedwiedzę (zdolność przewidywania zdarzeń)", ale z kontekstu wynika, że to nie chodzi o zdolność przewidywania samą w sobie, ale o zdolność paranormalną.
  8. Ingo Swann – "Penetracja"
  9. Wypowiedź Wisemana dla dwutygodnika "Faktor X", egzemplarz nr 10, strony 273-275, ISSN 1429 – 8058, INDEKS 343579
  10. J. Siuta, op.cit., s. 182
  11. The $100,000 Prize. skeptics.com.au. [dostęp 2010-05-26].

Literatura przedmiotu[edytuj | edytuj kod]