Park Oruński
Park Oruński – zabytkowy[1], trzeci co do wielkości park miejski w Gdańsku, największy z historycznych parków[2]. Znajduje się na osiedlu Orunia, przy ulicy Nowiny, nad Potokiem Oruńskim. Stanowi część objętego ochroną zespołu krajobrazowo-przyrodniczego „Dolina Potoku Oruńskiego”[3].
Spis treści |
[edytuj] Warunki naturalne
Park Oruński położony jest w erozyjnej dolinie. Ciągnie się ona od Łostowic do Kanału Raduni, który ogranicza park od wschodu. Doliną płynie Potok Oruński, tworząc w parku kaskadę. Uchodzi do Kanału Raduni na skraju parku. Dolina została objęta ochroną w 1999, w celu zachowania jej charakteru tj. sterasowanych zboczy i szaty roślinnej[3].
W parku znajdują się dwa stawy: górny (większy) zasilany wodami Potoku Oruńskiego i dolny (mniejszy). Połączone są strumieniem.
Park ma powierzchnię 19 ha[4]. Szerokość wynosi 0,52 km. Długość średnio 0,25 km.
[edytuj] Wzgórza
Pradolina Potoku Oruńskiego, w której zlokalizowany jest park, ogranicza go następującymi wzgórzami:[5]
- od północy: Góra Łez, Gliniana Góra
- od południa: Góra Pięciu Braci
Związane są z nimi miejscowe legendy. Na wzgórzach tych znajdują się głazy narzutowe, typowe dla rejonów działania lodowca.
[edytuj] Historia
[edytuj] Powstanie parku
W minionych wiekach Orunia była popularnym miejscem odpoczynku gdańskich mieszczan. Znajdowały się tu liczne dworki. Pod koniec XVI wieku na tym terenie istniał dworek myśliwski. Na początku XVII wieku dworek przeszedł w ręce burmistrza gdańskiego Bartłomieja Schachmanna. Nadał on temu miejscu cechy przydwornego założenia parkowego. Z jego inicjatywy powstały stawy i strumień[6].
Okres największej świetności park przeżywał, gdy jego właścicielem został burmistrz Gdańska Johann Zierenberg. Rezydencja parkowa stała się wtedy miejscem spotkań artystów i elity. Sam park nabrał cech ogrodu renesansowego[7].
[edytuj] Złota era parku
W 1698 nocował tu August II Mocny[8]. W 1734, podczas rosyjskiego oblężenia Gdańska, znajdowała się tu kwatera rosyjskiego marszałka Münnicha[8]. Tutaj też prawdopodobnie został podpisany akt kapitulacji Gdańska[8].
W 1780 właścicielem parku został kolejny gdański burmistrz Johann Gotfryd Reyger. Wtedy park stracił swój renesansowy charakter na rzecz bardziej naturalnego układu przestrzennego. Zaczęły powstawać punkty widokowe[8]. Urządzono tu także ogród botaniczny. Hodowano tu ananasy, owoce cytrusowe, a nawet kawę[9].
W 1798, podczas swojej podróży z Prus do Berlina, park odwiedził Fryderyk Wilhelm III Pruski[9].
[edytuj] Kres świetności
W 1813, podczas wojen napoleońskich, Francuzi stoczyli tu zaciekłą bitwę z Rosjanami, dewastując park. Od tego wydarzenia bierze nazwę jedno ze wzgórz parkowych – Góra Łez.[9]
Po tym wydarzeniu park przeszedł w ręce gdańskiego kupca Fryderyka Hoene. Park już nigdy nie odzyskał pełni swojej świetności. W tamtym czasie nabrał cech romantycznych. W 1918, dotychczas prywatny park, został przekazany miastu przez jego córkę Emilię Hoene[10].
[edytuj] Czasy najnowsze
W latach 50. w parkowym dworku otworzono dom starców. Obecnie znajduje się w nim przedszkole nr 9. Park ulegał dewastacji podczas zabaw pierwszomajowych. Dopiero w 1974 został odrestaurowany[11]. Znalazły się tutaj rzeźby dłuta Alfonsa Łossowskiego. W 1980, mimo protestów, przez środek parku, 8 metrów pod ziemią przeprowadzono kolektor ściekowy dla dzielnicy Chełm[12].
9 lipca 2001 Orunię zalała powódź. Woda spływająca ze wzgórz przerodziła spokojny Potok Oruński w rwącą rzekę. Wyższy staw wylał w całości, przerywając brzeg. Kilka lat później zatarto ślady powodzi. Obecnie trwa proces przywracania parkowi charakteru z XIX wieku[13].
[edytuj] Obiekty
- Dwór Oruński (przedszkole nr 9)
- Narodowe Centrum Tatarów Rzeczypospolitej, a także ich pomnik[14]
- stary budynek stajni
- lodownia z XVII w.
-
Dwór w Parku Oruńskim
-
Niższy staw
-
Mała kaskada przy wyższym stawie
-
Lodownia na Górze Pięciu Braci
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych 2011 woj. pomorskie. kobidz.pl.
- ↑ Samp s. 100.
- ↑ 3,0 3,1 ZDIZ Gdańsk.
- ↑ Park Oruński. zdiz.gda.pl.
- ↑ Samp s. 106-108.
- ↑ Samp s. 100-101.
- ↑ Samp s. 101-102.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Samp s. 103.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Samp s. 104.
- ↑ Samp s. 109.
- ↑ Samp s. 110.
- ↑ Samp s. 111.
- ↑ Szykują się zmiany w Parku Oruńskim.
- ↑ Prezydent Komorowski odsłoni pomnik tatara RP.
[edytuj] Bibliografia
Jerzy Samp: Orunia. Historia-Zabytki-Kultura. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1992. ISBN 83-85011-61-7.
