Parki narodowe Europy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

W Europie powołano kilkaset parków narodowych, w większości odpowiadających kategorii II obszarów chronionych wg Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Pierwsze z nich powstały w 1909 r. w Szwecji[1]. Do wybuchu II wojny światowej pierwsze parki narodowe powstały w 12 państwach (w Szwecji od 1909 r., Francji 1913 r.[2], Szwajcarii 1914 r.[3], Hiszpanii 1918 r.[4], Włoszech 1922 r.[5], Islandii 1930 r.[6], Polsce[7] i Irlandii[8] 1932 r., Bułgarii 1934 r.[9], Rumunii 1935 r.[10] oraz Finlandii[11] i Grecji 1938 r.[12]). Największym parkiem jest rosyjski Park Narodowy Jugyd Wa mający obszar 18 917 km²[13]. W artykule nie uwzględniono parków państw europejskich, bądź ich terytoriów zależnych znajdujących się poza granicami fizycznymi kontynentu (dotyczy Danii, Francji, Hiszpanii, Holandii, krajów Kaukazu, Kazachstanu, Rosji, Turcji oraz byłych kolonii)

Albania[edytuj | edytuj kod]

Góra Korab w Albanii w parku narodowym o tej samej nazwie

W Albanii powołano dotąd 15 parków narodowych[14] i jeden morski park narodowy[15].

Austria[edytuj | edytuj kod]

Wysokie Taury w Austrii znajdują się w granicach największego parku narodowego Alp

Powołanie parku narodowego w Austrii postulowano już przed I wojną światową, jednak dopiero w 1981 r. powstał pierwszy – i dotąd największy – Park Narodowy Wysokie Taury. Obecnie istnieje sześć takich form ochrony i jeden Park Biosfery Salzburskiego Lundgau i Karynckiego Nockbergu, który do 2012 r. też nosił miano narodowego[16]. Opiekę nad parkami sprawuje Nationalparks Austria.

Lista parków narodowych[17]:

Belgia[edytuj | edytuj kod]

Hoge Kempen w Belgii

Belgia znajduje się w jednym z obszarów najmocniej przekształconych przez człowieka w Europie. Królestwo jest jednym z ostatnich państw kontynentu, które powołało swój park narodowy – Park Narodowy Hoge Kempen zainicjowano dopiero w 2006 r. na obszarze 57 km², po 16 latach starań[18]. Wcześniej, w 2001 r. powołano belgijsko-holenderski Park Transgraniczny De Zoom-Kalmthouse Heide i mający status zbliżony parku narodowego[19]. Ponadto w Walonii wyróżnia się dziewięć „parków przyrodniczych” (parc naturel)[20] mających wysoki status ochronny i klasyfikowanych jako parki narodowe (kategoria II) wg IUCN[21], oraz siedemnaście „krajobrazów regionalnych” (Regionale Landschappen) we Flandrii[22].

Białoruś[edytuj | edytuj kod]

Jeziora Brasławskie leżą w granicach najbardziej na północ wysuniętego parku narodowego Białorusi

Pierwszym parkiem narodowym który częściowo znajdował się na obszarze dzisiejszej Białorusi był Białowieski Park Narodowy. Po rozpadzie ZSRR na terenie niepodległej republiki powołano cztery formy ochrony przyrody określane tym mianem:

Bośnia i Hercegowina[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Bośni i Hercegowiny istnieją trzy parki narodowe, w tym dwa powołane za czasów Jugosławii:

Bułgaria[edytuj | edytuj kod]

Malowniczy masyw górski Riła w Bułgarii

Bułgaria była pierwszym bałkańskim krajem, który na swoim terytorium powołał park narodowy[9]. Zainicjowany w 1934 r. Park Narodowy Witosza zmienił jednak w 2000 r. status na park przyrodniczy. Obecnie istnieją trzy parki narodowe (национален парк, l.mn. национални паркове) i jedenaście parków przyrodniczych[23] (природен парк, l.mn. природни паркове), które charakteryzują się nieco niższym statusem ochronnym i obecnością gruntów prywatnych w ich obrębie.

Bułgarskie parki narodowe:

Chorwacja[edytuj | edytuj kod]

Jeziora Plitwickie są jednocześnie najsłynniejszym parkiem narodowym Chorwacji

Pierwsze parki narodowe w granicach Chorwacji zaczęto powoływać niedługo po II wojnie światowej, gdy ta stanowiła część Jugosławii. Obecnie na terenie kraju znajduje się osiem parków narodowych zajmujących 1,063% powierzchni kraju[27].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe w Chorwacji.

Czarnogóra[edytuj | edytuj kod]

Szczyt Bobotov Kuk w PN Durmitor w Czarnogórze

W Czarnogórze powołano pięć parków narodowych, z czego cztery jeszcze w czasach Jugosławii. Zajmują one około 10 % powierzchni kraju – jest to jeden z najwyższych odsetków na świecie[28]. Najsłynniejszy park narodowy Czarnogóry – Durmitor – znajduje się też na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Obszarami zarządza instytucja „Nacionalni parkovi Crne Gore”.

Lista czarnogórskich parków narodowych:

Czechy[edytuj | edytuj kod]

Chalupská slať w czeskim PN Szumawa

Pierwszy park narodowy na terenie Czechosłowacji powstał w Tatrach w 1949 r., zaś w granicach dzisiejszej Republiki Czeskiej najstarszym jest powołany w 1963 r. Karkonoski Park Narodowy (Krkonošský národní park). Obecnie w granicach kraju istnieją cztery parki narodowe[29], wszystkie transgraniczne (dwa z Niemcami, po jednym z Polską i Austrią).

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe w Czechach.

Dania[edytuj | edytuj kod]

Krajobraz duńskiego PN Thy

Powołany w 1974 r. Park Narodowy Grenlandii jest największym tego typu obszarem chronionym świata, który jednak znajduje się poza granicami fizycznymi Europy i w dodatku na terenie posiadającej od 1978 r. szeroką autonomię Grenlandii. Dopiero w 2008 r. powołano pierwszy park narodowy na obszarze właściwej Danii, Park Narodowy Thy. Duńskie parki narodowe są częściowo zamieszkałe i reprezentują najbardziej wartościowe części duńskiego krajobrazu. Jak dotąd powołano trzy parki (Thy, Mols Bjerge i Morze Wattowe – ma kontynuację w Niemczech), a dwa kolejne są w trakcie powstawania[30].

Estonia[edytuj | edytuj kod]

Viru Bog w PN Lahemaa, najstarszym w Estonii

Estonia należy do młodszych państw Europy, pojawiając się po raz pierwszy na mapach po I wojnie światowej, jednak historia starań o ochronę jej przyrody zaczyna się w czasach carskich, gdy w 1853 r. założono Estońskie Towarzystwo Naturalistyczne[31]. W 1910 r. powołano „sanktuarium ptaków” na wyspach Vaika – najstarszy obszar chroniony państw bałtyckich. Po uzyskaniu niepodległości młode państwo zaczęło tworzyć własny, zintegrowany system obszarów chronionych. Po II wojnie światowej i aneksji przez ZSRR nowe prawo ochrony przyrody powstało w r. 1957 r. W 1971 r. powołano pierwszy w kraju i całym Związku Sowieckim Park Narodowy Lahemaa[32]. Po odzyskaniu niepodległości w Estonii podjęto się po raz kolejny reorganizacji systemu ochrony przyrody, którego częścią jest pięć parków narodowych (rahvuspark)[33].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Estonii.

Finlandia[edytuj | edytuj kod]

Park Narodowy Repovesi w Finlandii powstał w 2003 r.

Ochrona przyrody na terenie Finlandii ma długą historię[11]. Najstarszy rezerwat przyrody powołano już w 1843 r., a Państwowa Administracja Lasów (Metsähallitus), która zajmuje się m.in. obszarami chronionymi powstała w 1859 r. Z inicjatywą powołania parków narodowych w Finlandii i Szwecji wyszedł szwedzki przyrodnik fińskiego pochodzenia A. E. Nordenskiöld w 1880 r. Powstały w 1912 r. rezerwat Pyhä-Häkki przekształcono w 1956 r. na park narodowy. Mimo wszystkich podjętych działań dopiero w 1938 r. zainaugurowano pierwszy właściwy park narodowy – Pallas-Ounastunturi. Po II wojnie światowej Finlandia utraciła na rzecz ZSRR większość swoich obszarów chronionych. Obecnie istnieje 37 fińskich parków narodowych oraz 19 ścisłych rezerwatów przyrody. Łączny obszar wszystkich fińskich parków wynosi 9789 km²[34].

Francja[edytuj | edytuj kod]

Góra Bérarde w Alpach Francuskich jest chroniona (z przerwami) od 1913 r. w ramach parku narodowego

Francja należy do krajów w których rozwinęła się nowoczesna koncepcja ochrony przyrody. Zainaugurowany w 1861 r. na 1097 ha rezerwat artystyczny na terenie Puszczy Fontainebleau uznaje się niekiedy za najstarszy wielkoobszarowy obszar chroniony na świecie[35]. Francja była drugim krajem europejskim, który powołał własny park narodowy – w 1913 r. powstał „Park Narodowy Bérarde”[2] (nie przetrwał trudności I wojny światowej, dziś na tym terenie znajduje się powołany w 1973 r. PN Écrins). Współczesne francuskie parki narodowe opierają się na prawie z 1960 r. (ostatnia nowelizacja w 2006 r.)[36]. Składają się one ze strefy centralnej (cœur) i strefy dostępowej (aire d'adhésion) mającej charakter parku krajobrazowego[37]. Dotychczas powołano 10 parków, w tym 7 w części europejskiej państwa, a planuje się powołanie kolejnych dwóch.

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Francji.

Grecja[edytuj | edytuj kod]

Najwyższy szczyt Olimpu - Mytikas

Historia ochrony przyrody w Grecji sięga okresu międzywojennego, kiedy zaczęto powoływać pierwsze rezerwaty przyrody. W 1938 r. powołano parki narodowe chroniące góry Olimp i Parnas[12]. Obecnie istnieje dziesięć „leśnych parków narodowych” (Εθνικοί δρυμοί), z których niektóre posiadają – podobnie jak we Francji – strefę centralną i zewnętrzną. System ochrony przyrody uzupełniają dwa „morskie parki narodowe” (Εθνικά θαλάσσια πάρκα) i 14 „parków narodowych” (Εθνικά πάρκα)[38], powoływanych od 2000 r. i mających charakter zbliżony do parków krajobrazowych (IUCN zalicza je do kategorii VI – „obszar chroniony o użytkowanych zasobach”)[39].

Lista greckich leśnych i morskich parków narodowych:

Hiszpania[edytuj | edytuj kod]

Park Narodowy Doñana na południu Hiszpanii

Hiszpania jest jednym z pierwszych państw Europy, które powołało parki narodowe. Najstarsze z nich to istniejące od 1918 r. Picos de Europa i Ordesa y Monte perdido, które oparto na podstawie prawa uchwalonego dwa lata wcześniej[4]. Obecnie istnieje piętnaście hiszpańskich parków narodowych, w tym 11 w europejskiej części kraju a 4 na Wyspach Kanaryjskich. Cechą charakterystyczną dla tej formy ochrony w Hiszpanii jest udział – częściowy, bądź całkowity – rządów regionów autonomicznych w ich zarządzaniu[40].

Holandia[edytuj | edytuj kod]

Dwingelderveld jest jednym z największych wrzosowisk Europy

Holandia jest jednym z najbardziej przekształconych przez człowieka regionów Europy, stąd idea parków narodowych rozwinęła się w tym kraju relatywnie późno. Dwa najstarsze, początkowo nieoficjalne, parki (Veluwezoom i Hoge Veluwe) powstały w latach 30-tych XX wieku z prywatnej inicjatywy i są zarządzane przez nezależne fundacje wspierane przez państwo. Królestwo dopiero w latach 80-tych ubiegłego stulecia rozpoczęło ambitny projekt państwowych parków narodowych, których powołano 18[41]. Najstarszym z nich jest PN Schiermonnikoog położony we Fryzji, powstały w 1989 r. Park Transgraniczny De Zoom-Kalmthouse Heide jest zarządzany wspólnie z Belgią.

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Holandii.

Irlandia[edytuj | edytuj kod]

Jeziora w irlandzkim PN Killarney

W Irlandii począwszy od powołania w 1932 r. Parku Narodowego Killarney[8] powołano sześć parków tego typu. Są one zarządzane przez National Parks & Wildlife Service. W Irlandii przyjęto definicję IUCN dotyczącą celów i zadań parku narodowego[42].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Irlandii.

Islandia[edytuj | edytuj kod]

Ófærufoss w Parku Narodowym Vatnajökull

Ideę powołania parków narodowych w Islandii przedstawił Guðmundur Davíðsson już w 1913 r. Jego idea ziściła się w 1930 r., gdy powołano Park Narodowy Þingvellir[6]. Od 2008 r., gdy połączono dwa parki narodowe Skaftafell i Jökulsárgljúfur w jeden Park Narodowy Vatnajökull (drugi największy w Europie) w tym nordyckim państwie znajdują się trzy takie formy ochrony przyrody[43].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Islandii.

Litwa[edytuj | edytuj kod]

Jezioro w Dzukijskim Parku Narodowym na Litwie

Na terenie dzisiejszej Litwy najstarszy Auksztocki Park Narodowy powołano w czasach ZSRR w 1974 r. Pozostałe cztery powołano po upadku Związku Radzieckiego w 1991 r. Park Narodowy Mierzei Kurońskiej wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO[44].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe na Litwie.

Łotwa[edytuj | edytuj kod]

Powołany w 1973 r. Park Narodowy Gauja jest drugim najstarszym w byłym ZSRR. Pozostałe trzy łotewskie parki powstały po odzyskaniu niepodległości przez ten nadbałtycki kraj[45].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Łotwy.

Macedonia[edytuj | edytuj kod]

Malo ezero w PN Pelister w Macedonii

W Macedonii powołano trzy parki narodowe. Położony na południu kraju PN Pelister, powstały w 1948 r., jest najstarszym w granicach byłej Jugosławii[46].

Parki narodowe Macedonii:

Malta[edytuj | edytuj kod]

Na Malcie, jednym z najmniejszych państw świata, istnieją dwa parki narodowe: Ta' Qali[47] i Salini[48] , które pełnią funkcje rekreacyjne i mają charakter parku miejskiego.

Mołdawia[edytuj | edytuj kod]

Orgiejów Stary w Mołdawii

Pierwszym i jedynym parkiem narodowym Mołdawii jest powołany w 2013 r. Park Narodowy Orgiejów, który powstał wokół rezerwatu kulturowo-przyrodniczego „Stary Orgiejów” i dwóch rezerwatów przyrody Ţigăneşti i Trebujeni. Celem parku jest ochrona przyrody i wyjątkowych walorów kulturowo-historycznych przed degradacją oraz promocja ekoturystyki.

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

Blisko 80% powierzchni niemieckich parków narodowych stanowią płytkie wody przybrzeżne

W Niemczech powołano dotychczas 15 parków narodowych, z których najstarszy PN Lasu Bawarskiego powstał w 1970 r. Historia starań o powołanie takiej formy ochrony jest jednak dużo dłuższa i zaczyna się wraz z powołaniem „Stowarzyszenia Parków Ochrony Przyrody” (Verein Naturschutzpark) w 1909 r.[49] Dzięki jego działaniom w 1922 r. powstały rezerwaty przyrody na terenie Pustaci Lüneburskiej[50] i Siedmiogórza[51] – pierwsze wielkoobszarowe obszary chronione w Niemczech. Po II wojnie światowej w RFN rozwinięto koncepcję parków krajobrazowych (Naturparke), jako rozwiązania kompromisowego w związku z brakiem dużych, naturalnych przestrzeni[52]. Dzisiejsze parki narodowe wiążą się z koncepcją „rozwojowych parków narodowych”, tj. terenów które – przy częściowej pomocy człowieka – mają odzyskać charakter naturalny[53]. Większa część obszaru zajmowanego przez niemieckie parki znajduje się na morzu.

Norwegia[edytuj | edytuj kod]

Park Narodowy Rondane w Norwegii

W rozległej i słabo zaludnionej Norwegii dotychczas powołano aż 44 parki narodowe[54], a kolejne są proponowane. Większość ich obszaru zajmują ekosystemy górskie. Zarządzaniem norweskimi parkami narodowymi zajmuje się Direktoratet for naturforvaltning (Dyrekcja Zarządzana Przyrodą). Najstarszy z nich – Park Narodowy Rondane – został powołany w 1962 r[55].

Polska[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Kociołek w Wielkopolskim Parku Narodowym

W okresie międzywojennym Polska wprowadziła jeden z ambitniejszych projektów ochrony przyrody, którego efektem było m.in. powołanie najstarszych polskich parków narodowych (Pienińskiego[7] i Białowieskiego[56]) w 1932 r. Obecnie istnieją 23 takie formy ochrony w kraju[57], a kolejne są proponowane.

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe w Polsce.

Portugalia[edytuj | edytuj kod]

W Portugalii powołano tylko jeden Park Narodowy Peneda-Gerês, na północy tego kraju w 1971 r. Park składa się z kilku stref ochronnych i jest zamieszkały, a część gruntów stanowi własność prywatna[58] .

Rosja[edytuj | edytuj kod]

Położony w północnym Uralu Park Narodowy Jugyd Wa, największy w Europie

Rosja posiada jedne z największych na świecie obszarów dzikiej przyrody. Jeszcze w czasach Imperium Rosyjskiego rozwinęła się zaproponowana przez rosyjskiego zoologa Grigorija Aleksandrowicza Kożewnikowa koncepcja zapowiedników, określanych czasem mianem „absolutnych rezerwatów przyrody”[59] i mających najwyższą kategorię I wg IUCN[60]. Między innymi z tej przyczyny idea parków narodowych dotarła dość późno na wschodnie rubieże Europy. Najstarszym parkiem jest powołany 5 maja 1983 r. Soczinski Park Narodowy. Od tego czasu powołano kolejne 42 parki, istniejące obok 103 zapowiedników i 70 federalnych zakazników (określanych w literaturze zachodniej jako „sanktuaria przyrody”)[60].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Rosji.

Rumunia[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Bucura w najstarszym rumuńskim i drugim najstarszym w Karpatach Parku Narodowym Retezat

W Rumunii, podobnie jak w wielu innych krajach, początki ochrony przyrody wiążą się z łowiectwem. Powołany w 1935 r. najstarszy rumuński park narodowy w górach Retezat był wcześniej chroniony jako królewski rezerwat myśliwski[10]. Jest on też drugim najstarszym – po Pienińskim Parku Narodowym – parkiem narodowym w Karpatach. Obecnie istnieje w tym państwie 13 parków narodowych, wspieranych siecią 14 parków przyrodniczych i kilkudziesięciu ścisłych rezerwatów przyrody[61]. Ponadto, często jako park narodowy wymienia się Rezerwat Biosfery Delty Dunaju rozpościerający się na obszarze 5800 km², funkcjonujący jednak na niezależnych zasadach[62].

Serbia[edytuj | edytuj kod]

Najstarszym parkiem narodowym w granicach obecnej Serbii jest Fruška Gora. Obecnie istnieje pięć takich obszarów chronionych, w tym jeden w granicach Kosowa. Powstanie szóstego Parku Narodowego Prokletije uniemożliwił konflikt w tej części kraju[63].

Parki Narodowe w Serbii:

Słowacja[edytuj | edytuj kod]

Szczyt Dziumbier w Niżnych Tatrach jest jedynym dwutysięcznikiem w Karpatach Zachodnich poza Tatrami właściwymi

Tatrzański Park Narodowy powołany w 1949 r. jest najstarszym w granicach Słowacji, a także byłej Czechosłowacji[64]. Obecnie istnieje dziewięć parków narodowych w granicach tej republiki.

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe na Słowacji.

Słowenia[edytuj | edytuj kod]

Triglav, najwyższy szczyt i symbol Słowenii

Na terenie Słowenii powołano w 1961 r. dotąd jedyny park narodowy, chroniący obszar najwyższej góry i symbolu kraju - Triglav. Jego powołanie postulowano już przed I wojną światową, a w 1924 r. powstał Park ochrony Alp (Alpski varstveni park), będący zalążkiem późniejszego Parku Narodowego Triglav[65].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Słowenii.

Szwajcaria[edytuj | edytuj kod]

Szwajcarski Park Narodowy jest najstarszym do dziś istniejącym parkiem w Alpach

Na terenie Konfederacji powołano tylko jeden Szwajcarski Park Narodowy w 1914 r.[3] Tym samym szwajcarski projekt parku narodowego jest drugim najstarszym w Europie. Szwajcarski Park Narodowy posiada najwyższą kategorię I IUCN, co powoduje że jest jednym z najściślej chronionych obszarów w Europie. Znajduje się on w kantonie Gryzonii i ma kontynuację po włoskiej stronie granicy.

Szwecja[edytuj | edytuj kod]

Delta Laitaure w szwedzkim Parku Narodowym Sarek

Ideę powołania parków narodowych na terenie Szwecji wysunął szwedzki przyrodnik fińskiego pochodzenia A. E. Nordenskiöld w 1880 r. Ideę udało się zrealizować w 1909 r., jako pierwszemu państwu w Europie, kiedy powstało dziewięć takich obszarów. Większość powstała po 1982 r. Według przyjętego w 2008 r. docelowo sieć parków ma chronić wszystkie reprezentatywne ekosystemy kraju, a one same mają zostać dostosowane do standardów międzynarodowych[1]. Parkami zarządza Szwedzka Agencja Ochrony Środowiska (Naturvårdsverket). W przeciwieństwie do większości państw szwedzkie parki narodowe nie mają dolnego ograniczenia rozmiaru, stąd najmniejszy z nich Park Narodowy Dalby Söderskog ma jedynie 36 ha powierzchni[66]. Największe zaś obejmują blisko 2000 km² terenów chronionych. Istniejące 29 parków ma około 7000 km², jednak planowane jest powiększenie obszaru niektórych z nich, a kolejne 12 jest planowanych[1].

Turcja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Turcji począwszy od 1958 r. powołano 41 parków narodowych, z czego trzy w jej europejskiej części:

  • Historyczny Park Narodowy Çanakkale – Gelibolu (Gallipoli) (Çanakkale-Gelibolu Yarımadası Tarihî Millî Parkı, założony w 1973 r., obszar 330 km²), powołany w miejscu jednej z największych bitew I wojny światowej[67];
  • Park Narodowy Jeziora Gala (Gala Gölü Millî Parkı, 2005 r., 60,9 km²)[68];
  • Park Lasu İğneada Longoz (İğneada Longoz Ormanları Millî Parkı, 2007 r., 31,6 km²)[69].

Ukraina[edytuj | edytuj kod]

Howerla w Karpackim Parku Narodowym, najstarszym na Ukrainie

Na Ukrainie trzy najstarsze parki narodowe powstały w latach 80., w czasach ZSRR. Obecnie istnieje 48 parków, z czego większość powstała po 2009 r.[70]

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Ukrainy.

Węgry[edytuj | edytuj kod]

Puszta Hortobágyi na wschodzie Węgier

Najstarszy park narodowy Węgier powstał w 1972 r. chroniąc cenne przyrodniczo fragmenty puszty wokół miasta Hortobágy. Obecnie istnieje 10 parków narodowych w granicach naddunajskiego państwa[71][72].

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe na Węgrzech.

Wielka Brytania[edytuj | edytuj kod]

Parki narodowe w Wielkiej Brytanii powstały w oparciu o Ustawę o Parkach Narodowych i Dostępie do Wsi uchwaloną w 1949 r. (National Parks and Access to the Countryside Act 1949) oraz w przypadku Szkocji o Ustawę o Parkach Narodowych z 2000 r. (National Parks Act 2000)[73]. W przeciwieństwie do innych krajów brytyjskie parki są zamieszkałe, składają się w większości z gruntów prywatnych[74]. Wraz z niemieckim programem parków krajobrazowych (Naturparke) były one prekursorem analogicznych form ochrony w innych krajach (w tym w Polsce)[75], klasyfikowanych przez IUCN w ramach kategorii V[76].

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Parki narodowe w granicach Włoch powstają od 1922 r. Najstarszy z nich – Park Narodowy Gran Paradiso – powstał w miejscu rezerwatu łowieckiego istniejącego od 1856 r. Przed II wojną światową powołano jeszcze trzy podobne obszary chronione. Do końca lat osiemdziesiątych istniało w kraju łącznie jedynie pięć parków. Od 1989 r. powołano kolejne dziewiętnaście[5]. Dwa spośród parków narodowych republiki – Gran Paradiso i Stelvio – mają swoje odpowiedniki po stronie Francji i Szwajcarii.

Information icon.svg Osobny artykuł: Parki narodowe Włoch.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Szwedzkie Parki Narodowe: History
  2. 2,0 2,1 Obecnie już nieistniejący PN Bérarde; obecnie istniejące parki zaczęły powstawać od lat 60-tych. Źródło: Stulecie Parku Narodowego Bérarde
  3. 3,0 3,1 Histoire (fr.). ProNatura.ch. [dostęp 2014-08-21].
  4. 4,0 4,1 Hiszpańskie parki narodowe: historia
  5. 5,0 5,1 Parks.it
  6. 6,0 6,1 Thingvellir.is: National Park History
  7. 7,0 7,1 Historia utworzenia PPN. Pieniński Park Narodowy. [dostęp 2014-08-21].
  8. 8,0 8,1 Killarney National Park
  9. 9,0 9,1 Historia Parku Przyrodniczego Witosza
  10. 10,0 10,1 Retezat National Park: History
  11. 11,0 11,1 Metsähallitus: Protected Areas History
  12. 12,0 12,1 Strona PN Parnitha
  13. Grida.no: Yugyd Va Komi Ural National Park
  14. Discover Dinarides: Albania
  15. Lefter Kashta i in. „The First MPA in Albania, Sazani Island-Karaburuni Peninsula, as a Regional Priority Conservation Area for Marine Biodiversity”, Varstvo Narave 2011
  16. Nationalparks Austria
  17. Nationalparks Austria
  18. Historia PN Hoge Kempen
  19. Park Transgraniczny De Zoom-Kalmthouse Heide: historia
  20. Fédération des parcs naturels de Walonnie
  21. Kategoria II w Belgii IUCN
  22. Regionale Landschappen in Vlaanderen
  23. WWF Bułgaria: 11 parków przyrodniczych
  24. Rejestr obszarów chronionych Bułgarii: Piryn
  25. Rejestr obszarów chronionych Bułgarii: Riła
  26. Rejestr obszarów chronionych Bułgarii: Bałkan Środkowy
  27. Centralne Biuro Statystyczne Republiki Chorwackiej, Informacje statystyczne za rok 2008
  28. Oficjalna strona NPCG
  29. Agencja Ochrony Przyrody i Krajobrazu Republiki Czeskiej
  30. Danmarks Nationalparker
  31. Diversity of nature in Estonia
  32. Visit Estonia PN Lahemaa
  33. Parks.it: Estonia
  34. Metsähallitus: National Parks
  35. Historia Puszczy Fontainebleau
  36. Parcsnationaux.fr
  37. Strona francuskiego ministerstwa rozwoju zrównoważonego poświęcona parkom narodowym
  38. Ekby.gr
  39. Greckie PN na stronie IUCN protected planet
  40. Hiszpańskie parki narodowe: zarządzanie
  41. Nationaalpark.nl
  42. National Parks & Wildlife Service: National Parks
  43. Guide to Iceland: National Parks in Iceland
  44. Way 2 Lithuania: National Parks
  45. Latvia Travel: National Parks
  46. Exploring Macedonia: National Parks
  47. Strona ministerstwa rozwoju zrównoważonego, środowiska i klimatu Malty o PN Ta' Qali
  48. Strona ministerstwa rozwoju zrównoważonego, środowiska i klimatu Malty o PN Salini
  49. Park Krajobrazowy Pustaci Lüneburskiej: Chronologia
  50. Stowarzyszenie Parków Ochrony Przyrody (historia)
  51. Park Krajobrazowy Siedmiogórza
  52. Naturparke.de Historia
  53. Federalny Urząd Ochrony Przyrody: Parki narodowe
  54. Visit Norway: Norweskie Parki Narodowe
  55. Nasjonalparkriket Rondane National Park]
  56. Białowieski Park Narodowy. [dostęp 2014-08-21].
  57. Polskie Parki Narodowe: Parki narodowe w liczbach
  58. Instituto da Conservação da Natureza e das Florestas: Parque Nacional da Peneda-Gerês, Classificação | Caracterização
  59. Dzikie Życie: Ochrona absolutna – przyszłość ochrony przyrody, lipiec i sierpień 2014
  60. 60,0 60,1 WWF National protected areas of the Russian Federation: GAP analysis and perspective framework
  61. Romania Toruism: A Journey Into Nature
  62. Rezerwat Biosfery Delta Dunaju: Strefy funkcjonalne
  63. Registar zasticenih dobara
  64. TANAP.org
  65. TNP
  66. Dalby Söderskog National Park
  67. Go Turkey: PN Çanakkale – Gelibolu
  68. Strona PN Jeziora Gala
  69. kirklareli.ormansu.gov.tr
  70. Ministerstwo Ekologii i Zasobów Naturalnych Ukrainy: Reserved Nature - Ukraine's Pride
  71. Portal węgierskich parków narodowych
  72. National park Hungary guide
  73. National Parks UK: Aims and Purposes
  74. National Parks UK: What Is a National Park
  75. Walery Goetel, Rozwój idei parków narodowych, Kraków 1959 r.
  76. IUCN.org: Category 5